Interview Dominique Haijtema

Psycholoog en journalist Dominique Haijtema: ‘Zelfhulpboeken zijn tijd– en geldverspilling’

Psycholoog en journalist Dominique Haijtema (45) veranderde van mening over zelfhulpboeken en goeroes.

Dominique Haijtema. Beeld Ivo van der Bent

Oude standpunt

‘Je kunt alles bereiken en kunt alles aan, als je maar de juiste mindset hebt. Met andere eet-, denk- en leefgewoonten kun je jezelf transformeren. Zoals veel mensen was ik lang zoekende naar de zin van het bestaan en vond dat er van alles aan mij mankeerde. Antwoorden en adviezen dacht ik te vinden bij mensen die diep hadden nagedacht over een zinvol leven en leiderschap, in de vele zelfhulpboeken die ik las en bij de goeroes en grote leiders die ik interviewde voor tijdschriften als Management Team en Happinez. Veel van die mensen oogden succesvol, gezond en gelukkig; zij moesten dus wel de heilige graal gevonden hebben. Zoekende lezers gaf ik met mijn artikelen de hoop dat het allemaal goed zou komen met de juiste houding, positieve gedachten of yoga. Ik plaatste goeroes en leiders op een voetstuk door hen op de cover te zetten en boeken over ze te schrijven. Stiekem hoopte ik dat hun beroemdheid en wijsheid op mij zouden afstralen. Het was immers uitzonderlijk dat ik mensen als Desmond Tutu kon interviewen, en Stephen Covey, auteur van de bestseller De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Een van mijn eigen helden was de Braziliaanse zakenman Ricardo Semler. Hij runde bedrijven zonder hiërarchie; zijn werknemers gaf hij alle vrijheid om zelf hun werktijden en werkwijze te bepalen. Dat was inspirerend.’

Het kantelpunt

‘Ik kreeg op een gegeven moment uitnodigingen om zelf lezingen te geven. Alsof ik door de goeroes die ik had ontmoet en alle kennis uit boeken, wist hoe je een gelukkig leven kunt leiden of een betere leider kunt worden. Het was vleiend, maar ook ongemakkelijk; alsof ik het leven beter begrijp. Ik zag hoe het mechanisme werkt. Dat wij iemand op een voetstuk plaatsen, zegt meer over ons dan over de goeroe. Neem mijn held Ricardo Semler, die ik bij Tegenlicht onaardig tegen zijn schoonmaakster zag doen. Eerst was ik ontdaan, maar ik besefte dat hij nooit heeft beweerd een perfect mens te zijn. We denken ten onrechte dat een ander ons kan vertellen hoe wij ons leven moeten leiden. Dat je weinig hebt aan zelfhulpboeken en goeroes met hun positieve praatjes, ondervond ik toen mijn lichaam het liet afweten. Tijdens een surfvakantie in Portugal een paar jaar geleden kreeg ik een hersenbloeding, en twee jaar geleden de diagnose epilepsie. Ik liep vast, letterlijk en figuurlijk. Ik was woedend. Waarom overkwam mij dit? Ik deed toch alles goed? Hard werken, yoga, positief denken. Ik wilde alles met mijn hoofd begrijpen en oplossen, maar zo werkt het niet. ’

Nieuwe standpunt

‘Een mens is niet te optimaliseren of oneindig maakbaar. Te rade gaan bij zelfhulpboeken en goeroes is een teken van onzekerheid en onvolwassenheid. Daarmee weiger je op eigen benen te staan en verantwoordelijkheid voor jezelf te nemen. Het is big business om anderen te vertellen dat een beter leven in het verschiet ligt als jij maar verandert, het anders of beter doet. Dat is nogal wat, dat iemand jou meent te kunnen vertellen hoe je moet leven. En wij maar luisteren en betalen. Toen ik grote tegenslagen te verwerken kreeg, ondervond ik dat je weinig aan al die adviezen hebt. Je moet zelf uitvinden wat goed is voor jou. Wat mij hielp was om hulp vragen, liefde van vrienden en familie, maar ook simpelweg aandacht van een verpleegkundige, een therapeut of een willekeurige voorbijganger. Geduld en mededogen hielpen mij de ziekte enigszins te aanvaarden. Het leven draait niet om jou. Dat vond ik jammer. Maar het is ook een grote opluchting, want het bevrijd je van al die verwachtingen en doelen die je jezelf oplegt. Dat je van het leven een spektakel moet maken, jezelf moet vervolmaken, positief moet zijn. Het is de tragedie van het bestaan dat we zelf moeten uitzoeken hoe te leven. Dat is best pittig. We willen allemaal iets voorstellen, iemand zijn, maar uiteindelijk zijn we niemand. Dat geldt ook voor goeroes. En toch blijven we anderen op een voetstuk plaatsen, veel geld betalen voor hun seminars en boeken. Ik vind het tijd- en geldverspilling. Een soort junkfood voor de geest, want het voedt niet, de trek blijft.’

Het effect

‘Ik zit nog vol levensvragen maar ben sceptisch geworden over het vinden van een antwoord. Het leven is soms rauw en onrechtvaardig. We hebben geen recht op geluk of gezondheid. Er is geen heilige graal of succesrecept. Ik accepteer de ene dag beter dan de andere dat ik het soms moeilijk heb met de epilepsie en het grotendeels zelf moet uitvogelen. Ik verwacht niet meer dat een ander mij het licht kan wijzen. Mijn beperkingen en worstelingen zijn menselijk. Tijdschriften en boeken die ons wijsmaken dat we niet voldoen, dat het beter en mooier kan, lees ik niet meer.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden