Interview De Wending: Marije Jeltes

Pro-deoadvocaat Marije Jeltes stopt ermee: ‘Op deze manier gaat het niet meer’

Marije Jeltes was ‘een beetje een idealistisch type’. Ze werd advocaat en helpt kwetsbare jongeren die zich geen juridische bijstand kunnen veroorloven. Daar gaat zoveel tijd in zitten en wordt zo slecht betaald dat ze er de brui aan geeft.

Jeugdrechtadvocaat Marije Jeltes Beeld Aurélie Geurts

De Wending

In deze serie interviews spreekt de Volkskrant met mensen die een gebeurtenis meemaakten die hun leven drastisch veranderde. 

Advocaat Marije Jeltes stond in februari dit jaar vooraan toen ze met een paar honderd collega’s bij de Tweede Kamer protesteerde tegen de bezuinigingen op de gefinancierde rechtsbijstand, in de hoop dat er wat zou veranderen. Nu, een half jaar verder, is ze haar laatste zaken aan het afronden. Per 1 september stopt de 42-jarige Jeltes als advocaat. ‘Ik houd het niet langer vol.’

Een paar weken geleden nam ze de beslissing. Het was haar vrije dag en ze zou met haar dochtertje van 2,5 jaar naar Artis gaan. Maar goed, toen belde die cliënt uit Groningen, een 24-jarige jongen, die ze vaker had bijgestaan. Hij zat weer in de problemen en had acuut een advocaat nodig om hem bij te staan bij een politieverhoor.

Jeltes kon niet. Te ver weg en ze was bovendien vrij. Maar ze kon haar cliënt ook niet laten zitten. Dus ging ze rondbellen. Of iemand het verhoor kon overnemen. Het kostte Jeltes dik twee uur voordat ze iemand had gevonden. Allemaal in eigen tijd, onbetaald. Hoe dat zit, zal ze straks voorrekenen. Inmiddels was haar dochtertje toe aan haar slaapje; Artis kon van het programma worden geschrapt.

En zo gaat het al jaren. Wil ik dit nog, dacht ze. ‘Nee, besloot ik. Het was klaar.’

Jeltes zit in haar kantoor in Amsterdam Buitenveldert, tussen een makelaar en de buurtsuper Attent. In 2011 begon ze met anderen deze praktijk. Eerst in het centrum, later in deze buitenwijk. Wel in de hoofdstad, maar op een goedkopere locatie.

Nadat ze op sociale media had laten weten dat ze de handdoek in de ring had gegooid, kreeg ze een stroom van steunbetuigingen: appjes, mails, soms een bos bloemen.

Ze heeft er bewust voor gekozen veel ruchtbaarheid aan haar vertrek te geven. Televisie, radio, kranten: iedereen is welkom voor haar verhaal. ‘Zodat er hopelijk weer een discussie begint en er toch iets verandert voor de strafrechtketen.’ Want het pijnlijkst vindt ze dat zoveel collega’s haar mening delen en in precies dezelfde situatie verkeren.

Dat ze geen gouden bergen zou verdienen in de sociale advocatuur, wist Jeltes ook wel toen ze begon. Daarvoor had ze beter bij een van de grote kantoren – ‘ook interessante zaken’ – op de Amsterdamse Zuidas aan de slag kunnen gaan.

Toen ze 12 was, wist ze al dat ze mensen wilde helpen en daarom advocaat wilde worden. ‘Ik was een beetje een idealistisch type.’ Dat het beroep advocaat daar goed bij past, haalde ze uit de boeken van John Grisham, die ze in de zomervakantie van haar vader leende. ‘Zo kreeg ik mee dat je recht kunt gebruiken om mensen te helpen.’

Zo begon ze aan de Rijksuniversiteit Groningen met rechten, twee richtingen tegelijk, strafrecht en civiel recht. Niet dat ze zo briljant was hoor, zegt ze lachend. ‘Ik deed er bijna zeven jaar over.’ Maar dat kwam ook doordat ze tijdens haar studie ging werken bij de kinderrechtswinkel in Assen, Groningen en Leeuwarden.

Daar kwam ze voor het eerst in aanraking met ingrijpende verhalen van kinderen. ‘Over hun ouders die gingen scheiden en bij wie ze moesten gaan wonen. Minderjarigen die gepakt waren voor diefstal en mishandeling. Kinderen die gedoe hadden met hun werkgever.’

Dat was het moment dat ze besloot dat jeugdrecht haar richting werd. Het grootste gedeelte van haar carrière heeft ze jongeren en adolescenten in de leeftijd van 12 tot en met 25 jaar bijgestaan.

Waarom wilt u zich inzetten voor deze groep?

‘De kwetsbaarheid van deze jongeren. Er zit vaak heel veel leed achter die soms grote bek. Ze hangen in groepen, maar toch voelen ze zich vaak alleen op de wereld. Ze zitten in een spagaat met wat er thuis, op straat en in de echte wereld van ze wordt verlangd. Daar moeten ze alleen hun weg in vinden en dat ontspoort nog weleens. Of kinderen die in de gesloten jeugdhulp zitten. Die zijn door God verlaten. Die wil ik helpen.’

Ze ziet ze vaak, jongeren die onder de radar opereren. Die al maanden niet op school zijn geweest, zonder dat de school alarm slaat waardoor de ouders van niets weten. ‘Tot ze ineens voor diefstal worden opgepakt.’

De afgelopen dertien jaar heeft ze met enorme overgave haar cliënten bijgestaan. En dat betekent dat ze 24 uur per dag bereikbaar is, al werkt ze op papier vier dagen in de week. Een gemiddelde week bestaat uit vijftig uur werken. Veel van die uren leveren niets op. ‘Die doe ik gratis.’ 

Neem die jongeren van 15 jaar die voor de kantonrechter belanden met een berg gespijbelde uren. Die hebben geen recht op een advocaat op basis van gefinancierde rechtsbijstand. ‘Die kan ik toch niet alleen naar de rechter laten gaan?’

Dat veel mensen dat niet geloven – een advocaat die klaagt over gebrek aan inkomen , begrijpt ze ook nog wel. ‘We hebben een imagoprobleem. Dat komt door de glamouradvocaten, die rondrijden in dure auto’s. Nou, de meeste van mijn collega’s hebben niet genoeg inkomen om hun eigen pensioen op te bouwen. Ik ook niet.’

Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Beeld Aurélie Geurts

Dat wil ze graag even voorrekenen. Ze pakt een formulier ‘Verklaring optreden strafpiket’ van de Raad voor Rechtsbijstand. Daarop moet ze aankruisen welke werkzaamheden ze verricht en dat levert punten op. Een punt staat voor circa 100 euro bruto, daar moeten alle kosten nog af: kantoorkosten, verzekering, cursussen en belastingen. 

Jeltes laat het formulier zien en zegt dat het verhoor het ‘grootste pijnpunt’ is. ‘Dat levert drie punten op, bij een misdrijf waar een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer op staat, 300 euro. Bij het gros van de feiten, zoals diefstal en mishandeling, levert het anderhalf punt op, 150 euro.’

En wat is het probleem?

‘Een commissie concludeerde dat een gemiddeld verhoor anderhalf tot twee uur duurt. Er is eerst een sociaal verhoor; wie de verdachte is, wat hij doet, of er hulpverlening is. Dan gaan ze verder met het verhoor over de zaak en ben je al door die uren heen. En zit je daar onbetaald. 

‘Of het tweede verhoor is de volgende dag waardoor je terug moet komen, terwijl je maar maar één keer je verhoor en kilometers vergoed krijgt. Je krijgt 9 cent per kilometer. Dat is nooit genoeg om de kosten te dekken. Vorig week moest ik naar Assen, dan moet ik zelf bijbetalen.’

Vaak wil Jeltes dat tweede of derde verhoor, wat niks oplevert, wel doen, maar is ze verhinderd. En dan begint het volgende probleem. ‘Moet ik een collega vragen. En die vraagt: wat krijg ik er voor? Niets, want ik ben al door de vergoeding heen. Of ik moet die vergoeding van 300 euro delen, terwijl ik er al vier uur op heb zitten.’

Nog zoiets. Ze krijgt anderhalf punt voor het bestuderen van het dossier bij een voorgeleiding. ‘Maar dat zijn soms wel zes mappen. Ben je uren aan het lezen, moet je nog met je cliënt in gesprek en de zitting bij de rechter-commissaris doen voor 150 euro.’

Oh ja, de vergoedingen gelden alleen als iemand is aangehouden. ‘Als een cliënt voor een verhoor wordt uitgenodigd op het politiebureau, krijg ik niets. Dan heeft hij geen recht op een advocaat met gefinancierde rechtsbijstand. Dan moet ik een minderjarige cliënt – of zijn ouders – vragen of ze mij betalen. Dat kunnen ze meestal niet.’ En zit Jeltes er toch weer gratis.

cv Marije Jeltes

1994-2001: studeert strafrecht en civiel recht aan de Rijksuniversiteit Groningen
2002-2005: Master criminologie aan de Vrije Universiteit ­Amsterdam
2001-2002: juridisch assistent Taxameter Centrale
2005-heden: adviseur kinderrechtswinkel
2005-2011: strafrechtadvocaat bij Schwartz en Brink Advocaten
2012-2017: juridisch adviseur Meldpunt Seksueel Misbruik RKK
2011-heden: oprichter van JSTW Advocaten

Toch heeft u dat al die jaren gedaan.

‘Laatst had ik een cliënt in Assen die belde. Hij werd verdacht van openlijke geweldpleging. Ik had hem al eens bijgestaan in een zaak waarin hij plaatsing in een inrichting voor jeugdigen kreeg opgelegd die in totaal vijf jaar heeft geduurd. Hij vraagt speciaal naar mij, omdat ik hem ken. Omdat ik zijn verhaal ken. Dan kan ik niet weigeren. Of jongeren bezoeken die na een onherroepelijke uitspraak in detentie zitten, of in de gesloten jeugdhulp. Daar krijg je niet voor betaald, maar ik doe het toch. Gewoon om te weten hoe het met ze gaat.’

En al die commissies, zegt ze, die naar het vak hebben gekeken, zeggen dat een jaarinkomen van 30.000 tot 40.000 acceptabel is voor een advocaat. ‘Nou, dat red ik niet. Ongeveer 2.200 euro netto per maand. Dat houd ik over.’ Ze houdt het formulier in de lucht. ‘Dit is de belichaming van het probleem. Strafrecht is maatwerk. Niet one size fits all. Ja, als je een eenvoudig winkeldiefstalletje hebt, dan is dit een fijn formulier.’

Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen?

‘Dat sommige kantoren geen zaken met gefinancierde rechtsbijstand meer doen. Daarmee komt ook de vrije keuze voor een advocaat onder druk te staan. Blijven er nog wel genoeg goede advocaten over om dit werk doen? Dit gaat om de toegang tot het recht van personen die ergens van verdacht worden.’

Een paar weken geleden heeft ze haar kantoorgenoten bij elkaar geroepen. Geen aanloop of inleidende beschietingen. ‘Ik stop ermee. Op deze manier gaat het niet meer’, zei Jeltes. Ze begrepen het. Net als al die collega’s van wie ze daarna berichtjes kreeg. Advocaten die ze nog nooit had gesproken. Door al die berichten twijfelt ze soms. Heeft ze wel de juiste beslissing genomen?

Wat ze nu gaat doen, weet ze nog niet. ‘Maar het wordt denk ik wel iets in de strafrechtketen.’

Ze pakt een kaartje dat aan een bos bloemen hing die ze van een groep advocaten kreeg. Ze is even stil, veegt twee tranen weg en leest het dan voor. ‘Wat een verlies voor de advocatuur. De reden is even verdrietig als begrijpelijk. Met dit kleine gebaar willen we jou onze steun betuigen.’

Sleutelhanger die Jeltes van haar beste vriendin kreeg, toen ze dertien jaar geleden begon als advocaat. Beeld Aurélie Geurts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.