Het eeuwige leven Rut Mathijsen 1921-2019

Rut Matthijsen (1921-2019): meestervervalser en medeoprichter van Bezige Bij

Hij stond aan de wieg van verzetsuitgeverij De Bezige Bij. Dat was nog maar een deel van het illegale werk dat ‘Rut’ samen met Geert Lubberhuizen deed.

Rutger Mathijsen. Beeld 0021TE

Met zijn kennis van chemie kon hij papier betoveren. Rut Matthijsen legde zich in de oorlog toe op het maken van valse documenten voor het verzet en werkte daarbij samen met medestudent Geert Lubberhuizen.

Samen ontwikkelden zij in Utrecht een complete vervalsingscentrale ten huize van chirurg Maarten Vink in de Van Limburg Stirumstraat 19, vlakbij de Maliebaan. De documenten varieerden van persoonsbewijzen en fietsvergunningen tot inlegvellen voor distributiekaarten. Tevens legden ze de basis voor de De Bezige Bij, door illegaal boeken en andere publicaties uit te geven, waaronder het beroemde gedicht Het lied der achttien dooden van Jan Campert.

Matthijsen en Lubberhuizen zouden de Yad Vashem-onderscheiding ontvangen. Lubberhuizen overleed in 1984, Matthijsen op 9 mei van dit jaar in Rhoon, waar hij inwoonde bij zijn dochter Corien.

Rutger (‘Rut’) Matthijsen werd geboren in Nederlands-Indië waar zijn vader als ingenieur werkte in de goud- en zilvermijnen. Later kreeg hij nog een broer, Paul. Moeder en de twee kinderen keerden in 1931 terug naar Nederland en vestigden zich in Bilthoven. Zijn vader zou in een Jappenkamp omkomen. Rut volgde het Stedelijk Gymnasium, waar hij veel contact had met een tante die docent was aan de MMS en fel anti-fascistisch.

Katapult

Toen op 10 mei 1940 de oorlog uitbrak, ging Rut naar de hei bij Soesterberg om met een katapult op toestellen van de Luftwaffe te schieten. Vanaf september 1940 studeerde hij chemie aan de Utrechtse universiteit. Daar raakte hij betrokken bij de hulp aan Joodse kinderen, waaruit het Utrechts Kindercomité is voortgekomen, dat zo’n 350 Joodse kinderen heeft gered. Het werk werd aanvankelijk niet als erg gevaarlijk gezien, maar was dat wel.

Na een arrestatie in februari 1943 – hij ontsnapte door op het politiebureau door een ruit te springen – begon hij met Lubberhuizen de vervalsingscentrale.

Eerder hadden zij de administratie van de universiteit in brand gestoken, waardoor veel studenten aan tewerkstelling in Duitsland konden ontkomen. ‘Ik zou Matthijsen een belangrijke logistieke organisator, naast Lubberhuizen, willen noemen. De laatste kreeg als bijnaam ‘Bas, as busy as a bee can bee’. Zo ontstond de naam van de uitgeverij’, zegt Wout Buitelaar, auteur van het boek Panden die verhalen.

Clandestien

Naast valse documenten drukten ze illegaal boeken. In 1943 rolde een dichtbundel van Maurits Mok als eerste uitgave van de persen. In 1944 volgden 48 werken van andere auteurs en in de eerste maanden van 1945 nog eens twintig. Het papier werd clandestien gekocht en door Rut en Geert op de fiets naar de drukkers vervoerd.

Na de oorlog werd Matthijsen lid van de Zuiveringscommissie van de Utrechtse universiteit. In 1952 rondde hij zijn studie af en trad in dienst bij Organon in Oss, waar hij tot zijn pensioen in 1984 zou werken. In 1996 overleed zijn echtgenote Gabrielle Kramer, Joods en na de Kristallnacht gevlucht uit Berlijn. Hij zou daarna enige tijd een vriendin hebben.

In 2006 werd in het academiegebouw aan het Domplein in Utrecht een plaquette onthuld ter herdenking aan de brandstichting in de studentencartotheek. In 2015 was Matthijsen nog bij de onthulling van een gedenkteken op de plek waar De Bezige Bij werd opgericht.

Zijn verhaal zal voortleven. Zijn kleinzoon Max vertelde twee weken geleden nog over diens verzetswerk voor de Open Joodse Huizen in Utrecht. ‘Toen ik dit aan mijn opa vertelde, die niet meer kon reizen, zei hij mij: ‘Ik was er heel graag bij geweest.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden