Protestantse kerk bevraagt leden over toekomst kerk

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) vraagt aan haar twee miljoen leden een enquête op internet in te vullen over hoe zij de toekomst van 'hun' kerk zien. Er wordt onder meer gevraagd naar hoe belangrijk ze het kerkgebouw vinden; wat de belangrijkste taken van de dominee zijn; welke veranderingen ze willen; en wat ze beschouwen als 'de kern van het kerk-zijn'.

Beeld Jaco Klamer / Hollandse Hoogte

Het is voor het eerst dat de PKN op zo'n grote schaal haar leden betrekt bij het opstellen van een toekomstplan. De vragenlijst 'Kerk op weg naar 2025' is ingegeven door de noodzaak om te reorganiseren. Door een teruglopend ledental en financiële middelen is het volgens de PKN 'niet haalbaar de huidige structuur in stand te houden'.

PKN-secretaris Arjan Plaisier: 'Hoewel we met steeds minder mensen zijn en er steeds minder geld beschikbaar is, geloven wij dat het de moeite waard is dat de kerk blijft bestaan. Daarom vragen we aan onze leden: hoe zorgen we ervoor dat we in 2025 nog steeds bestaan en het verhaal van Gods liefde nog steeds klinkt? Als dat betekent dat we kerkgebouwen moeten afstoten of een lichtere structuur moeten opzetten, dan is dat maar zo. Het draait om het verhaal van Gods liefde voor mensen, niet om de zorg voor kerkgebouwen.'

Twee miljoen leden

De PKN, in 2004 ontstaan uit een fusie van drie kerken (hervormde, gereformeerde en lutherse kerk), telt ruim twee miljoen leden in bijna 1800 geloofsgemeenschappen. De laatste jaren verliest de kerk gemiddeld 60 duizend leden per jaar: de helft door overlijden, de helft door 'bewust opzeggen lidmaatschap'. Het aantal kerkgebouwen neemt ook af. Volgens de laatst bekende cijfers lag het net boven de 2500 kerken in 2011.

De rooms-katholieke kerk (vier miljoen leden) kampt met dezelfde problemen en voert momenteel een rigoureuze reorganisatie door, waarbij parochies verplicht moeten fuseren en kerken worden gesloten. Die sanering, van bovenaf opgelegd door de bisschoppen, stuit in meerdere katholieke parochies tot fel verzet.

De PKN heeft een andere, niet-hiërarchische structuur. 'Wij hebben geen hoofdbestuur dat decreten uitvaardigt aan geloofsgemeenschappen om kerken te sluiten', aldus Plaisier. 'Dat is de vrijheid van de plaatselijke geloofsgemeenschappen. Die besluiten om een kerk te sluiten, te verkopen of een andere bestemming te geven.'

Volgens hem is de enquête ook bedoeld als 'reflectie' op de toekomst: 'Wat willen we? Hoe kan het eenvoudiger en goedkoper? Gelovigen hoeven niet altijd in een kerk samen te komen, dat kan ook in een huis. Het gaat om het gevoel - wij zijn de kerk. We willen niet terug naar de schuurkerkjes van de hele zware christenen. Ik denk meer aan de eerste christengemeenschappen. Die zijn ook ooit begonnen zonder kerkgebouw.'

Arjan Plaisier Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Naïef

De vragenlijst op de internetsite van de PKN is tot eind maart door iedereen in te vullen, ook door niet-protestanten. Plaisier is echter niet bang dat de enquête door anderen 'gekaapt' zal worden. 'We stralen uit dat we vertrouwen in de mensen hebben', aldus de PKN-secretaris. 'Via lokale webmasters houden we nog wel een beetje controle op wie de vragenlijst invult. Maar de resultaten zullen natuurlijk nooit 100 procent betrouwbaar zijn.'

Hijme Stoffels, hoogleraar godsdienstsociologie aan de Vrije Universteit in Amsterdam, noemt de enquête 'een beetje naïef'. Iedereen kan hem invullen, en je kunt hem ook meerdere keren invullen. De vragen vindt hij teleurstellend. 'Ze gaan meer over de organisatie dan over de respondent als gelovige. Ik zou niet weten wat ze met de resultaten aanmoeten. De enquête schiet mijns inziens zijn doel voorbij', aldus Stoffels.

Plaisier zegt de resultaten mee te willen nemen in de toekomstvisie van de PKN. 'Het is niet de meeste stemmen tellen', zegt hij. 'We willen een beeld hebben hoe iedereen erover denkt. We zijn geen bestuurders in ivoren torens die alleen bepalen hoe of wat. De kerk zijn we met elkaar.'

Verzet

Volgens hoogleraar Stoffels worden de protestantse en katholieke kerken met dezelfde problemen (vergrijzing, leegloop, minder geld, minder dominees/pastoors) geconfronteerd. Door hun gezagsstructuur gaan ze daar wel anders mee om. 'Bij de katholieke kerk is het top-down. Kardinaal Eijk voegt parochies samen en sluit kerken. Het verzet daartegen reikt soms tot landelijk niveau.

'Bij de protestanten worden ook wijkgemeenten gefuseerd en kerken gesloten, maar dat zijn meestal min of meer democratische beslissingen in een plaatselijke gemeenschap. Het verzet daartegen blijft vooral lokaal. In mijn woonplaats Den Haag bijvoorbeeld zijn acht van de veertien PKN-kerken gesloten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden