Rijk en wellustig

Daags na zijn bekentenis voor de grand jury vertrok Bill Clinton naar Martha's Vineyard, voor een vakantie die na twee dagen al weer afgebroken werd, na de aanvallen van de VS op doelen in Sudan en Afghanistan....

IN DE maand augustus is het op Martha's Vineyard zo afgeladen vol dat een Amerikaanse president er ook nog wel bij kan. Sterker, de aanwezigheid van de Clintons houdt de gemoederen ter plekke nauwelijks bezig. Het was deze week de vijfde keer dat de First Family voor vakantie naar het eiland kwam, so what's the big deal?

Natuurlijk is die volkse nonchalance deels gespeeld. Het hoort erbij. Zoals in Amsterdam niemand omkijkt wanneer Herman Brood op zijn fiets langsraast, wordt er op Martha's Vineyard niet moeilijk over gedaan als Bill en Hillary door de hoofdstraat slenteren. Opzichtigheid wordt op het vasteland achtergelaten.

In de tussentijd vissen bemiddelde eilandbewoners stiekem naar een invitatie voor cocktails, recepties of diners waar de president met entourage mogelijk even binnenvalt. Wie eenmaal de hand heeft geschud van de machtigste man ter wereld, kan zich met gestreeld ego weer zorgeloos wentelen in de ontspannenheid waar het eiland zo om geroemd wordt.

Die kalmte is uiterst betrekkelijk tijdens de zomer, zoals de Vineyard Gazette onlangs in een hoofdredactioneel commentaar opmerkte. 'Verkeer verstopt de wegen zodanig dat ons eiland, ooit een oord in permanente staat van rust, het punt van functioneel falen dreigt te bereiken.' Is dat ene verkeerslicht nabij Edgartown dan misschien toch niet voldoende?

Eigen schuld. Als ongelimiteerde hordes dagjestoeristen tegelijkertijd op zoek gaan naar die vermaarde tijdloosheid, loopt iedereen elkaar vanzelfsprekend binnen de kortste keren voor de voeten. Rijen wachtenden worden langer, beproefd geduld vervaarlijk korter.

En verdomd, toch lukt het. Ondanks de springvloed aan zomergasten, die per vliegtuig, ferry of eigen boot het eiland overstromen, behoudt Martha's Vineyard een bijzonder karakter. De tijd verstrijkt zonder dat iemand zich er tegen verzet. Dat de zon opkomt en weer ondergaat is slechts een onbeduidend ongemak. Niet iets om je druk over te maken. Afleiding genoeg. Zoals dag en nacht niets doen.

Wie eenmaal de grootste stress, een reservering op de veerboot, achter de rug heeft, kan zich op de 150 vierkante kilometer laven aan een onuitputtelijke bron van verpozingen. Vogels spotten, vissen, zwemmen, zeilen, golfen of verrukkelijk eten; een goeie kans dat een Amerikaanse beroemdheid naast je heerlijk anoniem zit te zijn.

De roddeljournalist die voor zijn blad ooit celebrities moest turven, zag er tot zijn grote verbazing dat onbereikbare landgenoten gewoon met naam en toenaam in het telefoonboek stonden. Politici, entertainers, acteurs en jet-setters kopen er tandpasta, werpen een hengeltje uit, vangen er vlinders of worden er begraven. John Belushi ligt in een anoniem graf. Bij de poort van het kerkhof vormen lege bierblikjes een fijn eerbetoon.

Zoals het elke in zichzelf gekeerde eilandbevolking betaamt, bestaat er ook op Martha's Vineyard een unaniem twistpunt waarmee al generaties lang verhitte discussieavonden worden gevuld. De naam. Dat de Engelse ontdekker Bartholomeus Gosnold in 1602 met de naam Martha kwam, wordt algemeen als historisch feit aanvaard. Maar welke Martha?

Plaatselijke historici worden er gek van. Was het Gosnolds moeder? Of zijn dochtertje, die kort na haar geboorte overleed. Of wellicht zijn schoonmoeder, Martha Judde? Die betaalde per slot van rekening de overtocht. Gosnold heeft de keuze nimmer toegelicht en het zit de bewoners tot op de dag van vandaag dwars.

Nou ja, het is natuurlijk verspilde energie. Degenen die er wonen of er regelmatig komen, hanteren trouwens niets eens de naam Martha. Ze gaan naar de Vineyard. Of naar het Eiland. Met een hoofdletter. Verwarring is niet mogelijk. Ook al is Nantucket een belendend eiland, een Eiland is het zeker niet.

Een geduldige gletsjer veegde het Eiland een jaar of tienduizend geleden bij elkaar. Voortgesleepte zwerfkeien en rotsen liggen nog steeds in verloren toestand over het land verspreid. Zandvlaktes en uitgerekte meren nabij de zuidelijke kust zijn opvallende vingerafdrukken van de beëindiging van de ijstijd, een verbluffend resultaat van de temperatuuromslag.

In 1641, bijna vier decennia na Gosnolds doop van het natuurgebied, meldde Thomas Mayhew zich als koper bij de Wampanoag-indianen, die er vredig leefden. Mayhew betaalde veertig Engelse ponden, hetgeen beduidend meer was dan de 25 ponden plus kralen en andere snuisterijen waarmee de Nederlanders zich tezelfdertijd Manhattan hadden toegeëigend.

Thomas jr. vestigde zich met een aantal vrienden op het eiland en bekeerde de oorspronkelijke bewoners tot het christendom. De indianen hielden zich grotendeels in leven dankzij de walvisvaart, die er tot halverwege de vorige eeuw een hoogtepunt beleefde. Herman Melville liet zich op Martha's Vineyard inspireren bij het schrijven van Moby Dick.

In de heldenroman gaat Tashtego, een Gay Head-indiaan uit het westelijk deel van het eiland, als laatste opvarende van het schip Pequod tenonder, vruchteloos trachtend de vlag aan de mast vast te pinnen. Melville zelf ging slechts eenmaal met een walvisvaarder mee. Een beetje jacht kon immers wel drie tot vier jaar duren.

Winstgevend was het wel. Menig kapitein ging gefortuneerd met pensioen en het merendeel van Edgartowns kapitale huizen in het oude centrum op het zuidoostelijke puntje van het eiland is een herinnering aan die gouden jaren. De panden zijn traditioneel wit geschilderd en voorzien van zwarte of donkergroene luiken.

Deze zogeheten Captain Houses zijn tegenwoordig protserige onderkomens voor zomergasten die voor enkele dagen de puissante rijkdom van weleer willen proeven. Wie het niet kan laten en koste wat kost wil pronken met zijn gevulde buidel, of minstens de indruk wenst te wekken met dollars te kunnen smijten, duikt op in Edgartown. Patsers en snoevers bepalen er het straatbeeld.

Zo wezenlijk anders is de stemming in Oak Bluffs, waar op maandagavond 24 augustus 1835 een groep methodisten het eerste in een lange reeks van zomerkampen belegde. De week vol religieuze bijeenkomsten, goeddeels onder de blote hemel doorgebracht, sloeg zo aan dat de gelovigen er een jaar later met duizenden tegelijk terugkeerden.

Enkele decennia later kwam een heldere geest op het idee om een klein houten huisje naar Martha's Vineyard te laten verschepen. Weldra verrees op het complex een schilderachtig dorpje vol gingerbread houses, schattige tuinhuisjes met frivole versieringen. Een beetje esthetische concurrentie deed de naastenliefde kennelijk geen kwaad.

Hoe meer tierelantijntjes, hoe beter. Snuisterijen voor het raam, beschilderde rolluiken, balkonnetjes met gekrulde houtwerken tegen de gevel, overbodige dwarsplanken in de meest gevarieerde kleuren. Wie er doorheen wandelt, waant zich in een urbaan sprookjesbos met een sereniteit die aan het Amsterdamse Begijnhof doet denken.

Conservatie van land, water en lucht geniet hoge prioriteit onder de lokale bevolking, die veel energie steekt in diverse belangengroeperingen. Zo'n twintig procent van het eiland is voor eeuwig beschermd tegen bouwlustigen, die het liefst op elke klif en bij ieder bos een miljonairsparadijs willen laten verrijzen.

Hoe lang het nog duurt voordat de ziel van Martha's Vineyard wordt vergiftigd door de invasie van onbekommerde yuppies, is een vraag die de eilandbewoners zich iedere zomer hardop stellen. Ingrijpen vraagt om meer dan een tweede verkeerslicht. Maar overtollige toeristen terugsturen kan ook weer niet. Hun verkwistingen zijn nodig om de gure en stille wintermaanden door te komen.

Het is des Martha's Vineyards om op de langste dag van het jaar een celebrity-veiling te houden. 'Bekende Amerikanen' laten zich afhameren voor het goede doel. Een lunch met Washington Post-uitgeefster Katharine Graham kost 25 mille. Voor een slordige ton laat John F. Kennedy jr. zich op een strandwandeling vergezellen.

Het is slechts een klein groepje kapitaalkrachtigen dat vrijgevig de bordjes opsteekt. Landelijke 'hot-shots', die in de loop der jaren verslingerd zijn geraakt aan het merkwaardige eilandklimaat dat zich niet in seizoenen of etmalen laat vangen. 'Het is er rijk en wellustig', schreef de chroniqueur van Gosnolds ontdekkingsreis in 1602. Sindsdien staat de tijd er liefdevol stil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden