LAND VAN AFKOMSTRapper Jay-Way

Rapper Jay-Way: ‘Die slavenhandel was vroeger, laten we zorgen dat Zwarte Piet ook iets van vroeger wordt’

Beeld Ernst Coppejans

Rapper Jay-Way ging zijn afkomst vanaf de middelbare school omarmen. ‘Ik zag dat er niks mis mee was om Ghanees te zijn.’

Op de basisschool vergat een vriend van rapper Jay-Way eens zijn riem om te doen. ‘Hij vertelde hoe zijn moeder zei dat hij die riem moest omdoen, anders leek hij wel een bokoe, het scheldwoord dat Surinamers gebruikten voor Afrikanen. Mijn ouders komen uit Ghana. Toen wist ik: dit komt vanuit huis, van hun ouders, daarom denken zij zo.’

Jay-Way groeide op in Holendrecht, in Amsterdam-Zuidoost. ‘Je zou denken dat hier nauwelijks discriminatie was, toch was het er onderling wel.’

Hoe vond je dat?

‘Als kind ben je kwetsbaar. Het maakte me onzeker, ik vond het niet fijn om dat gevoel te hebben: hoor ik er wel bij? Mijn moeder nam me mee op vakantie naar Ghana, daar zag ik hoe mooi het land was. Op familiefeestjes werd ik juist blij en trots, ik zag dat er niks mis mee was om Ghanees te zijn. Ik denk dat het duurde tot ik twaalf was. Vanaf de middelbare school ging ik embracen waar ik vandaan kom. Maar het is niet zo dat ik een ongelukkige jeugd had, veel van mijn vrienden waren Surinaams.’

In gesprek
Robert Vuijsje interviewt voor de Volkskrant Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen nog met oud-voetballer Houssin Bezzai (Marokkaans) en acteur Sabri Saad El Hamus (Egyptisch).

En hoe is het nu?

‘Met alles wat er de laatste maanden gaande is, door Black Lives Matter: veel zaken worden nu pas belicht. De meeste creoolse Surinamers uit mijn jeugd wisten niet dat ze oorspronkelijk uit Afrika kwamen, het was allemaal onwetendheid.’

Dat kan ik me bijna niet voorstellen.

‘Het was echt zo. Alles wat we op school bij geschiedenis leerden, ging over Europa. De Middeleeuwen, de reformatie. Over de slavernij en de Nederlandse rol daarin leerden we niets. Mijn ouders komen van de Ashanti-stam. Wat hun rol in de slavernij was, werd nooit besproken, niemand wist het. Mensen om me heen komen daar nu pas achter, na hun eigen research. Ik hoorde het ook pas kortgeleden.’

Wat vind je ervan?

‘Wat moet ik ervan vinden? Ik weet niet of mensen uit mijn bloedlijn zich daarmee bezighielden. Het is een dom argument als mensen nu zeggen: Ashanti mogen zich niet uitspreken tegen racisme, omdat ze zelf slavenhandelaren waren. Ik wil daar sowieso meer onderzoek naar doen, omdat ik niet geloof dat alles zo zwart-wit is als het nu wordt gebracht.

‘Dat mijn ouders Ashanti zijn, zegt overigens niets over de Nederlandse slavernijgeschiedenis en over de invloed die we daar nu nog van merken. Die slavenhandel was vroeger, laten we zorgen dat Zwarte Piet ook iets van vroeger wordt. Voor veel Nederlanders is dit een moeilijk gesprek. Ze willen er liever niet over praten en proberen dan maar het onderwerp te veranderen, nu dus naar de rol van de Ashanti.’

Vanuit Nederland maakte Jay-Way een opmerkelijke stap: hij tekende bij het Amerikaanse label Curb Word Entertainment. Op 17 juli verschijnt zijn nieuwe ep, No, I’m Not OK, deels geproduceerd door het team van Social House, eerder verantwoordelijk voor de wereldhit Thank U, Next van Ariana Grande.

Waar gaat No, I’m Not OK over?

‘Het is niet altijd goed met mij gegaan. Ik was niet waar ik wilde zijn in mijn leven. Depressief, een laag zelfbeeld, financieel ging het niet goed. Het werd te veel, alles bij elkaar. Ik woonde nog thuis, had ruzies met mijn moeder. In 2019 ben ik gaan praten met een psycholoog, in Haarlem. Dat kan ik iedereen aanraden. De oplossing kwam toen ik begon te praten.

‘Net zoals je naar een sportschool gaat is het goed om je mentale gezondheid te verzorgen. Ik weet dat het een taboe is, mensen denken dat je gek bent als je daarheen gaat. In de periode dat het niet goed ging, heb ik er nummers over geschreven en dat werd No, I’m Not OK. De eerste stap naar genezing was erkennen dat het niet oké ging.’

Het zijn ongebruikelijke teksten voor hiphopmuziek.

‘Waar anderen over schrijven, is niet mijn realiteit. Ik schrijf over wat ik om me heen zie. Een van mijn grootste inspiratiebronnen is Avril Lavigne. Zij is altijd echt eerlijk geweest over haar emoties. Ik houd nog steeds superveel van haar muziek. Bij mijn Amerikaanse label hebben ze ook met Avril Lavigne gewerkt, ze lieten mijn muziek aan haar horen. In een e-mail kreeg ik een reactie, dat ze het tof vond. Nu kan ik vredig sterven. Ik kan niet wachten om haar te ontmoeten.’

Waarom rap je in het Engels?

‘Op de middelbare school had ik van een klasgenoot leren rappen, ik werd verliefd op die muziek. Toen ik 14 was, vroeg mijn moeder wat ik later wilde, als ik groot was. Ik zei dat ik naar Amerika wilde. Haar broer woonde in New York, met zijn gezin, daar wilde ik heen. Even later zei ze: ik heb het geregeld. Een half jaar heb ik daar gewoond. Als je jong bent, absorbeer je veel. Ik kwam terug en het had weinig zin om in het Nederlands te blijven rappen.

‘In het begin was het moeilijk. Iedereen rapt hier Nederlandstalig. Als je het in het Engels doet, moet het keihard zijn, net zo goed als Amerikaanse rappers. Je mag geen accent horen. Mensen zeiden: hij wil Amerikaans zijn, waarom in het Engels? Ik ben heel blij dat het uiteindelijk is gelukt.’

Nederlands

‘Voel ik me altijd. Op de racistische dingen ben ik iets minder trots, maar het is een groep, niet iedereen denkt zo.’

Ghanees

‘Ook altijd. Als mij op vakantie wordt gevraagd waar ik vandaan kom, kan ik twee antwoorden geven en ze zijn allebei waar.’

Partner

‘Ik heb een voorkeur voor bruin.’

Wit of blank

‘Als het zwart is, moet het ook wit zijn. Bruin en roze-achtig, als je specifieker wilt zijn over wat de echte kleur is. Dat waren de kleurpotloden die ik als kind gebruikte om een poppetje in te kleuren.’

Jay-Way werd geboren in Nederland, als Jeff Kesse, en houdt zijn leeftijd geheim. ‘Ik vind het een leuk mysterie.’ Op 17 juli verschijnt zijn EP No, I’m Not OK.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden