Eeuwig leven Pieter Spierenburg (1948-2019)

Pieter Spierenburg (1948-2019): groot levenskunstenaar en criminoloog met internationale status

‘Moord was niet altijd strafbaar’, ontdekte hij. Pieter Spierenburg was een levensgenieter die niet meteen leek voorbestemd voor de academische wereld.

Pieter Spierenburg.

Voor iemand die fulltime bezig was met moord, martelen en middeleeuwse misdaad was Pieter Spierenburg een opgewekt persoon en groot levenskunstenaar.

De emeritus hoogleraar historische criminologie van de Erasmus School of Law woonde in het hartje van 020 vlakbij de Wallen. In 2008 keerde hij zich in Het Parool tegen de Amsterdamse ‘zedenmeesters’ Job Cohen (burgemeester) en Lodewijk Asscher (wethouder) die de raamprostitutie wilden inperken. Hij sprak van vrijwillige economische zelfverminking. ‘Het grootse karakter van de Amsterdamse rosse buurt maakt deze uniek in de wereld.’ Zijn stamcafé was Captein & Co aan de Binnen Bantammerstraat. Op zondag ging hij samen met zijn in Suriname geboren vrouw Gisèle Roos naar het Mandje aan de Zeedijk. En live jazz luisterde hij in de Cotton Club.

Hij schreef meer dan 220 boeken en belangrijke artikelen over de geschiedenis van misdaad en straf. ‘Het is een klein vakgebied, maar daarin excelleerde hij. Dat hij over de grenzen nog bekender is dan hier in Nederland, dankt hij ook aan het feit dat hij al vroeg in het Engels publiceerde’, zegt René van Swaaningen, hoogleraar internationale criminologie.

Spierenburg zelf zag zijn boek A history of Murder uit 2008 als zijn belangrijkste werk. ‘Het meest verbazende aan mijn onderzoek vond ik dat de criminalisering van moord en doodslag pas in de zeventiende eeuw zijn beslag kreeg. Zaken als diefstal en inbraak stonden veel eerder in het strafboek. Moord en eerwraak ter verdediging van de familie-eer werden eeuwenlang beschouwd als privézaak.’ In 2013 bewees hij in een artikel in de Volkskrant de relatie tussen toenemende sociale ongelijkheid en strenger straffen.

Spierenburg overleed 21 maart aan de gevolgen van een versleten hartklep. Drie jaar geleden was al darmkanker met uitzaaiingen naar de lever bij hem vastgesteld.

Spierenburg leek niet voorbestemd te zijn voor een intellectueel milieu. Hij werd geboren in een katholiek arbeidersgezin met twee kinderen in Haarlem. Als slimme leerling mocht hij naar het Triniteitslyceum van de paters Augustijnen. Hij besloot geschiedenis te studeren aan de UvA waarbij hij nog les kreeg van de vermaarde Jacques Presser.

Nog meer invloed hadden de colleges van de door hem zeer bewonderde socioloog Norbert Elias, schrijver van de klassieker Het Civilisatieproces over de ontwikkeling van het maatschappelijk gedrag. Spierenburg studeerde af op de scriptie Het proces der civilisatie in Nederland 1500-1800. Vervolgens werd hij leraar geschiedenis, hetgeen hem niet bijzonder beviel.

Spierenburg promoveerde in 1977 op het omvangrijke werk Judicial Violence in the Dutch Republic. Corporal punishment, executions and torture in Amsterdam 1650-1750, waarna hij docent maatschappijgeschiedenis aan de Erasmus werd. Zijn grote internationale doorbraak waren de boeken The Spectacle of Suffering en De Verbroken Betovering (The Broken Spell).

Spierenburg had talrijke relaties - ‘in de jaren tachtig heb ik wel met dertig partners het bed gedeeld’ - voordat hij zijn eerste vaste relatie kreeg die twaalf jaar zou duren en waarvan hij hoopte dat die tot een gezin zou leiden. Pas met Gisèle Roos zou hij op 20 januari 2009 de inauguratiedag van Obama in het huwelijk treden.

Hij was al gasthoogleraar aan Berkeley en Carnegie Mellon toen hij in 2006 in Nederland erkenning kreeg in de vorm van een bijzondere leerstoel historische criminologie. Vlak voor zijn emeritaat in 2013 vroeg het Niod hem nog als projectleider voor het onderzoek Four Centuries of Labour Camps.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden