Postuum Kees Laban (1953-2018)

Psychiater die bleef vechten voor asielzoekers

Getraumatiseerde vluchtelingen vonden bij hem een luisterend oor. De tropenarts richtte in Beilen centrum De Evenaar op om hen te helpen.

Kees Laban. Beeld GGZDrenthe /Henk Boudewijns

Na de aanslagen van 9/11 nodigde hij een imam uit om in de kerk te spreken in zijn Drentse woonplaats Ruinen.

Transcultureel psychiater Kees Laban bestreed de polarisatie en bleef proberen bruggen te bouwen. Wim Thijs, collega-psychiater, zegt dat hij in zijn werk de oproep van de filosoof Levinas huldigde: ‘Men kan de blik van een ­ander niet negeren.’

Laban was de oprichter van het Centrum voor Transculturele ­Psychiatrie Noord-Nederland, De Evenaar in Beilen, dat is gespecia­liseerd in psychiatrische problemen van getraumatiseerde asielzoekers.

Eind 2017 werd bij hem kanker geconstateerd. Op 17 oktober overleed hij in Ruinen, in het bijzijn van zijn vrouw, twee kinderen, schoonzoon en kleinkind. Op die dag werd bekend dat hij in december een koninklijke onderscheiding zou krijgen.

Compassie met minder bedeelden

Kees Laban werd geboren in een protestants-christelijk nest in Rotterdam. Van huis uit kreeg hij al een compassie mee voor minder bedeelden. Dat motiveerde hem mensen in de tropen te gaan helpen. Hij combineerde een studie geneeskunde met cursussen cul­turele antropologie en medische sociologie. In 1983 besloot hij ­samen met zijn vrouw voor vijf jaar naar Nigeria te gaan, waar hij zag hoe slachtoffers van honger en geweld hun leven weer op de rails kregen. Thijs: ‘Dat opende hem de ogen. Hij koos voor de veerkrachtmethode. Niet de klachten moesten vooropstaan, maar de kracht om er weer bovenop te komen.’

Terug in Nederland werkte ­Laban eerst bij de GGD in Rotterdam met allochtone pubers en ­later in Deventer op een afdeling acute opname. Hij liep stage bij Phoenix, behandelcentrum voor vluchtelingen en asielzoekers. Hij besloot ook een opleiding tot psychiater te volgen en zich daarbij te richten op transculturele psychiatrie.

In 1999 kwam hij in die rol ­terecht in Beilen in Drenthe, waar veel asielzoekerscentra waren ­gevestigd. Hij kreeg van de GGZ-Drenthe de kans een nieuwe dagkliniek voor asielzoekers op te zetten met de naam ‘De Evenaar’.

‘Cultuur is een integraal deel van iemands identiteit’, stelde hij in een interview met Psychotraumanet, ‘dus als je iemand wilt behandelen, zul je ook zijn culturele identiteit daarbij in ogenschouw moeten nemen’. Of zoals Thijs stelt: ‘Bij de behandeling van ­iemand uit een andere cultuur moet begrepen worden dat de woorden, gebaren en houding ook anders zijn.’ Veelvuldig kwam Laban op radio en televisie om zijn ‘veerkrachtmethode’ uit te leggen.

Zijn echtgenote Emmy Pieterson zegt dat hij bezorgd was over de verharde opstelling jegens asielzoekers. ‘Het ooit zo gastvrije Nederland was anders geworden.’

Pleidooi voor humanere asielprocedure

Hij promoveerde op een proefschrift over psychische stoornissen bij asielzoekers. Daarin toonde hij wetenschappelijk aan dat de lengte van de asielprocedure van invloed was op psychiatrische stoornissen bij vluchtelingen. Mensen met een korte asielprocedure bleken niet alleen minder problemen te kennen, maar ook sneller te integreren. Laban pleitte daarom voor een veel kortere en humanere asielprocedure.

Maar hij vond dat ook meer ­onderzoek zou moeten worden ­gedaan naar wat er zich psychisch afspeelt in de periode tussen traumatisering en het ontstaan van een psychiatrische stoornis, een zogenoemde ptss. ‘Niet iedereen die is getraumatiseerd krijgt ook een stoornis’, concludeerde Laban.

Zijn echtgenote zegt dat patiënten zijn werk op prijs stelden. ‘Er werd naar hen geluisterd, ze mochten er zijn. Daarom was het zo dankbaar om te doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.