Scheidingsloket was voor mij geschenk uit de hemel geweest

Als gescheiden moeder weet Phaedra Werkhoven: je moet het allemaal zelf uitzoeken met je scheiding en je kinderen. Echte hulp is er niet. Ze is dan ook dolblij met het voorstel van André Rouvoet.

Beeld Pieter van Eenoge

Vorige week donderdag keek ik naar de uitzending van Jinek waarin voormalig ChristenUnie-voorman en oud-minister voor Jeugd en Gezin André Rouvoet zat. Die dag had ik in de kranten al gelezen over zijn actieprogramma 'Scheiden... en de kinderen dan?' en zijn plannen voor een scheidingsloket in elke gemeente, waar ouders terechtkunnen met al hun vragen en doorverwezen kunnen worden naar de juiste hulpverleners.

Meer hulp vanuit de overheid

Als gescheiden ouder lees ik alles wat los en vast zit over scheiden en de gevolgen en ik was benieuwd wat Rouvoet daar in Jinek over te vertellen had. Het nieuwe actieprogramma blijkt hij te hebben opgesteld in opdracht van de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Rouvoet wil dat de overheid meer hulp biedt aan gescheiden ouders. Er zijn veel mensen die dan meteen roeptoeteren dat bemoeienissen achter de voordeur van burgers betuttelend zijn. En ook ik heb me lange tijd verzet tegen dit soort overheidsbemoeienis. Maar bij Jinek hoorde ik Rouvoet als enige en als eerste veel zinnige dingen zeggen.

Rouvoets zwaar christelijke achtergrond en de mijne liggen wellicht mijlenver uit elkaar, maar zijn vroomheid raakt aan mijn eigen, oude ideeën over echtscheiden. Ja, ook ik vond dat scheiden iets is wat je niet doet. Al was dat niet op religieuze gronden, maar puur op morele. Je neemt de verantwoordelijkheid voor kinderen, dan hoor je die in een gezonde gezinssituatie naar de volwassenheid te helpen.

Eigen geluk

Mijn ouders hadden een gelukkig huwelijk en waren 34 jaar getrouwd. Dat was mijn voorbeeld. Ze zijn allebei allang dood, maar ik heb zo vaak hun stemmen gehoord het afgelopen jaar. En regelmatig speelde door mijn hoofd wat zij ervan gevonden zouden hebben. Zelf vond ik vooral dat je niet, omdat het even niet lekker loopt, een gezin gaat opdoeken. Je kiest niet voor je eigen geluk als jij de enige ongelukkige bent. Nee, je bikkelt door. Je houdt vol, voor de kinderen. Je wilt het ze niet aandoen, al die ellende die de deskundigen voorspellen.

Soms is de werkelijkheid weerbarstiger dan je van tevoren kunt bedenken. Ik had in mijn 23 jaar durende relatie geen ruzie. Wat ik nooit mogelijk had geacht, deed ik toch: we gingen uit elkaar. Hoe en waarom het misging, kan en wil ik hier niet uitleggen. Omdat het de privacy van mijn ex raakt en er altijd twee verhalen zijn waar er twee uit elkaar gaan. Of ik daarmee voor mijn eigen geluk koos, is nog maar zeer de vraag. Regelmatig kroop ik over de vloer van ellende, van verdriet, spijt en van schuldgevoel. Stond ik met mijn sneue salade en m'n fles wijn in de supermarkt en wilde ik alleen maar roepen: 'Ik heb vier kinderen hoor! Ik ben niet alleen!'

Waarom wilde ik dit ook alweer?

Mijn kinderen zijn bij mij 'op bezoek', terwijl ik zo hard probeer het gezellig te maken. Mijn hart breekt als ik ze dagen niet zie. Als ze mij missen. En ik hen, zo enorm dat het pijn doet. Vaak dacht ik: waarom wilde ik dit ook alweer? Waarom doe ik hun dit aan? Ik moet gewoon teruggaan en dan is alles weer zoals het was. Maar ik weet dat dat niet de oplossing is.

Nog steeds worstel ik met de gedachte dat ik eigenlijk egoïstisch ben en dat het misschien inderdaad wel allemaal mijn schuld is. Het is me niet gelukt mijn gezin bij elkaar te houden. Het is me gewoon niet gelukt.

En toch ben ik niet de uitzondering. Een op de drie huwelijken gaat stuk. Bijna alle vriendjes van mijn jongste hebben gescheiden ouders. We kennen allemaal de treurige cijfers, maar André Rouvoet lepelde ze nog eens op in het rapport dat hij aan de ministeries aanbood: jaarlijks maken zo'n 70 duizend thuiswonende kinderen een echtscheiding mee. 16 duizend kinderen hebben ernstige last van de gevolgen ervan. Die gaan van depressies tot moeilijk relaties kunnen aangaan, slechte schoolprestaties en gedragsproblemen. Van de kinderen met gescheiden ouders heeft 15 procent geen contact meer met een van hen - meestal de vader.

De houding van de ouders is belangrijk

Wie zich verdiept in onderzoeken naar de effecten van echtscheiding verdrinkt bijna in de hoeveelheid ellende, maar veel hangt ook samen met het standpunt van de onderzoeker. Emeritus hoogleraar sociologie aan de Erasmus Universiteit Ruut Veenhoven ziet dat een grote groep kinderen er redelijk schadeloos doorheen hobbelt. Het blijkt dat niet de scheiding zelf, maar de houding van de betrokken ouders bepaalt hoezeer een kind lijdt.

Dat stelt ook socioloog Ed Spruijt. Maar hij zegt ook dat een kind alleen beter af is met een echtscheiding als het tussen ruziënde ouders zit. Vechtende ouders, depressieve ouders, een ouder met zwaar liefdesverdriet, evenals een ouder die een scheiding als een persoonlijk falen ervaart: dat is het ergste voor kinderen.

Tegen mij werd vaak gezegd dat het zo 'dapper' was dat ik ging scheiden, maar ondertussen las ik afkeuring in de ogen. Met een grafgezicht zeiden mensen: 'Wat erg voor de kinderen.' Ik wilde ze wel toeschreeuwen: 'Ja, heel erg ja! Ja, ik stort mijn kinderen in de verdoemenis, wou je nog meer weten?'

Beeld Pieter van Eenoge

Ronkende radioshows

De samenleving vindt dat ik niet mag weggaan, de politiek kotst over me heen want vechtscheidingen zijn slecht voor kinderen, vrienden verdwijnen of kijken weg, iedereen ziet het geworstel, maar stapt lekker over de hete drol heen. Zelf maakte ik ronkende radioshows over echtscheiden, ik lees over rechters die vaders en moeders veroordelen, hoor van ouders dat jeugdzorg ingrijpt op verkeerde momenten, websites van mediators vliegen me om de oren als je googelt op 'echtscheiding', maar er is eigenlijk niemand die je écht helpt.

Sterker nog: je moet het allemaal zelf maar uitzoeken met je scheiding en je kinderen. Een mediator is niet in te schakelen als je niet samen komt, het verplichte ouderschapsplan, ook al een initiatief van Rouvoet, staat online en kun je invullen, maar eigenlijk alleen als je on speaking terms bent. En voor de rest? Een bevriende vader heeft zijn zoons al jaren niet gezien. Waar je vaak genoeg goede samengestelde gezinnen ziet ontstaan, gebeurde bij hem het tegenovergestelde. Zijn zoons willen zijn vriendin maar niet accepteren. De moeder doet er nog een schepje bovenop door kwaad te spreken over de nieuwe vriendin. En dan sta je als vader met de rug tegen de muur. Moet je dan je vriendin de deur wijzen? Het enige wat hij kan doen is naar de rechter stappen, maar wie doet hij daar een plezier mee?

Rouvoet stelt dus een scheidingsloket voor in elke gemeente, dat hulp biedt aan ouders als ze uit elkaar gaan. Hij wil dat daar deskundigen zijn die de ouders kunnen helpen met alle rompslomp die bij een echtscheiding komt kijken. Maar niet alleen als de relatiebreuk al een voldongen feit is, juist in het voortraject wil hij iets doen. Een vergoeding van relatietherapie bijvoorbeeld en 'ouderschapsgym' zoals in Duitsland standaard gebeurt; dan ga je als jong ouderpaar naar een soort cursus, net als tijdens de zwangerschap, maar dan nu gefocust op de partnerrelatie.

Ook stelt hij voor dat als het dan fout gaat, er één persoon aangesteld moet worden die de beide ouders vertegenwoordigt bij een rechtszaak. Samen met rechters en advocaten is hij tot deze conclusie gekomen. Het 'toernooimodel' zoals hij dat noemt, waarin twee advocaten namens beide ouders vechten om de kinderen, werkt niet. Als je bij wet gedwongen wordt om er eerst samen uit te komen alvorens de rechter uitspraak te laten doen, zal dat volgens hem veel schelen. Verder wil Rouvoet het strafbaar maken, zoals dat in België al het geval is, als een van de ouders de kinderen bij de ander weghoudt.

Echtscheidingsloket als neutrale plek

Mijn god wat zou ik blij zijn geweest - en nog steeds - met een echtscheidingsloket. Ik had graag een neutrale plek gewild, waar je met zijn tweeën en later met de kinderen terecht zou kunnen. Dat je daar, en niet aan je keukentafel, zonder dat de een de ander intimideert of frustreert, met een deskundige kan bespreken wat voor de kinderen het beste is. Want als ouder roep je altijd wel dat je dat doel voor ogen hebt, maar door alle emoties die je zelf ervaart, heb je geen idee of wat jij denkt ook echt zo is.

Kinderen zouden bij dat loket een traject in kunnen waar ze kunnen praten met een buitenstaander, zodat ze geen loyaliteitsissues hebben over hun verdriet van de scheiding. Zo ontstaat er ruimte voor dat verdriet, zonder dat ze het gevoel hebben daar een van hun ouders mee te kwetsen. Maar ook voor de ouders zou er daar hulp moeten zijn.

De situatie accepteren

Iedereen roept maar steeds dat je met 'iemand moet gaan praten', dat je kinderen 'met iemand moeten praten', maar er is helemaal niks en niemand beschikbaar. Het feit dat ouders er totaal alleen voor staan, en dat je je tot niemand kan wenden zonder je in de Jeugdzorg of advocatenellende te storten, maakt dat je een situatie accepteert die voor niemand goed is.

Scheiden is het moeilijkste dat ik ooit heb gedaan. Ik kan maar niet loslaten dat als ik alleen aan mijn kinderen had gedacht, ik nooit had moeten scheiden. De definitieve ontmanteling van mijn gezin is een nachtmerrie, omdat ik daarmee mijn kinderen hun thuis heb afgenomen. Wat zou het fijn zijn geweest als een deskundige buitenstaander advies had gegeven over hoe we dit het best konden doen. Als iemand had geluisterd naar de wensen van ons allemaal.

En zo gebeurde er iets op die bank die donderdagavond, al kijkend naar Jinek, wat ik nooit had verwacht: ik voelde me getroost en gezien door André Rouvoet. Ik knikte zelfs instemmend. Ik riep nog net niet naar de tv: yes, please!

Ook ik heb eerder gedacht, toen ik nog niet een direct betrokkene was: rot op Rouvoet, met je geheven vingertje. De overheid hoort helemaal niet achter de voordeur te beslissen wat wij als burgers doen. Maar als we niet willen dat kinderen de dupe zijn van echtscheidingen, als we daar met zijn allen toch van alles van vinden, dan is een echtscheidingsloket een geschenk uit de hemel; een steengoed initiatief waarvan de implementatie niet snel genoeg kan plaatsvinden.

Aan obligate oordelen heb je als ouders helemaal niets. Aan echte hulp alles. En daar hebben de voorstellen van Rouvoet, goddank, alle schijn van.

Phaedra Werkhoven is columnist, journalist en schrijver. Ze is moeder van vier kinderen.

Oud-minister André Rouvoet, voorzitter van het Platform Scheiden zonder Schade, doet op verzoek van het vorige kabinet voorstellen in het rapport Scheiden... en de kinderen dan? Hij liet zich inspireren door honderden ideeën van (ervarings)deskundigen. Vijf van de aanbevelingen uitgelicht. (+)

Voorkomt de gemeente straks uw echtscheiding?

Een op de twee huwelijken loopt stuk in de kinderrijke Amersfoortse vinexwijk Vathorst. Moet de gemeente jonge ouders daarom een relatiecursus gaan aanbieden? 'Ik vind het allemaal te betuttelend.' (+)

Een gebruiker van Ebay zette uit woede over zijn scheiding zijn halve inboedel te koop.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden