Pretpelgrims

Ontkerkelijking of niet, ruim een miljoen katholieke jongeren ging vorige week op bedevaart naar Keulen. Wat dreef hen? 'We zijn hier om te bidden en te feesten....

Op de zwart-witte marmeren vloer van de Maria Hemelvaartkerk in Keulenliggen tientallen jongens en meisjes op hun knieën. De allervroomstenbuigen diep voorover met het voorhoofd op koude vloer gedrukt. Zoveeldevotie als tijdens de Wereldjongerendagen maakt men in de rooms-katholiekekerken in Keulen niet vaak meer mee. 'Gebeden wordt er in Duitslandhoogstens op woensdag en zaterdag', spotte het weekblad Der Spiegelonlangs. 'Dat zijn de dagen waarop de lottoballetjes rollen.'

Ruim een miljoen jongeren ging vorige week op bedevaart naar Keulen.Een ongekend hoge opkomst voor een land waar het katholicisme metuitsterven wordt bedreigd. Een hoge opkomst ook, gezien het conservatieveimago van paus Benedictus XVI.

Met de Wereldjongerendagen lijkt het Vaticaan een gouden formule inhanden te hebben om vrome en minder vrome jongeren uit de hele wereld aanzich te binden. Maar is het Vaticaan op de goede weg als regisseur van eenmega-evenement met pret als hoogste doel? En beklijft het effect van zo'nreli-festival?

Terwijl de fundi's om elf uur 's avonds nog op de vloer van de MariaHemelvaartskerk knielen, nipt Jason Harner (16) uit Kent aan een biertje.Hij heeft het zich met een aantal vrienden gemakkelijk gemaakt op eenvluchtheuvel met uitzicht op de Maria Hemelvaartskerk. 'Ik kom vooral voorde fun', zegt Jason, die sinds vijf maanden geregeld naar de kerk gaat. 'Jekunt met God overal over praten', heeft hij ontdekt. Samen met God en depriester in zijn parochie heeft Jason meer diepte en zin aan zijn levengegeven.

Tot de fanclub van paus Benedictus XVI - of welke paus dan ook - wilJason niet gerekend worden. 'De paus is mij te ouderwets. Dat gezeur overcondooms en seks. Trouwens, de paus is helemaal niet zo belangrijk. Jezusis mijn gids.'

De ene pelgrim is de andere niet. De T-shirts met het opschrift Purityis sexy werken bij Jason op de lachspieren. Voor de Duitse studentegeografie Katrina Helst (22) is het een diep doorvoelde waarheid. 'De mensis meer dan lust en verlangen. Seks is geen doel op zich. Zonder liefdestelt seksualiteit niets voor.'

Doorgaans loopt de hoogblonde Katrina er niet mee te koop. Dat ze nogmaagd is. Dat ze elke zondag naar de kerk gaat. Dat ze geregeldgebedsbijeenkomsten bijwoont en elke vrijdag vrijwillig op water en broodleeft. Kortom, dat ze een fundi is. 'Dan denken ze in Duitsland al snel datje geschift bent.'

De fundi's en de fun-seekers kunnen het op de Wereldjeugddagenuitstekend met elkaar vinden. De festivalsfeer, de spreekkoren met'Bene-det-to, Bene-det-to' en het voortdurende gebeier van alle katholiekekerkklokken die Keulen rijk is, overstemmen de onderlinge verschillen. Menis gekomen om plezier te hebben. Om te dansen, te zingen en te bidden, maarvooral: om zich met elkaar verbonden te voelen. 'Het mooiste moment',vertelt Evelyn Lam (22) uit Hilversum, 'was toen we met zijn tienduizendenhand in hand het Onze Vader baden tijdens de openingsceremonie. Ik kreeger gewoon kippenvel van. Zo mooi.'

Een grijze dame kijkt gebiologeerd naar een klein clubje Italianen dieeen verleidelijk rondedansje uitvoeren. Ze is achter in de vijftig.Overtuigd katholiek en vrijwilligster bij Pax Christi. De euforie die zichmassaal van de jongeren meester maakt, vindt ze griezelig. 'Hoe kun je nueen man bejubelen die zo oer-en-oer-conservatief is? Een man die abortusverbiedt en het homo-huwelijk en condooms, terwijl de mensen massaalsterven aan aids. Hebben die kinderen geen kritisch vermogen?'

In haar jonge jaren ging religieuze inspiratie hand in hand metpolitieke strijd. Tegen de dictaturen in Zuid-Amerika of tegen deuitsluiting van vrouwen uit het priesterambt. Aan zulke thema's hebben dejongeren van nu geen boodschap meer. Zij zijn op zoek naar zingeving, naareen houvast in het leven. Het geloof is persoonlijk, niet politiek.

Neem pabo-studente Evelyn Lam en vwo-leerlinge Caroline van Berkel(17). Zij vertegenwoordigen de doorsnee Noord-Europese pelgrim. Als in desupermarkt kiezen ze uit de katholieke leer wat goed uitkomt, wat hun levenverrijkt. Wat hen niet bevalt, laten ze links liggen. Ze zien de Roomsedogma's als een advies. 'Uiteindelijk bepaal je zelf hoe je ermee omgaat',formuleert Caroline terwijl ze haar vriendin meetrekt. Het is half twaalf's nachts. Ze moeten morgen vroeg op, om op tijd te zijn voor de eerste misen voor de douches. 'We hebben achttien douches op de boot. En er slapenvijfhonderd pelgrims', grinnikt Evelyn.

De paus bejubelen en tegelijkertijd zijn moraal verwerpen - het kanallemaal tegelijkertijd. En het Vaticaan weet dat het massaal gebeurt.'Veel meisjes die op het Sint Pietersplein de paus toejuichen, hebben depil in hun tas', zei de Duitse kardinaal Lehmann onlangs. Het is alsof hetVaticaan het oude Europa al een beetje heeft opgegeven en de blik nu richtop Afrika, de Filippijnen en Zuid-Amerika. Dat zijn de regio's waar derooms-katholieke kerk een groeispurt doormaakt, waar de kerkvorst nog oponvoorwaardelijke liefde en gehoorzaamheid kan rekenen.

In zijn toespraak tot de jeugdige pelgrims op het Roncalli-plein voorde imposante Domkerk in Keulen, liet de paus theologische twistpuntenonaangeroerd, waarschijnlijk welbewust. Hij zou het feestje verstoordhebben. Een bom gelegd hebben onder het saamhorigheidsgevoel.

De katholieke kerk is onderdeel geworden van de amusementsindustrie,luidt het venijnige oordeel van Eugen Drewermann, een bekende, kritischeDuitse theoloog die het vak van priester sinds 1992 niet meer maguitoefenen vanwege zijn kritiek op de kerk. Hij gruwt ervan dat de kerkmassa-evenementen organiseert waarbij niet de christelijke inhoud centraalstaat, maar de kick van het erbij geweest te zijn. In een interview met deTageszeitung noemt Drewermann de Wereldjongerendagen een 'pret-evenement'.

De pelgrims zijn het niet met de Duitse priester eens. 'Het is de taakvan de kerk om Gods woord te verkondigen', meent de 20-jarigeFrançaise Pauline Munch. 'En dit is een heel effectieve manier. Kijk maarom je heen', zegt ze met een weids gebaar.

'Collectief entertainment is nu eenmaal een trend. Men wil elkaar zienen samen fun hebben', analyseert de Nederlandse theoloog encommunicatie-goeroe Anne van der Meiden. 'De kerk zou wel gek zijn als zedaar niet op in speelt. Je gaat toch ook niet meer naar Lourdes om tegenezen, maar om iets te beleven. Daar draait het om.' Bovendien staan dekerkbanken leeg.

Ook kerkhistoricus Ton van Schaik vindt het heel verstandig dat deformule van de Wereldjongerendagen is aangepast. 'Die jongeren hebben hetnodig om elkaar te bevestigen en te steunen in het geloof. In je eentje redje het niet als katholiek.' De kwalificatie pret-evenement vindt Van Schaikonzin. 'Pret is ook legitiem. De kerk is er toch niet om je plezier tevergallen? Het is een mix van pret, bidden, bijbelstudie en verdieping.Vergis je niet, er wordt door die jongens en meisjes een stevig programmaafgewerkt. Het is meer dan een kampvuur.'

De groep van Evelyn Lam heeft daar een liedje op gemaakt. 'We zijn hierom te bidden en te feesten', zingen ze. 'Maar feesten doen we wel hetmeeste.'

Toch wordt er ook gewerkt. Drie dagen lang hebben Evelyn en haarmedereizigers gestudeerd op de levens van een aantal heiligen, zoals TitusBrandsma. En er zijn dagelijkse bijeenkomsten op de pelgrimsboot met deRotterdamse bisschop Van Luyn. 'Maar dat is niet vermoeiend, hoor. Die mankan zo mooi vertellen. Die moeten ze paus maken', lacht Evelyn. En demede-pelgrims van Evelyn zitten 's avonds om half elf op de drempel vancafé Campi nog diep verwikkeld in een gesprek over de rol van Maria in hetrooms-katholieke geloof.

Het is vooral de massaliteit van de Wereldjongerendagen die nieuw is,benadrukt Anne van der Meiden. 'Maar vroeger was het ook vaak feest in dekerk. Processies en toogdagen.'

Kerkhistoricus Ton van Schaik noemt als voorbeeld de Pax Christivoettochten voor jongeren. 'Met als apotheose de aankomst bij de Sint Janin Den Bosch, waar steevast monseigneur Beckers op de schouders ging. Datging er ook heel vrolijk aan toe, en iedereen wist dat die voettochtenverkapte huwelijksmarkten waren.'

Of de pelgrims van de Wereldjongerendagen een blijvende band opbouwenmet de kerk, is moeilijk te voorspellen. Op de ontkerkelijking in Europahebben de reli-spektakels tot nu toe geen meetbaar effect gehad. 'Dat neemtniet weg dat de kerk terecht op zoek is naar alternatieve uitingen vangeestelijk leven', vindt Van der Meiden. 'De oude vorm, in de kerkbankzitten en knielen, werkt niet meer. Dat is zeker.'

In de Maria Hemelvaartkerk getuigt de Schotse Patrick Reynolds van zijnbekering tot God. Zijn bruine ogen glanzen als hij van zijn eerstegebedsbijeenkomst vertelt. 'Toen gebeurde er een wonder. Ik voelde mijgeliefd. Zo geliefd had ik me nog nooit en door niemand gevoeld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden