Samenleven kan op zoveel verschillende manieren

Zo kan het ook

Het aloude kerngezin floreert, maar samenleven gebeurt op zo veel andere manieren. En alleen is soms wel zo leuk.

Beeld Marieke de Bra

Het drie-ouder-gezin

Christiaan (38, fotograaf), Bruce (38, projectmanager) en Carrie (30, werkt in een B&B) zijn samen de ouders van Sam (9) en Matthew (1). Ze willen wel op de foto, maar niet met hun echte naam in het magazine.

Christiaan (in het midden op de foto) en Bruce kwamen elkaar tegen op de Gay Pride en dit was het begin van een bijzonder huishouden. 'Tussen ons klikte het onmiddellijk', zegt Christiaan. Hij en Bruce kregen een relatie. Christiaan wilde een gezin. Bruce had al een kind, Sam. 'Sam had ik geadopteerd', zegt Bruce. 'Zijn moeder is mijn nicht.'

De vader van Sam had hem in de steek gelaten. Sam en zijn moeder, Carrie, woonden in de Filipijnen; Bruce ondersteunde hen financieel. Christiaan ontmoette Sam op een van hun bezoeken aan de Filipijnen en kon het goed met hem vinden. 'Sam viel een keer op mijn schoot in slaap. Ik voelde een klik en zag een gemeenschappelijke toekomst voor me.'

Op 6-jarige leeftijd kwam Sam bij Bruce en Christiaan in Amsterdam wonen. 'We waren er klaar voor', zegt Bruce, 'en er zijn meer kansen voor hem in Nederland.' In Amsterdam voelde Sam zich snel thuis. Hij ging naar school en Christaan en Bruce deelden de zorg. Christiaan: 'Langzamerhand begon hij ons vader te noemen, heel ontroerend.'

Enkele maanden later besefte Sam dat Christiaan en Bruce een relatie hebben. 'We waren op een feestje', vertelt Christiaan, 'en Sam zei: er zijn alleen mannen hier'. Daarna vroeg hij of wij gay waren. Hij reageerde heel nuchter.'

Het huiselijk geluk was nog niet compleet, Christiaan wilde ook een kind. Ze onderzochten de mogelijkheden. Uiteindelijk besloten ze Carrie te vragen of ze draagmoeder wilde zijn. 'Wij hebben het met Carrie besproken', zegt Bruce, 'en ze wilde mij helpen. Ook omdat ik veel voor de familie heb gedaan.'

Afgelopen jaar werd Matthew geboren. Hijj kwam samen met moeder Carrie bij het gezin in Amsterdam wonen. Ook voor Carrie is het goed, want zo kan ze bij haar kinderen zijn. 'We zijn gelukkig met deze samenstelling', zegt Christiaan. 'Bruce en ik kunnen zo ook weer eens samen uit.' Veel gayvrienden van Bruce en Christiaan zijn geïnspireerd geraakt door hun gezinssituatie en kijken of ze iets soortgelijks kunnen doen. 'Onze omgeving reageert begripvol', zegt Christiaan, 'zelfs bij de machovoetbalclub van Sam. Toen ik Sam een keer kwam ophalen, vroeg een trainer wie ik was. Ik vertelde dat Sam één moeder heeft en twee vaders. De volgende keer dat ik langs de lijn stond, zwaaide hij naar mij.'

Beeld Marieke de Bra

Een open relatie

Ingeborg (56, journaliste en documentairemaakster) heeft een vaste partner en daarnaast relaties met andere mannen.

'Ik geloof niet in liefde gebaseerd op seksuele exclusiviteit. Dat vind ik de ander een hoop plezier en genot ontnemen. Voor seks is het belangrijk dat je leert, en oefening baart kunst. Ik heb veel geleerd van verschillende minnaars, en zij van mij.'

Ingeborg ontmoette Flip op haar 34ste. Hij had een prachtige roman geschreven, waarvoor ze als een blok viel. 'Ik woonde op een Grieks eiland en iedereen die langskwam, las ik passages uit zijn boek voor.' Haar beste vriendin kende Flip en heeft hen aan elkaar voorgesteld. 'Er woont een raar wijf op een eiland en die leest aan iedereen uit je boek voor', zei ze tegen Flip. 'Leuk', zei Flip, 'maar er zijn wel meer gekke wijven.'

Toch was het liefde op het eerste gezicht, maar Ingeborg wilde niet monogaam leven. Dat vond Flip moeilijk. Hij wilde tijd om daarover na te denken. Ingeborg: 'Dat waren de twee langste weken van mijn leven. Had ik nou maar gelogen, dacht ik, nu kan ik hem verliezen.' Uiteindelijk stemde Flip toe, op vier voorwaarden. Ingeborg moest haar affaires verborgen houden, mocht niet naar bed met gemeenschappelijke vrienden, niet jagen en versieren op plekken waar beiden kwamen en geen intensief dagelijks contact met minnaars onderhouden. 'Dat vond ik redelijk. Het is zestien jaar lang goed gegaan.'

Er waren andere mannen. Soms werd Ingeborg verliefd en merkte Flip dat. Pijnlijke momenten. 'Uiteindelijk heb ik altijd voor Flip gekozen.' Flip mocht van Ingeborg met andere vrouwen zijn, jaloers was ze nooit. 'De meeste vrouwen zijn behept met angsten en belemmeringen, die willen dit niet en vinden dat vies. Ik hou van vrijen, ben erg onbevangen en krijg dikwijls van mijn minnaars te horen dat ze mij een openbaring in bed vinden.'

Op zijn 67ste had Flip simpelweg geen zin meer in seks. Er ontstonden spanningen. 'Maar ik vond dat mijn seksualiteit geen Indische weduwe was, die met zijn 'zinnelijke doodskist' mee verbrand moet worden. Ik was tenslotte toen nog maar 46.' Niet lang daarna kwam er een andere vaste partner in haar leven. Het veranderde de relatie tussen Ingeborg en Flip. Het samenzijn werd gezelliger en ze hadden nog zelden ruzie.

Ingeborg heeft zich nooit schuldig gevoeld over haar levensstijl. 'Veel mensen in een zogenaamd monogame relatie zijn gewoonweg hypocriet, die hebben affaires en liegen erover. Juist dat veroorzaakt veel pijn, groot verdriet, en het verwoest relaties. Daaraan heb ik me nooit schuldig gemaakt .'

Beeld Marieke de Bra

Met z'n drieën

Lenneke (27) is manager in een boekwinkel, Koen (28) is ict'er. Roos (27, activist) heeft een relatie met hen allebei.

'Ik val op mannen en op vrouwen', zegt Roos (in het midden op de foto), 'en ik vind het fijn met allebei te vrijen. Er zijn twee mensen die van mij houden en dat is warm en liefdevol.' Roos heeft een romantische relatie met Lenneke en Koen. Beide relaties zijn open. Lenneke heeft ze tijdens haar studie ontmoet, Koen ontmoette ze in de winkel waar zij werkte. Voor hem was monogamie nooit een vereiste.

'Ik begrijp niet waarom je beloftes doet die hooguit een intentie zijn', zegt Koen.

Roos ziet Koen en Lenneke ieder ongeveer twee dagen per week. De enige afspraak is dat ze veilig vrijen. Ze overleggen als zich strubbelingen voordoen.

Koen en Lenneke zijn ondertussen ook vrienden geworden. Soms gaan ze gezamenlijk wat doen. 'We zijn met zijn drieën naar een verjaardag gegaan', zegt Lenneke. 'Dat vind ik heerlijk, het is alsof we een grote familie zijn. Ik vind het ook niet ongemakkelijk als Roos met Koen knuffelt.'

Laatst had Roos een date met een andere jongen, ze wilde kijken of ze hem leuk vond. Koen vond dat moeilijk. 'Ik was jaloers, maar er speelde ook wat anders', zegt Koen. Jaloezie is overigens een term waar ze weinig mee kunnen. Soms gaat het over de angst verlaten te worden, een andere keer over de wens meer tijd met elkaar door te brengen. Ondertussen hebben ze vaak meegemaakt dat er andere liefjes in het spel zijn en weten ze hoe ze hiermee moeten omgaan.

'Al onze gevoelens mogen er zijn en kunnen besproken worden', zegt Koen. Sommige mensen in hun omgeving denken dat polyamorie een fase is die je ontgroeit als je ouder wordt. 'Dan voel ik mij niet helemaal serieus genomen', zegt Lenneke. 'Ik heb hier lang over nagedacht. Ik leef dit!'
'Anderen vinden het interessant wat wij doen', zegt Koen, 'Ik heb het idee dat weinig mensen beseffen dat dit ook een mogelijkheid is.'

Roos wil misschien ooit kinderen, Lenneke neigt naar 'liever niet'. Gelukkig is dat in hun polyrelatie geen probleem. 'Ik wil misschien wel kinderen als we dat met zijn drieën doen, dan kunnen we de zorgtaken verdelen', zegt Lenneke.

Beeld Marieke de Bra

Liever alleen

Christine (34) is kunsthistorica. Ze heeft bewust geen relatie en woont in een woongroep.
'Vroeger waren vrienden altijd bezig met de liefde, van mij hoefde dat niet.' Christine had andere interesses. Toch had ze weleens een vriendje. 'Vooral het meepraten met vriendinnen was fijn, de relatie zelf begon me snel te vervelen.'

Ze ging studeren ver van haar geboortedorp. 'Ik had het gevoel dat ik kon doen wat ik wilde. Mijn studievriendinnen en ik waren in die tijd bezig met onze eigen ontwikkeling. Relaties, als die er al waren, kwamen zelden ter sprake. Dat vond ik een verademing.'

In het laatste studiejaar kreeg Christine een vriend. Er ontstond toen een periode van schijnbare rust. 'Ik hoefde mij niet meer te verdedigen. Een vraag als 'ben je niet op zoek naar iemand?' krijgt namelijk een grote lading als iedereen het aan je vraagt.'

Door de relatie werd het contact met vriendinnen minder intensief. Dat was jammer. Ook beperkt een relatie je vrijheid. 'Er zit altijd iemand tussen met wie je rekening moet houden.' En er ontstaan onherroepelijk patronen in een relatie. 'Dat ik al wist dat wanneer ik thuiskwam, hij achter de computer zat te werken. We werden niet meer verrast door elkaar. Ik ervoer het als een sleur.'

Aan de relatie kwam een einde. De fysieke intimiteit miste ze in eerste instantie, maar die behoefte werd langzaam minder. Zonder partner ervoer Christine een grotere vrijheid en meer spontaniteit in haar leven. 'Ik trek graag zonder vooropgezet plan door de stad. Ik kom dan met anderen in gesprek. Vaak zijn het vluchtige gesprekjes, maar ik vind het verfrissend.'

Geen partner hebben, heeft ook een keerzijde. Bijvoorbeeld op het werk. 'Op je vrije tijd wordt makkelijk beslag gelegd.' Collega's met een partner of een gezin hebben altijd een reden om niet langer te blijven: er is iemand die thuis met het eten wacht of er zijn kinderen die van school gehaald moeten worden. 'Ik werkte vier dagen per week en deed daarnaast twee opleidingen. Thuis was er niemand die zei 'doe je niet iets te veel?'. Daarmee moest ik leren omgaan.'

Sinds kort woont Christine in een woongroep. Het contact is vrijblijvend, maar als er iets is, staan de huisgenoten voor elkaar klaar. Christine heeft zelf geen kinderwens, maar is wel betrokken bij de opvoeding van neefjes, nichtjes en de kinderen van vrienden. Als een soort suikertante.

Af en toe wordt ze moe van alle vooroordelen die er zijn over singles. 'Alsof je geen sociaal leven hebt als alleenstaande. Mijn weekenden zijn nooit leeg.'

Beeld Marieke de Bra

Het homogezin

John (49, ict-specialist), Ramon (41, projectmanager), Sjoerd (44 ict-specialist) en René (50, sales-specialist) vormen met nog twee anderen een gekozen familie.

John, Ramon, Sjoerd en René willen wel met hun foto, maar niet met hun echte naam in het magazine. Het gezin van John (links op de foto) en Sjoerd (tweede van rechts) bestaat uit zes mannen. Zij zijn allen actief in de homoseksuele leerscene en noemen zich een 'leerfamilie'. Samen doen ze aan bdsm, een verzamelterm voor alternatieve seksuele praktijken als bondage, dominantie, submission, (sado-) masochisme. Sommigen beoefenen bdsm met alle gezinsleden, anderen hebben een vaste speelpartner. Een aantal van hen heeft een romantisch partner die niet bij de familie hoort. En twee van de heren zijn een stel.

In huis spreken ze elkaar aan met hun speelnamen. Ze zijn dan sir, boy en pup. De namen verwijzen naar de rollen in het bdsm-spel. Een sir is dominant, degene die het spel uitvoert, de boy is degene die het ondergaat. Pups doen aan rollenspel en gedragen zich als jonge honden. 'Ze laten je lachen', zegt Sjoerd, 'en ze zijn erg ondeugend.' De rollen werken door in het alledaagse leven. Als er wordt gekookt, is sir de chef en assisteren de anderen hem. Ook buiten het seksspel is sir het hoofd van de familie.

'Als één van de familieleden advies nodig heeft, vragen ze dat aan mij', zegt John. 'Eén van onze pups had een conflict met zijn baas. Uiteindelijk heb ik een andere baan voor hem kunnen regelen.' Emotionele steun, genegenheid en gezelschap zijnbelangrijke aspecten in hun gezinsrelatie. 'Toen mijn man ziek werd, was iedereen er om ons te steunen', vertelt John. 'Toen hij instortte en ik in het buitenland zat, is één van hen naar hem toegegaan om hem te verzorgen.'

De leden onderhouden een intensief contact: elke ochtend wensen ze elkaar goedemorgen via WhatsApp en als er problemen zijn, bespreken ze die. De leden wonen niet allemaal in Nederland. 'We proberen eens per maand af te spreken. Daarnaast ontmoeten we elkaar op feestdagen, zoals verjaardagen en de Gay Pride', zegt John. Regelmatig gaan ze samen op vakantie. Onlangs waren ze een weekend in Praag. Dan is er niet alleen ruimte voor seks, ze gaan ook samen eten, winkelen en ze bezoeken toeristische trekpleisters.

Ze noemen elkaar hun gekozen familie. Sommigen hebben een slechte relatie met hun biologische familie, omdat die hun homoseksualiteit niet accepteert. 'Van mijn gekozen familie krijg ik de ondersteuning en het familiegevoel dat ik bij mijn biologische familie niet vind', zegt John. Ook in de gayscene wordt bdsm niet altijd geaccepteerd. 'Een vrouw die actief is in de homobeweging hoorde ik zeggen dat mensen als wij homo's en lesbiennes een slechte naam geven', zegt John. 'Ik ben drie keer uit de kast gekomen', zegt Sjoerd, 'één keer als homo, één keer als kinky, en een keer als boy.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.