laat het stoppen

Punten in de portiek, en bankjes waar je niet op kunt liggen: pijnbankjes verdrijven daklozen

Emma Curvers Beeld
Emma Curvers

Niet alle moderne verschijnselen hoeven we goed te keuren. Er zijn zaken waar we ons tegen kunnen, nee, móéten verzetten. Deze week wil Emma Curvers een punt maken over pijnbankjes.

Er wordt wel gezegd dat zitten het nieuwe roken is – misschien, dacht ik nog even, is dát de gedachte achter het gestoelte bij mijn metrohalte. De metrobank is eenderde Hollandse dij breed en loopt schuin naar voren af, waardoor hij van meet af aan lijkt te zeggen: tief nu maar weer op. Je ziet weleens mensen op die pijnbank zitten en die kijken gehard voor zich uit, zoals ervaren conferentiegangers na een lange speech over supply chain management.

Ik stel me voor dat de ontwerper de opdracht kreeg iets te maken waarop zelfs de meest ervaren lounger het max vijfenhalve minuut uithoudt zonder doorbloedingsproblemen. Daarna presenteerde diezelfde ontwerper een zo mogelijk nóg nuttelozer onding dat bij tramhaltes hangt, een trapleuning die (lees ik nu) de ‘leunsteun’ heet. Leunen klinkt als een nonchalant alternatief voor zitten, maar als je er een hulpstuk bij nodig hebt staat het ineens niet meer zo nonchalant.

Als je erop let, zie je het overal, de onbarmhartige bankjes en ander meubilair dat publiek gebruik ontmoedigt: bankjes met bolle zitvlakken en overbodige armleuningen, puntige driehoeken op een muurtje, piramides op een luchtrooster. Deze zogenaamde hostile architecture is bedoeld om slapende dakloze mensen en ander ongewenst rondhangend volk te weren. De geniepigste varianten lopen naar de rug af en hebben een hoge rugleuning, zodat een slaper er zó aan de achterkant uitrolt. En dan de spijkerbedden in portiekjes. Ik denk daarbij aan duivenpinnen – duiven kunnen we wel missen, maar we behandelen daklozen dus ongeveer zoals duiven.

Een Iers raadslid uit Galway tweette in maart dat ze zo blij was met de nieuwe ‘rolstoeltoegankelijke’ bankjes voor haar gemeente: een parkbank met in het midden een brede uitsparing waar de rolstoelgebruiker zijn stoel in kon rijden. De bankjes werden daar niet dankbaar ontvangen door rolstoelgebruikers – zij hadden namelijk al een zitplaats. Wat doet vermoeden dat de uitsparing een heel ander doel heeft. Ook in Assen staan zulke bankjes.

Nu is het voorstelbaar dat je je portiek liever niet in gebruik ziet als pissoir of bedstee. Maar dit openbaar martelmeubilair is het symptoom van een groter probleem. Dakloze mensen worden er niet minder dakloos op als ze naar de randjes van ons blikveld worden verbannen. Ze gooien hun tuinkussen gewoon verderop neer. Als je die mensen op de ene plek uitsluit, ga je ze dan wel ergens anders bij betrekken? Voorlopig niet: In Nederland is het aantal daklozen sinds 2010 verdubbeld naar 40 duizend, in heel Europa steeg het met 70 procent – met die wetenschap zit zo’n bankje nóg belabberder.

In Amsterdam keerde een paar jaar geleden Herman Hertzberger, architect van de ‘levendige’ Weesperflat voor studentenhuisvesting, terug naar zijn ontwerp uit de jaren zestig. Die was bedoeld als ontmoetingsplaats voor iedereen.‘Hier mag je om de een of andere reden niet meer lopen’, zei hij toen hij zijn portiekje terugzag, de bodem inmiddels volgemetseld met bakstenen in puntig verband. ‘Ik weet niet waarom dat is. Een beetje vreemd eigenlijk.’

Ja, vreemd is het. Laat ik trouwens niet schijnheilig doen alsof het mij alleen om kwetsbare mensen te doen is: de openbare ruimte wordt door dit soort bedillerig ontwerp voor iederéén een steriel, stekelig landschap, waar je steeds minder gewoon kunt zijn, zonder te consumeren. Waar je altijd ongemerkt naar ergens anders wordt gedirigeerd, net als bij McDonald’s. Waar overal is bedacht wie waar moet zijn, wát je met een plek moet doen maar vooral, wat er níét mag. Lekker zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden