Reportage

Recordkoe Boukje, biologische melkfabriek

Big Boukje 192 heeft al 200 duizend kilogram melk afgeleverd - 25 liter per dag. Daarmee is ze de eerste 'tweehonderd tonner' in Nederland en een van de zeer weinige ter wereld.

Gidi Pols
Met een scheerapparaat wordt Big Boukje 192 mooi gemaakt voor de grote dag Beeld Marcel van den Bergh
Met een scheerapparaat wordt Big Boukje 192 mooi gemaakt voor de grote dagBeeld Marcel van den Bergh

De Twentse koe Big Boukje 192 krijgt woensdag een speciale schoonheidsbehandeling. De oudste zoon van veehoudersfamilie Knoef scheert haar van kop tot poot voor het naderende fotomoment. De koe moet er tiptop uitzien als ze vanmiddag een krans om haar nek gehangen krijgt.

Boukje wordt vandaag vrijwel zeker de eerste Nederlandse koe die tijdens haar leven 200 duizend kilogram melk produceert. De Holstein-koe uit Geesteren heeft er achttien jaar over gedaan om deze recordhoeveelheid melk voort te brengen.

In de wei naast de boerderij is woensdag de vloer van de feesttent al in gereedheid gebracht. Bij de laatste melkcontrole, drie weken geleden, stond Boukjes levensproductie op 199.543 kilo. In de melkveehouderij wordt de melkproductie niet in liters, maar in kilo's gemeten. 'Boukje levert zo'n 25 kilogram melk per dag, dus als het goed is haalt ze de laatste 500 kilogram gemakkelijk', zegt boer Jos Knoef glimlachend.

Knoef zit aan de keukentafel. Aan de wanden hangen Delfts blauwe borden met de beeltenis van zijn koeien die de 100 duizend kilogram haalden - 63 bij elkaar. Het is uitzonderlijk. Er is geen andere boer met zoveel honderdtonners in Nederland. Een gemiddelde koe heeft een levensproductie van slechts 30 duizend kilo. En dan is er straks ook nog een koe van tweehonderd ton. 'Daarvan ken ik maar twee andere in de hele wereld, een Canadese en een Engelse.'

Of de 300 duizend kilogram ooit bereikt zal worden, is moeilijk te voorspellen, zegt Henk Bovenhuis. Hij is universitair docent aan de universiteit van Wageningen en doet onderzoek naar de genetica van de koe. 'In mijn studententijd voorspelde mijn hoogleraar dat een jaargemiddelde van achtduizend kilogram melk per koe de absolute grens was. Daar zijn we nu ruim 300 kilo overheen. Uit genetische selectie bij muizen en planten is gebleken dat we heel ver kunnen gaan, dus wat de grens bij koeien is: geen idee.'

Krimp geboden

De Nederlandse melkveestapel moet noodgedwongen inkrimpen. Alleen wanneer bedrijven minder koeien houden, kan aan milieu-afspraken worden voldaan. Staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) geeft de boeren tot begin 2018 de tijd om via natuurlijk verloop kleiner te worden. Dat is de uitkomst van overleg donderdag tussen de melkveesector en Van Dam.

Boeren met veel grond in verhouding tot het aantal melkkoeien worden hierbij zoveel mogelijk ontzien. Volgens berekeningen moet de fosfaatproductie van Nederlandse melkveehouders met minimaal 4 procent omlaag. In het ongunstigste geval zal een boerenbedrijf het met 8 procent minder koeien moeten doen, meldt Van Dam de Tweede Kamer. Nederland telt 1,6 miljoen melkkoeien.

Twee factoren

Hoeveel melk een koe in haar leven kan produceren, hangt van twee belangrijke factoren af: haar dagproductie en haar levensduur. 'Tussen die factoren bestaat een negatief verband', zegt Bovenhuis. 'Als we in de fok alleen op melkproductie selecteren, gaat dat ten koste van de gezondheid en vruchtbaarheid. En daarmee van de levensduur, want een ongezonde of onvruchtbare koe wordt al op jonge leeftijd afgevoerd naar het slachthuis.' De meeste melkkoeien worden niet ouder dan een jaar of vijf.

Voor de hoge melkproductie van zijn recordkoeien heeft Jos Knoef een eenvoudige verklaring. 'Ik kies vaker voor oudere koeien.' Pas vanaf een leeftijd van 7 à 8 jaar is de melkproductie bij koeien van nature optimaal, maar oudere koeien bezorgen de boer wel meer werk. 'Ze lopen langzamer en kunnen sneller ziek worden.'

Daar staat tegenover dat oude koeien over de hele levensduur gemeten milieuvriendelijker en kostenefficiënter zijn, zegt de woordvoerder van de Coöperatie Rundveeverbetering (CRV). 'De eerste twee jaar stop je er alleen maar voer in zonder dat er iets uitkomt, want dan geven ze nog geen melk. Als je melkkoeien langer laat leven, kun je die aanvangsinvestering over meer jaren uitspreiden.'

De voorkeur van Knoef voor oudere koeien krijgt steeds meer navolging, zegt Henk Bovenhuis. 'De laatste jaren ligt de nadruk bij het genetisch selecteren steeds meer op gezondheid en vruchtbaarheid. Nu bepalen die factoren nog voor 60 procent de keuze voor de fokstier. Twintig jaar geleden sloeg die balans nog duidelijk door naar de melkproductie.'

Welzijn

Dit is een goede ontwikkeling, vindt dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier. 'Alleen selecteren op hoge productie is niet gezond voor de koeien', zegt een woordvoerder. Toch is Wakker Dier nog lang niet tevreden. 'De gemiddelde leeftijd waarop melkkoeien worden geslacht ligt nu op 5 jaar en 8 maanden, terwijl ze van nature gemiddeld 14 jaar worden. Het lukt de sector al jaren niet die gemiddelde leeftijd significant te verhogen.'

Dat veehouders tegenwoordig meer belang hechten aan de gezondheid van de koe, leidt er in de praktijk dus nog niet toe dat koeien langer leven.

De 120 koeien die in de stal van Knoef rondsjokken zijn iets ouder dan het landelijk gemiddelde. 'Zo rond de 6 jaar', zegt hun eigenaar. Big Boukje 192 en de andere honderdtonners zijn uitschieters. 'Ze blijft maar doorgaan met vreten en heeft nooit problemen. Andere boeren komen nu hier om een stier met haar genen te kopen.'

Dat de gemiddelde levensduur van melkkoeien nog niet stijgt, heeft volgens Henk Bovenhuis uiteenlopende oorzaken. 'Het is moeilijk om bij de fok te selecteren op een goede gezondheid, omdat genen daarop maar voor 10 procent invloed hebben. De melkproductie kan voor 25 tot 30 procent genetisch bepaald zijn. Daarnaast kunnen veel boeren hun veestapel niet uitbreiden door gebrek aan stalruimte of vanwege de mestquota. Daarom ruilen ze hun oude koeien liever in voor een nieuwe generatie met betere genen.'

Jos Knoef vindt het alleen maar moeilijker om een koe weg te doen naarmate zij ouder wordt. 'Ik bouw toch een band op met een koe naar mate ze ouder wordt. Boukje is al achttien jaar op de boerderij, dat is langer dan drie van onze zes kinderen.'

De recordkoe hoeft dan ook niet bang te zijn dat ze binnenkort naar de slacht moet, zelfs niet als haar melkproductie afneemt. 'Ze hoeft pas weg als ze zichtbaar gaat lijden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden