Die ene leerlingPaul over Denise

Paul leerde van Denise dat hij ongeschikt was om les te geven

Leerkrachten, docenten en hoogleraren over de leerling die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: Paul Kirschner (69), emeritus hoogleraar onderwijspsychologie aan de Open Universiteit, over Denise, die hem enorm aan het twijfelen bracht.

null Beeld Hedy Tjin
Beeld Hedy Tjin

‘Denise heette ze. En dankzij haar ontdekte ik dat ik destijds ongeschikt was voor het onderwijs. Dankzij haar – en een aantal andere leerlingen met wie ik me geen raad wist – vertrok ik al na een jaar bij de Middle Island Middle School in New York. Het zou nog lang duren voordat ik begreep waarom ik haar destijds niet had kunnen helpen.

‘Toen ik op die school begon, was ik net afgestudeerd. Het was 1972, ik had een eerstegraads bevoegdheid waarmee ik mocht lesgeven en een bachelordiploma psychologie van een gerenommeerde universiteit. Op Long Island ging ik wiskunde en biologie geven aan leerlingen van 11 tot 15 jaar oud.

‘Het lesgeven frustreerde me. Ik had in een klas altijd tien tot vijftien leerlingen die de stof direct begrepen nadat ik het een eerste keer had uitgelegd. Na een tweede uitleg begrepen nog tien anderen het. Maar er bleven ook altijd een paar leerlingen over die het niet snapten. Ook na de derde uitleg niet. Het waren niet altijd dezelfde leerlingen, en ze hadden geen leerproblemen.

‘Van hen kan ik me Denise het best voor de geest halen. Een jaar of 14 was ze, met kort blond haar en blauwe ogen. Een levendig kind, springerig, nieuwsgierig. Geen harde werker, maar ze liep ook niet de kantjes ervan af. Een doodnormale tiener – en dat bedoel ik positief.

‘Ze kwam met vragen. Maar het lukte me vaak niet die goed te beantwoorden. Zo kon ik haar niet duidelijk maken hoe de citroenzuurcyclus werkte, waarmee cellen energie opwekken, een concept dat ik zelf heel eenvoudig vond.

‘Het zou makkelijk zijn de schuld bij haar te leggen. Ik kon mezelf wijsmaken dat ze dom was, niet wilde werken, haar huiswerk niet goed deed, maar zo zit ik niet in elkaar. Ik begon aan mezelf te twijfelen. Waarom lukte me het me niet bij haar? En waarom snapten andere leerlingen niets van mijn uitleg over fotosynthese? Ik piekerde me suf, kwam er niet uit en concludeerde uiteindelijk dat ik niet verder wilde als docent.

‘Maar wat dan wel? Ik boekte een ticket naar Amsterdam, van waaruit ik door Europa zou reizen en vervolgens naar India, zoals een hippie betaamde. Hopelijk kreeg ik tijdens het reizen mijn gedachten op een rijtje.

‘Het liep anders. Ik ontmoette in Nederland een leuke vrouw en schreef me uiteindelijk in voor een studie ontwikkelingspsychologie in Amsterdam, dat leek me interessant. En misschien zou ik dan ontdekken wat ik bij Denise en de anderen verkeerd had gedaan.

‘Nu, meer dan veertig jaar later, denk ik het te weten. Goede docenten beschikken over drie kwaliteiten.

‘Eén: ze hebben veel kennis over het vak dat ze geven. Dat was bij mij het geval, want ik wist veel van biologie.

‘Twee: ze kunnen goed lesgeven, wat betekent dat ze het hele repertoire aan didactische technieken kennen. Ze weten dat je eerder geleerde informatie soms weer naar boven moet halen. En dat het beter is drie keer een halfuur te leren dan één keer anderhalf uur. Ik wist daar toen in New York niets vanaf.

‘En drie: goede docenten weten hoe mensen leren. Wat gebeurt er in je hoofd, hoe komt nieuwe kennis binnen, hoe werkt het werkgeheugen? Zo is het bijvoorbeeld zinvol om mensen eerst een schema in het hoofd te planten en daar vervolgens nieuwe informatie in te hangen, zoiets heet een advanced organizer.

‘Als ik bijvoorbeeld uitleg hoe een stroomkring werkt, en wat elektronen, weerstanden en voltages zijn, dan vertel ik eerst over de centrale verwarming en het warme water dat door de buizen stroomt. Dat is een vergelijkbaar systeem dat ze al kennen. Ik vertel dat een stroomkring een accu heeft, zoals een cv-systeem een warmteketel. Zo kunnen leerlingen nieuwe begrippen makkelijker een plaats geven. Ook dat wist ik niet toen Denise met haar vragen bij me kwam.

‘Ik vrees overigens dat veel docenten niet over al deze kwaliteiten beschikken. De lerarenopleidingen zijn hier vrij kort. En toen ik alle studieboeken van die opleidingen een paar jaar geleden met drie collega’s onder de loep nam, bleken belangrijke didactische technieken helemaal niet behandeld te worden. Het gevolg is dat gedreven mensen gefrustreerd raken en afhaken, net als ik destijds.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden