Reportage

Prostitutie op Zanzibar: niet alleen misère

Het leven van prostituees op Zanzibar is hard, maar de mannen en vrouwen die Liza Van der Stock fotografeerde zijn niet alleen slachtoffers.

De tekst aan de muur: 'Liefde is niet moeilijk, iemand vinden die van je houdt, dat is de kunst'. Mannelijke prostitués - met hun echte vrienden - op Zanzibar dragen door hun seksuele geaardheid een dubbele last.Beeld Liza van der Stock

Fotograaf en socioloog Liza Van der Stock (24) denkt nog geregeld aan de Tanzaniaanse Alex, een vrouw van haar leeftijd. Zij onderbrak haar studie hotelmanagement, omdat haar geld op was; ze ging op het eiland Zanzibar, behorend bij Tanzania, werken als prostituee. Ze wil zó graag verder studeren dat ze gemiddeld vijftien klanten per dag heeft, voor de prijs van pakweg drie bier per klant. Maar Alex is vastberaden, ooit zal ze in een hotel als receptioniste werken.

Sinds hun ontmoeting maakt Van der Stock een rekensommetje in haar hoofd als ze zelf iets heeft verdiend: voor dit bedrag heeft Alex zoveel klanten moeten ontvangen.

Een mannelijke prostitué met zijn vriend. Op Zanzibar - grotendeels een islamitisch eiland - is het voor homo's alleen mogelijk zichzelf te zijn binnen de intimiteit van hun eigen huis.Beeld Liza van der Stock

De Vlaamse Van der Stock heeft altijd al interesse gehad in buitenbeentjes. Ze stapte eerder in de leefwereld van bijvoorbeeld duivenmelkers, travestieten en pornofilmmakers. Mensen uit subculturen waarover veel verhalen de ronde doen, maar naar wie nooit goed wordt gekeken, aldus Van der Stock. Het vergt vaak veel overredingskracht om deze groepen te kunnen fotograferen. Van die uitdaging houdt ze.

Als je als jonge, blonde, blanke vrouw besluit op Zanzibar mannen en vrouwen in de de prostitutie te fotograferen, moet je niet alleen doorzettingsvermogen hebben, maar moet je vooral goed voorbereid zijn. Prostitutie is illegaal op het eiland en in heel Tanzania. Homoseksualiteit trouwens ook. Mannelijke prostitués dragen een dubbel stigma en zijn extra op hun hoede. Je kunt, als je wilt, zonder al te veel moeite met een camera de wijken inlopen waar de prostituees werken. Hun woningen liggen op een half uur lopen vanaf het toeristenstrand. Maar geen man of vrouw laat zich dan fotograferen. Bovendien kun je zonder de juiste vergunningen zomaar worden opgepakt en zie je daar dan maar weer eens uit te praten.

(Tekst loopt door onder de foto.)

Fatuma woont met haar kind in het bordeel waar ze werkt. De vader is een klant die haar dwong tot seks zonder condoom.Beeld Liza van der Stock
Maria lacht naar haar vriendinnen nadat ze zich heeft opmaakt. Ze woont zonder haar kinderen in het bordeel waar ze werkt, omdat ze niet voor ze kan zorgen.Beeld Liza van der Stock

Schuldig tot je onschuld bewezen is

Goed voorbereiden betekent in dit geval handjes schudden met de burgemeester - bij wie Van der Stock mompelde dat ze onderzoek doet naar 'vrouwenrechten' -, stempels verzamelen, samenwerken met hulporganisatie Zaydesa en twee prostituees inhuren die in bordelen en clubs voorzichtig aan collega's uitleggen dat er de volgende dag een fotograaf langskomt.

En dan nóg gaat het een keer mis. De politie komt binnenvallen als ze in een bordeel aan het fotograferen is. Ze denken dat Van der Stock een pornofilm maakt en ze wordt gearresteerd. Haar papieren heeft ze in het hotel laten liggen. Zo leert Van der Stock hoe het rechtssysteem in Tanzania werkt: je bent schuldig tot je onschuld is bewezen. Gelukkig heeft ze de juiste connecties. Na een telefoontje van een politieman die ze kent, mag ze gaan. Ze baalt, het kostte veel moeite het vertrouwen van de mannen en vrouwen te winnen en nu kan ze opnieuw beginnen.

(Tekst loopt door onder de foto.)

Anna hield het litteken op haar wang over aan een gewelddadige klant, volgens haar is ze hierdoor nu hiv-positief.Beeld Liza van der Stock
Habiba en Alice delen een kamer waarin ze wonen en werken.Beeld Liza van der Stock

Maar het lukt, ze krijgt toegang tot deze sociaal buitengesloten minderheidsgroep. Haar foto's laten niet alleen ellende zien, ook vriendschap en verbondenheid. Want, zegt Van der Stock, het is te makkelijk prostituees alleen als slachtoffer neer te zetten. Dat doet iedereen al. Misère is er natuurlijk wel. Deze vrouwen werken vaak samen om zichzelf te beschermen tegen geweld, maar die kleine netwerken helpen maar een beetje. Verkrachting, hiv, mishandeling, willekeurige arrestaties en marteling blijven de dagelijkse realiteit. De leefomstandigheden zijn erbarmelijk. Voorzieningen als een keuken of bed hebben ze vaak niet. Vijf tot acht vrouwen werken en wonen in een kleine ruimte, slapen op de gang en worden bij regen nat, het dak zit vol gaten.

Voor haar serie was Van der Stock vorig jaar een zomer lang in Tanzania. Dit jaar was ze er wéér, want het land blijft haar fascineren. Ze ging terug voor twee nieuwe fotoreeksen. Deze keer zocht - en kreeg - ze toegang tot de Masai-gemeenschap.

Madam van vijf prostituees die samen in een huis wonen. Zij regelt klanten voor hen en biedt bescherming.Beeld Liza van der Stock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden