Poolse opstand tegen 'politiek primitivisme'

T-shirts met teksten als 'Ik huilde niet toen de paus stierf' worden verboden in Polen, een alternatieve club moet sluiten....

Van onze correspondent Jan Hunin

Heeft de censuur opnieuw zijn intrede gedaan in Polen? Als je het de betogers vraagt die zaterdag voor het stadhuis van Warschau stonden, is daar geen twijfel over mogelijk.

Ze protesteerden er tegen het besluit van het stadsbestuur om Le Madame te sluiten, de vaste club van de Poolse avant-garde. De sluiting is volgens hen hét bewijs dat er sinds de conservatieve verkiezingsoverwinning van vorig jaar in Polen geen ruimte meer is voor andersdenkenden. Of, zoals op hun protestborden was te lezen: de politiek van de tweelingbroers Lech en Jaroslaw Kaczynski, respectievelijk president van Polen en voorzitter van de conservatieve regeringspartij Recht en Gerechtigheid, 'vernietigt de vrijheid van meningsuiting'.

Dat vooral de gebroeders Kaczynski het bij de honderden, vooral jonge betogers hebben verbruid, is geen toeval. Tot aan zijn verkiezing tot president was Lech Kaczynski burgemeester van Warschau, en dus medeverantwoordelijk voor de sluiting van Le Madame. Maar anders was hij ook de kop van Jut geworden.

Sinds de conservatieven vorig jaar de parlements- en presidentsverkiezingen wonnen, is het met de verdraagzaamheid in Polen slecht gesteld, zegt Katarzyna Szustow, die het initiatief nam voor de protesten. De sluiting van Le Madame past volgens haar in de door de gebroeders Kaczynski gepredikte morele revolutie.

Officieel werd 'Le Ma' gesloten vanwege een huurachterstand, maar dat is slechts een deel van het verhaal, weet Szustow. 'Sinds de stad eind 2004 eigenaar werd van het gebouw, maken de ambtenaren het ons moeilijk. In januari kregen we een rekening gepresenteerd van 560 duizend zloty, 140 duizend euro.'

Toen de uitbaters van Le Madame dat bedrag niet konden ophoesten, greep de deurwaarder in. Twee weken geleden maakte hij met medewerking van de politie een einde aan een door sympathisanten van de club georganiseerde bezetting. De steunbetuigingen van de Amerikaanse acteur John Malkovich mochten niet baten.

De kortgeschoren Szustow, een student die aan een scriptie werkt over dragkings, vrouwen die zich als mannen kleden, weet de echte reden voor de sluiting: 'Onze club was een trefpunt van al wie de conservatieve regering niet lust: homo's en lesbiennes, groenen en feministen. Dat de oprichter van de club, Krystian Legierski, een buitenechtelijk kind, een homo én een halve zwarte is, hielp niet echt', lacht ze.

Le Madame is niet het eerste slachtoffer van de door de conservatieven gevoerde morele kruistocht. 'Heel Polen is ten prooi gevallen aan de conservatieve moraalridders', zegt Szustow.

Ze somt op: in november vorig jaar zette de minister van Binnenlandse Zaken de politie in tegen de deelnemers van een homobetoging. In februari verbood de rector van een van de universiteiten van Lublin een tentoonstelling van T-shirts met taboedoorbrekende boodschappen als 'Ik heb aids' of 'Ik heb niet gehuild toen de paus stierf'. Enkele weken later gaf een rechter de uitgever van een satirisch weekblad een boete van vijfduizend euro omdat hij de paus in 2002 'de Breznjev van het Vaticaan' en 'een bejaarde afgod' had genoemd.

Dat je in Polen niet meer mag zeggen wat je wil, kan Kazimiera Szczuka, ceremoniemeester tijdens de protestavond, beamen. Op een tv-zender parodieerde ze enkele weken geleden de gebedsoefeningen die steeds te horen zijn bij de katholieke zender Radio Maryja. De door de conservatieven gedomineerde Radio- en Televisieraad gaf haar zender prompt een boete van een half miljoen zloty.

Het resultaat van dit 'politieke primitivisme', zegt Szczuka, is dat de zelfcensuur zijn intrede doet. Ze verwijst naar de actie van de uitgever van het maandblad Sukces: vorige maand werden de journalisten ingeschakeld om met een lat uit de honderdduizend reeds gedrukte exemplaren een column te scheuren over de gebroeders Kaczynski. Volgens de uitgever was de inhoud ervan mogelijk beledigend voor de machthebbers.

De enige zender die zich geen zorgen hoeft te maken, is Radio Maryja. Tegen een met antisemitische uitspraken doorspekte uitzending had de Radio- en Televisieraad vorige week geen enkel bezwaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden