Het Eeuwige LevenHans Cohen (1923-2020)

RIVM-directeur die de strijd tegen aids begon

Hij stond aan de basis van de poliovaccinatie en stopte de bloed-import toen aids werd ontdekt. Zijn einde in het coronatijdperk was een groot verlies.

Hans Cohen

‘Een heel bijzondere man. Hij was een vader, geen papa’, zegt zijn zoon Joost Cohen. ‘Papa’s staan langs de lijn van het hockeyveld. Mijn vader niet. Maar hij was wel iemand die mij om 2 uur ’s nachts wakker maakte omdat hij de oplossing van een wiskundesom had. Altijd betrokken. Maar op de inhoud, niet op de vorm’, legt hij het verschil uit.

Cohen was een voorganger van Jaap van Dissel als directeur-generaal van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne). Boven een groot interview met Elsevier in 1988 stond de kop ‘Afscheid van een inenter’.

Cohen was ontwikkelaar van de poliovaccinatie en speelde een voortrekkersrol bij de gecombineerde inenting tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio. Op het moment van dat interview was aids de grote bedreiging. Die had zich al verspreid buiten homokringen. ‘Ik denk dat we toegaan naar opeenvolgende monogame relaties. Het boterbriefje voor elke nieuwe relatie komt van de serologie’, voorspelde hij. Aids maakte ook een einde aan de periode van vrije onbeschermde seks.

Cohen overleed 14 mei op 97-jarige leeftijd in Bosch en Duin aan de gevolgen van corona. De laatste drie jaar was hij dementerend. Voor een microbioloog als Cohen was het extra tragisch dat hij zich niet meer kon verdiepen in de nieuwste pandemie. Zijn vrouw Marion Koolschijn zegt dat hij voor die tijd een Encyclopedia Britannica was. ‘Vreselijk, vreselijk is het om te zien hoe die kennis allemaal verloren ging.’

Cohen werd geboren in Groningen. Zijn vader was een broer van David Cohen, de omstreden voorzitter van de Joodse Raad in de oorlog. Maar zijn vader had zelf het joodse geloof afgezworen. Hij trouwde met een protestantse vrouw en nam ook haar geloof aan. Zijn zoon Hans wilde kinderarts worden. Na het gymnasium pakte hij daarom een studie geneeskunde op in Groningen, maar al in 1941 werd hij vanwege zijn naam Cohen van de universiteit verwijderd. Als halfjood ontkwam hij zelf aan de Holocaust. Het lukte hem ondergronds te werken als medisch analist. Meteen na de oorlog pakte hij de studie geneeskunde weer op. In 1950 haalde hij zijn doctoraal en drie jaar later promoveerde hij.

In 1953 kwam hij bij het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid in Utrecht, waar hij te kennen gaf een vaccin te willen ontwikkelen tegen polio. ‘Te duur. Onmogelijk’, waren de sceptische reacties. Twee jaar later was er een polio-epidemie in Nederland waarbij 2.000 kinderen verlamd raakten.

In 1958 lanceerde hij een vaccin met geïnactiveerde dode virussen, waardoor polio kon worden uitgebannen. Niettemin kwam er in 1979 toch een polio-epidemie in de Nederlandse bijbelbelt waar men zich om religieuze redenen weigerde te laten vaccineren. Jan

Riezenkamp was op het ministerie een ambtelijke collega van hem. ‘Wekelijks hadden we een vergadering met de minister. Hij kon ongezouten zijn mening geven met een sappig Gronings accent. Toen niemand nog van aids had gehoord, weet ik nog dat hij riep: ‘Er is iets mis met het bloed. Een onbekende apen- of kattenziekte. Ik heb al het import van bloed stopgezet. Dat kon hij zelf doen.’

Nadat hij op 63-jarige leeftijd met pensioen ging, zou hij nog tien jaar voorzitter zijn van de werkgroep Milieu Effecten Rapportage (MER). In 1948 trouwde hij met Renée Pinto. Samen hadden ze een tweeling. Nadat zij in 1967 overleed hertrouwde hij met Marion Koolschijn. Met haar kreeg hij nog een derde kind.

‘Hobby? Verplicht tuinieren. Dat moest hij altijd doen op de zaterdag’, zegt ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden