Partij van de Rode Jehova's lijkt tot wasdom te komen

'De SP heeft de naam vrouwonvriendelijk te zijn. Ik wil dat niet bevestigd zien.' Met haperende stem pleit Sonja Berveling uit Alphen aan de Rijn voor een hogere plaats op de SP-lijst voor de 31-jarige fractiemedewerker en doctor in de medische wetenschappen Agnes Kant....

Van onze verslaggeefster

BUSSUM

Partijsecretaris Tiny Kox houdt het congres voor dat kwaliteit voorop heeft gestaan bij de opstelling van de lijst. 'Dit is ons dream team. Wil het congres verschuivingen? Alles kan. Maar wij zijn geen partij die dat soort GroenLinkse en PvdA-methoden moet gaan aanhangen.'

De SP congresseerde afgelopen zaterdag voor het eerst in haar 25-jarig bestaan onder toeziend oog van de pers. En het partijbestuur, het machtigste orgaan in de SP, had deze strijd liever niet in het openbaar uitgevochten. Dat is Berveling dan ook van tevoren te verstaan gegeven. Een onschuldige discussie heeft zo een zware emotionele lading gekregen.

'Die gang van zaken is exemplarisch', zegt oud-bestuurslid John van Veen. Een paar maanden geleden stapte hij, samen met een handvol geestverwanten, na ruim vijftien jaar uit de SP. Van Veen kon zich niet verenigen met de deelname van de volgens hem nog te zwakke afdeling Zwolle aan de komende gemeenteraadsverkiezingen. Het was de druppel die de emmer deed overlopen, want uitstappen is geen gemakkelijke zaak. Zegt Van Veen: 'Mensen krijgen daar een behoorlijke tik van. Ze hebben vaak jarenlang hard gewerkt in de SP.'

'De Rode Jehova's', is de reputatie die de SP'ers ooit verwierven en die nog steeds opgeld doet. Ze stamt uit de tijd dat de SP niet meer dan een maoïstische splinter van de CPN was, met een stevige basis rond het oost-Brabantse Oss en Nijmegen. Na wat in SP-kringen 'de revolutie der Ossenaren' is gaan heten, verlegden Marijnissen en de zijnen de koers. Het maoïsme werd afgezworen en het doel werd een massapartij te maken van de SP. In getallen betekent dat: vijftig raadszetels en vijf Kamerzetels erbij in 1998 en op naar 25 duizend leden in 1999.

Bijna obsessief begon de SP leden te werven. Gebruik makend van wat trucs - in 1991 werden alle abonnees op het SP-blad Tribune in een veeg lid gemaakt, nu moeten gezinsleden van SP'ers zich apart aanmelden als lid, als zij toegang willen tot afdelingsvergaderingen - staat de ledenteller nu op 22.542. Daarmee is de SP de vijfde partij van het land en zoals partijsecretaris Kox zegt slechts 'duizend leden, een letter en een levensbeschouwing' verwijderd van de vierde partij van het land, de SGP.

Het gaat op alle fronten goed, zoals ook de promotiefilmpjes over het aanstaande 'jaar van de tomaat', het SP-symbool van onvrede, laten zien. Sterker, terwijl oud-communisten mede door toedoen van VVD-leider Bolkestein tot politieke paria's worden verklaard, lijkt het lidmaatschap van de SP salonfähig te worden.

Maar de groeistuipen hebben een keerzijde, die de SP maar liever verborgen houdt. 'Victorie in Emmen', kopte het novembernummer van Tribune boven een artikel over de verdubbeling van het aantal raadszetels van twee naar vier. Over de scheuring die er inmiddels plaatsvond is nog geen woord verschenen in het ledenblad. Van evalueren van mislukte acties houdt de SP niet. 'Voor een analyse ga ik wel naar een psychiater', zegt Marijnissen op dergelijke voorstellen.

Drie raadsleden uit Amsterdam-Noord namen in 1996 afscheid van de SP, nadat ze via een strak geregisseerde actie monddood waren gemaakt op het congres van 1996. In Haarlem viel het bestuur over de beslissing, van hogerhand, om de piepjonge afdeling deel te laten nemen aan de raadsverkiezingen. In het SP-bolwerk Zoetermeer is een hecht team van acht raadsleden opgebroken, na ruzie over de 'ondemocratisch' vastgestelde kandidatenlijst. Oorzaak was de nummer drie van de lijst, van beroep sociaal rechercheur of in SP-jargon: 'girogluurder'. In Hilversum, Lelystad, Spijkenisse, Wageningen en Woerden gingen afdelingen ter ziele aan teleurstelling en frustratie. In Den Haag, Delft en de Rotterdamse deelgemeente Delfshaven lieten de pasgekozen raadsleden het afweten, omdat ze het werk niet aankonden.

Het kunnen kinderziektes zijn van een partij die tot wasdom komt. Maar het relaas van de betrokkenen kent opvallend vaak hetzelfde refrein. Partijsecretaris Kox verklaarde ooit: 'De afdelingen zijn vrijwel autonoom. Ze kunnen de puinhoop zo groot maken als ze zelf willen.'

Uit de afdelingen zelf klinkt een tegenovergestelde klacht. De SP voert opnieuw de verkiezingsleus 'Stem tegen' en streeft volgens het gloednieuwe verkiezingsprogramma naar 'meer democratie'. Maar in de partij zelf wordt een tegenstem niet op prijs gesteld en worden de partijfuncties zo opgestapeld, dat de macht in handen van nog geen twintig mensen ligt. En wie aan de kaak stelt dat het in de SP niet van onderop komt, krijgt het van boven te horen: 'En wie denk je dan wel dat je bent met je geitenwollen sokken en GroenLinkse vriendjes?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden