Over de Koran mag iedereen vrij oordelen

Over de Koran, een tekst die zwart op wit staat, mag iedereen zijn mening geven, ook Geert Wilders, vinden Rosa van der Wieken en Evelyn Markus....

De film van Geert Wilders over de Koran lokt reacties uit nog voordat hij is gemaakt. Menigeen vindt dat de film of de vertoning ervan achterwege moet blijven. Kritiek op de Koran, zeker in de stijl van Wilders, is volgens velen te grof, is beledigend voor moslims en lokt geweld uit. Wilders van zijn kant meent te moeten wijzen op een volgens hem immorele inspiratiebron voor een miljoen Nederlanders. Twee belangrijke democratische principes, vrijheid van meningsuiting en respect voor geloofsovertuiging, staan hier haaks op elkaar.

Als bestrijders van antisemitisme in Nederland hebben wij ervaring met het evalueren van kritiek op onze eigen godsdienst, groep en natie. Die kritiek is zelden aangenaam, maar daarmee niet altijd onwettig of immoreel. Vanuit onze ervaring willen wij een poging doen een bijdrage te leveren aan de actuele discussie over de vrijheid van meningsuiting versus respect voor religie.

De discussie en kritiek die de laatste jaren veel reacties oproepen, gaan wisselend over moslims, de islam en de Koran. Het helpt om hierin een helder onderscheid te maken. Generalisaties over ‘de moslims’ kunnen zeer kwetsend zijn en zijn meestal onwaar. Er zijn meer dan een miljard moslims in de wereld, die verschillen in onder meer hun persoonlijkheid, hun gedrag en hun mate van godsdienstigheid.

Neem bijvoorbeeld de zogenoemde traditiemoslims, die na een goede zakenlunch aanschuiven bij een feestelijke traditionele Iftar-maaltijd tijdens de vastenmaand Ramadan. Of, aan het andere eind van het spectrum, de fundamentalistische moslims, die een volledige opvolging van de voorschriften nastreven, zoals geopenbaard in de Koran en in andere vroege geschriften, inclusief het afhakken van handen en het stenigen van overspeligen.

Generalisaties over ‘de islam’ als godsdienst zijn eveneens lastig te maken en derhalve al gauw onwaar. Er is immers onderscheid tussen de soennitische en de sjiietische islam, en daarbinnen zijn er ook nog veel verschillende stromingen. De alevitische islam lijkt bijvoorbeeld een lichtere vorm van islam en de soefi een meer mystieke. Uiteraard hebben die stromingen ook een gemene deler.

De Koran is echter een tekst die zwart op wit staat. Over die tekst mag een ieder een mening hebben, ook Wilders, en ook afvallige moslims. Het ontleden en bediscussiëren van teksten is een pijler van onze samenleving. Het verbieden van teksten daarentegen niet. De eerdere oproep van Wilders om de Koran te verbieden in plaats van deze te willen bediscussiëren is dan ook onbegrijpelijk.

Joden hebben een vergelijkbare basistekst: de Thora. Vanaf de vroegste tijden van het Jodendom, ook in de orthodoxie, mag die tekst kritisch worden bevraagd en bediscussieerd, door geleerden en door gewone Joden in de huiskamer. Er wordt eindeloos over gedebatteerd tot aan de dag van vandaag.

En ook van buitenaf worden meningen gegeven. Enkele jaren geleden mochten bekende Nederlanders in het kader van een reclamecampagne (voor de nieuwe Bijbelvertaling) hun mening geven over een stuk dat ze aansprak. De hoofdredactrice van Opzij, een feministisch maandblad, gaf als haar mening dat het boek Esther ‘een echt oudtestamentisch boek is, waar het bloed van de pagina’s spat’. Zij houdt de Jood Mordechai daarvoor verantwoordelijk.

Belijdende Joden zien dat verhaal echt anders, en er kwam dan ook enig protest. Maar het is ieders recht om teksten te lezen en te interpreteren zoals hij wil, en om dit kenbaar te maken. Dat is vrijheid van meningsuiting.

Dat overtuigde moslims van mening zijn dat de Koran heilig is, is hun goed recht, maar doet totaal niet ter zake. Er is een even groot recht om de Koran niet als heilig te waarderen. Als overtuigde moslims zich willen confirmeren aan het religieuze verbod op het bekritiseren van de Koran, dan is ook dat hun goed recht. Maar daarnaast hebben in onze samenleving de critici het recht om die – voor hun niet heilige – tekst eveneens te verklaren, te beoordelen en er beweringen over te doen.

Als er staat dat de profeet zijn zinnen zette op een 9-jarig meisje, dan zullen de meeste mensen van tegenwoordig concluderen dat dat onfrisse lusten zijn. En dan kan het debat beginnen of dat in die tijd ook zo was, of dat de profeet haar eigenlijk als zijn dochter behandelde, en alle rationalisaties die men maar kan verzinnen.

Maar het kan nooit zo zijn dat in Nederland op voorhand wordt uitgesloten dat zo’n mening wordt verkondigd omdat zij kwetsend is. Het staat er en als we geen teksten meer mogen verklaren, dan is de vrijheid van meningsuiting voorgoed gemuilkorfd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden