Rituelen aan flarden

Amerikanen houden intuïtief beter vast aan rituelen dan Nederlanders. Daarvan kunnen wij nog wat leren...

De Amerikaanse Halloweenrituelen zijn in de loop van de 19de eeuw door Ieren geïntroduceerd. Al vele jaren bezoeken we Amerika, maar aan Halloween hadden we nooit meegedaan. Mark van der Laan en zijn vrouw Martine wilden ons de straat laten zien waar Berkeley met Halloween uit zijn dak gaat.

Mark is sinds 2000 hoogleraar in Berkeley. Hij behoort tot de absolute wereldtop in het vak biostatistiek. Mark zal, zo werd me door anderen ingefluisterd, zo goed als zeker een Nobelprijs krijgen. 'Het is geen kwestie van of maar van wanneer,' vertelde de prof van wie wij ons huis huren. Onze huisprof is ouder dan ik, maar Mark is gekmakend jong, nog lang geen veertig. Hij is naar het schijnt een genie in een vak waarvan ik niets van begrijp - hij heeft het me proberen uit te leggen - en wanneer hij geen briljante papers schrijft waarvoor hij de ene na de andere prijs krijgt, heeft hij tijd om verloren Hollanders door Berkeley te begeleiden.

Op 1 november draait het in Berkeley om Russell Street, zo weten we nu, een stadse straat die voor een groot deel uit grote houten villa's in weelderige tuinen bestaat. Het deel van Russell waar tienduizenden mensen zich 's avonds verzamelen, ligt zo'n vijftien minuten lopen van ons huis, midden in een van de mooiste groene wijken van Berkeley. Rond half zeven hadden Mark en Martine ons met hun drie kinderen hierheen gebracht, en we belandden midden in een kolossaal straatfeest.

De villa's in Russell Street zijn op deze avond bijna allemaal vermomd als horrorhuizen. De bewoners hebben zich verkleed als spook, heks en de kinderen zijn uitgedost in de spookgewaden die zij met hun ouders in de Halloween Headquarters (een winkel in downtown Berkeley) hebben aangeschaft. Het oorspronkelijke ritueel dat doodsangsten moest onderdrukken, is getransformeerd tot een onschuldige verkleedpartij. Maar het wordt met ernst en inzet gevierd. Aan sommige huizen is voor duizenden dollars vertimmerd. Hier en daar worden in tuinen door de bewoners kleine horrortoneelstukjes opgevoerd. Tegen de tijd dat onze kinderen nauwelijks meer hun zakken snoep kunnen dragen, verandert het karakter van de bezoekers van deze straat: de studenten en zwarte Oaklanders, de grote gekleurde buurstad van Berkeley, allen verkleed, stromen nu binnen, en in deze carnavaleske sfeer worden de eerste blikjes bier opengetrokken. De avond zou vredig verstrijken, zo hoorde ik de volgende dag.

Mark vereerde me met zijn aanwezigheid toen ik afgelopen woensdag op de universiteit de Regent's Lecture gaf, een deftige naam voor een gewone lezing die ik Tolerating a time bomb had genoemd, zoals mijn stuk in The New York Times. Het ging natuurlijk over Van Gogh, over Mohammed B. en vooral over Fortuyn, het ontstaan van de 'kloof', dat inmiddels tot cliché vervallen gat tussen een groot deel van het electoraat en de politiek, en de ontwikkeling van een islamitische onderklasse.

Wanneer je de ontwikkelingen in Nederland van de afgelopen dertig jaar ten aanzien van het ontstaan van de kloof en de problematiek van de immigratie uit Noord-Afrika en Turkije probeert samen te vatten, krijg je een opvallend logische narrative, zoals dat in het Engels heet. De nationale schaamte om het wegkijken in de oorlog, de greep van de linkse intelligentsia op de publieke discussies, de sloop van de traditionele zuilen, het toenemende individualisme en de teloorgang van sociale controle - terugkijkend is Paul Scheffers multiculturele drama onaangenaam dwingend.

Amerika wordt regelmatig door rassenrellen geteisterd. De Europese media willen daar in de regel met leedvermaak op reageren want dan kunnen we gezellig het 'Europese model' aan de borst drukken. De rampen in New Orleans leken daar opnieuw aanleiding toe te geven, maar de moorden en verkrachtingen bleken vooral in de hoofden van de journalisten te hebben plaatsgevonden; nogal wat commentatoren waren pijnlijk te vroeg met hun bijtende kritiek op Amerikaanse rassentoestanden. De banlieu van Parijs dwingt ons nog eens ernstig bij onszelf te rade te gaan.

De werkloosheid onder zwarte Amerikanen bedraagt 10,6 procent. Dat lijkt veel, maar van onze Marokkaanse Nederlanders zit 22procent zonder werk. In Frankrijk beweegt de gemiddelde werkloosheid rond de 10 procent, maar de jeugdwerkloosheid bij wit en zwart ligt gemiddeld ver boven 20 procent en die onder islamitische jongeren is nog veel hoger, in sommige buurten zelfs meer dan 50 procent. Adolescentenhormonen, een virulente (religieuze) ideologie en gebrek aan een zelfverzekerde autoriteit vormen een levensgevaarlijke mix, vertelde ik tijdens mijn lezing.

Maar ook heeft een volk bindende rituelen nodig, zoals het groeten van de vlag of Thanksgiving of zelfs dat maffe folkloristische Halloween. Traditie. Houden Amerikanen beter vast aan hun rituelen omdat ze intuïtief weten dat een groot land zonder een ritueel hart niet kan bestaan? Elke ochtend begint de school van onze kinderen met een ritueel. In Nederland hebben we zo lang aan onze tradities getrokken tot we alleen nog flarden in onze handen lijken te hebben. Kunnen we met flarden onze immigranten tot participatie bewegen? Kan een natie overleven op een dieet van Sinterklaas en Koninginnedag?

Ik zal Mark, die briljante Eindhovenaar, eens vragen waarom hij uit Nederland is weggegaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden