Geert Dales: ‘Het kan iedereen overkomen. De botte hork en de empathische ceo. Homo en hetero. Stabiel en minder stabiel.’

Interview Geert Dales

Oud-VVD'er Geert Dales krabbelt op na de val: ‘Ik heb niet meer de drang erbij te willen horen’

Geert Dales: ‘Het kan iedereen overkomen. De botte hork en de empathische ceo. Homo en hetero. Stabiel en minder stabiel.’ Foto Aurélie Geurts

Na vier lange, zwarte jaren is er een nieuwe Geert Dales opgestaan. Hij is de kersverse voorzitter van 50Plus en bezig met een boek over publieke personen die diep vallen.

Een van de kinderachtigste beroepsgroepen is de journalistiek, vindt Geert Dales (66). ‘Probeer eens een journalist aan de lijn te krijgen die onzin over je heeft geschreven en je wilt verhaal halen. Die is onbereikbaar of duikt weg’, foetert Dales thuis in Hoofddorp. Zijn mailtjes aan een journalist blijven vrijwel altijd onbeantwoord.

Kom dan nog maar eens af van een beeld dat van je is neergezet.

Hij was collegevoorzitter van de hogeschool Inholland toen aan het licht kwam dat er was gesjoemeld met diploma’s en dat bestuurders buitensporig hadden gedeclareerd. Zelf lag hij toen al over iets geheel anders met de raad van commissarissen overhoop, wat tot zijn ontslag leidde. Onderzoek van de onderwijsinspectie pleitte hem nadien vrij van alles, andere oud-bestuurders moesten tot wel tienduizenden euro’s terugbetalen. Als enige openbaarde hij uit eigener beweging zijn declaraties, maar in de publieke opinie was het oordeel geveld: Dales zal ook wel een fraudeur zijn.

Nog zo’n affaire die aan hem kleeft: de enorme kostenoverschrijding bij de aanleg van de Amsterdamse Noord-Zuidlijn. Als wethouder van Amsterdam zou Dales de gemeenteraad hebben misleid om de metrolijn erdoor te drukken. In 2009 concludeerde de enquêtecommissie van de raad dat daar geen sprake van was.

Wel heeft Dales de kosten van de metro, 1,5 miljard euro, te rooskleurig voorgesteld. ‘We gaan niet overschrijden’, zei hij in het beslissende raadsdebat in 2002. Het werd 3,1 miljard. Op 22 juli gaat de metro eindelijk rijden, een dikke zeven jaar later dan gepland.

Deze week sprak Geert Dales in het Amsterdamse debatcentrum De Balie op een bijeenkomst met de titel ‘Het wonder van de Noord-Zuidlijn’. Aanvankelijk zou hij alleen in een panel zitten en vragen van het publiek mogen beantwoorden, maar dan kwam hij niet. Hij wilde zelf het woord voeren. Daarop werd het programma omgegooid.

Geert Dales is terug, dat we dat wel even weten. Vol in de aanval. Zijn motto van deze avond: ‘Vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan.’

‘Dit is een historische avond’, trapte hij af. ‘Dit is de laatste bijeenkomst waarop kritiek wordt geleverd op de Noord-Zuidlijn.’ Hij is ervan overtuigd dat de kritiek verstomt als de metro eenmaal rijdt. De wereld barst van de megaprojecten die veel duurder zijn uitgevallen. Het Suezkanaal, de Afsluitdijk, het Panamakanaal. ‘Eenmaal gerealiseerd zijn ze een daverend succes.’

Bestuurders kunnen wegrennen of doorpakken, redeneert Dales. Hij rekent zichzelf tot de laatste soort. ‘Fouten zijn dan onvermijdelijk. Ik heb verwachtingen gewekt die niet waargemaakt konden worden. Daarmee heb ik het vertrouwen in het stadsbestuur en in mijzelf geschaad.’

Om daar meteen aan toe te voegen: ‘Als je de hele dag op de golfbaan staat, of wandelt met je hondje, of discussieert in De Balie dan blijf je van onbesproken gedrag. En komt er ook geen Noord-Zuidlijn.’

Klootzak

Dat Dales nooit is veroordeeld, of zelfs maar in het vizier van het Openbaar Ministerie is geweest, vormt voor sommige gebruikers van Twitter en Facebook geen beletsel hem voor dief of oplichter uit te maken. Dales: ‘Moet je eens proberen met hen in contact te komen. Lukt je niet.’

Zelf is Dales amper actief op sociale media. Via Google Alerts, ingesteld op de naam Geert Dales, kan hij volgen wat er over hem wordt beweerd. Wat komt er zoal op een dag binnen? Dales is een klootzak. Maakt hij zich niet druk over. Dales is een lul. Ze doen maar. Iets anders is als iemand hem strafrechtelijke feiten verwijt. Dales is een fraudeur. Daar gaat hij achteraan. ‘Smaad en laster vergiftigen de maatschappij. Dat moet de kop worden ingedrukt.’

Mediaondernemer Harry de Winter noemde Dales een half jaar geleden in een tweet en daarna meerdere keren op Facebook ‘de metro-oplichter’. Sindsdien is Dales naar hem op zoek. ‘Ik heb vijf keer gemaild, gebeld, maar meneer geeft niet thuis. Een biertje drinken had het kunnen oplossen.’

Dales heeft aangifte van laster gedaan. Het Openbaar Ministerie laat weten dat ‘het dossier momenteel wordt beoordeeld’.

Geert Dales is nu voorzitter van 50plus. Foto Arie Kievit

De Winter is zich van geen kwaad bewust, laat hij via de telefoon weten. ‘Ik ben gewoon een Amsterdammer met een mening en heb me altijd kapot geërgerd aan de metro. Op het moment dat hij zich had moeten verantwoorden was hij vertrokken naar Leeuwarden.’

Maar hem dan oplichter noemen? ‘Dat is Twitter, hè. Ik hoorde pas van de politie dat hij me wil spreken.’ Dales: Nou ja, hij is dus ook nog een leugenaar.’

De docent van de Hogeschool van Amsterdam die in zijn tweets Dales een ‘fraudeur’ noemde heeft hij wel te pakken gekregen. ‘Die schrok zich te pletter en was boos dat ik hem belde. Hij snapte niet waar ik me zo druk over maak. Meneer vond zichzelf een kleine onbeduidende persoon met ook maar een mening. Krankzinnig! Ook maar een mening…’

‘Recht op de shit af’

Geert Dales, geboren in Doetinchem, afgestudeerd in rechten, genoot vooral bekendheid als bestuurder. Hij was prominent lid van de VVD en schreef in 2005 het beginselprogramma van die partij. Tussen zijn periode in Amsterdam en bij Inholland was hij burgemeester van Leeuwarden.

Hij gold als een ijdele man die er graag toe deed. In zijn huiskamer hangt een tekening van Peter van Straaten. Een moeder die tegen haar zoon zegt: ‘Geeft niks, jochie… als je maar een bekende homo wordt.’

In de jaren tachtig was hij diplomaat, een functie die niet als eerste opkomt als de gedachten teruggaan naar de bestuurder Dales. Zeker, hij kan charmant zijn, maar hij is ook recht voor zijn raap en uitgesproken.

Hij stond bekend om zijn confronterende bestuursstijl en hervormingsdrift. ‘Een driftkikker’, vond oud-collegabestuurder Rob Oudkerk (PvdA) die met Dales in het Amsterdamse stadsbestuur zat. ‘Een spannend, onvoorspelbaar mannetje en een groot beoefenaar van het ondergrondse politieke machtsspel.’ Dales gaat de problemen niet uit de weg. ‘Recht op de shit af’, omschreef hij ooit zijn werkwijze.

Als nieuwe voorzitter van 50plus, twee weken geleden werd hij gekozen, kan hij zijn hart ophalen. De jonge partij heeft een geschiedenis van ruzies en relletjes over personen en procedures. De vorige partijvoorzitter werd in een persbericht de wacht aangezegd. Interesseert Dales geen snars. Hij gaat het anders doen. Punt.

Mensenschuw

Vier lange, zwarte jaren heeft hij achter de rug. Na zijn ontslag bij Inholland doemde ‘het niks’ op. Geen baan meer, de vriendenkring kromp, de telefoon zweeg. Dales wil het er niet meer over hebben, hij heeft dat verhaal één keer verteld in Het Parool. Hij zei: ‘Langzamerhand desintegreert je hele leven. De hele boel sodemietert in elkaar. Je weet niet meer of je aanwezigheid op prijs wordt gesteld. Dan kwam ik bij ministers en topambtenaren en zag ik ze naar me kijken: daar zit-ie. Allerlei dingen gingen opeens niet door. Functies waarvoor ik meer dan geknipt was, gingen naar een ander.’

Hij werd mensenschuw, achterdochtig en trok zich terug. Dales de vechtjas, de man die iedereen rauw lustte, was gebroken. Hij zakte weg in de anonimiteit en zonk in een depressie.

Geert Dales (links) in zijn tijd als bestuursvoorzitters bij InHolland. Foto ANP

Tegen Het Parool: ‘Een tijd lang kun je nog boos of verdrietig zijn, maar dat is op een zeker moment helemaal weg. Dan is er gewoon niks meer. Je krijgt ook enorme hoofdpijn, alsof je hoofd helemaal uit elkaar klapt. Ik ging dan in de tuin liggen, op mijn rug naar de lucht kijken. Dat kon uren duren. Dan kwam de poes, geen idee van wie het beest was. Meestal ging hij naast me liggen. Dat gaf troost.’

Praten deed hij niet meer. Geert Dales die zwijgt, dan is er iets goed mis. Hij belandde in een psychiatrische kliniek, kreeg medicijnen, kwam tien kilo aan en werd zo mogelijk nog apathischer. Pas nadat hij radicaal was gestopt met de medicijnen klom hij uit het dal. Vooral dankzij de hulp van zijn echtgenoot Rinze.

Lafaard

Corporatiedirecteuren, burgemeesters, collegevoorzitters, wetenschappers, ceo’s, politici, honderden overkomt het, diep vallen. ‘Er gaat geen dag voorbij of er is een nieuwe casus te melden. Kijk in het FD wat er allemaal in het bedrijfsleven gebeurt.’ Het fascineert Dales mateloos, hij werkt zelfs aan een boek over het onderwerp. Daarvoor praat hij met lotgenoten en probeert hij mensen te spreken te krijgen die hebben bijgedragen aan de val: collega’s, toezichthouders, journalisten. De bevindingen tot dusverre zijn ‘fascinerend’.

Wat hem opvalt is ‘de volgordelijkheid’ der dingen. ‘Het gaat snel, het is onverwacht, de publieke opinie heb je per definitie mordicus tegen. De journalistiek springt er bovenop, is uitermate onzorgvuldig in de berichtgeving en weigert vervolgens de zaak recht te zetten. Het is een mission impossible. Jij zit met de gebakken peren.’

De rode draad van het boek, aldus Dales: ‘Er is altijd een lafaard’. Dat is de man/vrouw op wie je dacht te kunnen rekenen, maar die onder tafel dook toen het erop aan kwam. Soms is het een instantie. Wie bij Inholland de ‘lafaard’ was, mag hij niet zeggen, hij heeft getekend voor geheimhouding.

Hij schrijft het met co-auteur Erik Zwiers – wél een journalist die te vertrouwen is, aldus Dales (‘Ook al heeft hij voor De Waarheid gewerkt’). De werktitel is Na de Val. Op een ondertitel broeden de auteurs nog. Die zou Niet veroordeeld, toch veroordeeld kunnen luiden.

Juist omdat hij telkens werd vrijgepleit, dacht hij weer snel met de borst vooruit te kunnen staan. Nu zegt hij: ‘Je kunt het best een boek lezen, piano spelen en tot rust komen. Zoek meteen psychologische hulp. Gooi het er gelijk uit. Heb ik veel te lang mee gewacht.’

Zijn eigen affaires komen niet in het boek voor. ‘Het interesseert me geen fluit meer. Ik voel het ook niet meer. Heb het lang wel gevoeld. Er is een tijd geweest dat ik niet eens langs een gebouw van Inholland wilde rijden.’

Wie er wel in voorkomen, wil hij niet kwijt, het kan kandidaten kopschuw maken. Wel wil hij enkele voorbeelden noemen die in Na de Val niet zouden misstaan.

Joris Demmink, de voormalig secretaris-generaal van Justitie, die veertien jaar achtervolgd is met het verhaal dat hij in Turkije twee minderjarige Turkse jongens zou hebben verkracht. Een verhaal dat afkomstig was van een in Nederland veroordeelde Turkse crimineel. Het gerechtshof stelde vorig jaar vast dat Demmink in de gewraakte periode zelfs nooit in Turkije is geweest. Hij had dus een sluitend alibi.

‘Het Openbaar Ministerie zegt na jaren onderzoek, ze hebben kosten noch moeite gespaard: wij vinden geen spoor van bewijs. Dan is het dus klaar. Als jij Demmink dan toch een verkrachter noemt, pleeg je een strafrechtelijk vergrijp. Dan is er maar één oplossing: dat je voor de rechter komt en veroordeeld wordt.’

Atleet Youri van Gelder, die van de Spelen werd weggestuurd omdat hij een avondje was gaan stappen. Eerder in zijn carrière was hij betrapt op het gebruik van coke. ‘Had een toppositie. Is twee keer een beetje in de fout gegaan en nu moet hij in Cirque du Soleil in de ringen hangen om nog wat geld te verdienen.’

De grens trekt Dales bij strafrechtelijke vergrijpen, waarvoor de persoon in kwestie is veroordeeld. ‘Dan komen ze er bij ons niet in.’ Dat geldt bijvoorbeeld voor een voormalige partijgenoot als Robin Linschoten. ‘Als je fraudeert moet je op de blaren zitten. Punt uit.’

Ongepast is wat anders dan strafbaar, zegt Dales. ‘Wat Halbe Zijlstra deed, onwaarheid spreken om te pochen, was ongepast. Maar niet strafbaar. Zijn casus zou heel relevant voor ons boek kunnen zijn.’

Zijn bestuurders met een confronterende stijl eerder aan de beurt? ‘Nee, het overkomt iedereen. De samenbindende, empathische, altijd aardige, nooit uit zijn rol vallende ceo, het overkomt de botte hork die ruw mensen terzijde schuift. Mannen en vrouwen. Homo en hetero. Stabiel en minder stabiel. Oud en jong.’

Wordt Na de Val een leerboek voor slachtoffers? ‘Het gaat niet om jankers of zo. De casus op zichzelf interesseert ons niet. Het gaat erom wat er daarna gebeurde. Wat doet het met je? Hoe krabbel je weer op?’

Uit eigen ervaring weet Dales hoe lastig het is je te verdedigen als het oordeel is geveld. ‘De publicitaire slag heb je op voorhand verloren, want de sympathie van het volk is nooit bij degene die gevallen is. Dat heeft ook te maken met leedvermaak. En: waar rook is, is vuur. Dat tij krijg je niet gekeerd. Onmogelijk. Rehabilitatie? Het idee dat je ooit weer volledig terug bent op hetzelfde invloedrijke niveau met dezelfde status… gebeurt niet. Uitgesloten.’

Dales kent er één die aardig in de buurt is gekomen: Onno Hoes. ‘Hij is goed op weg.’ VVD’er Hoes was vanaf eind 2010 tot en met 2014 burgemeester van Maastricht en moest die functie neerleggen door incidenten in zijn privéleven. Toen een 20-jarige man seksueel getinte correspondentie op internet zette en Pownews verborgen-camerabeelden naar buiten bracht, was het met hem gedaan.

Geert Dales Foto Aurélie Geurts

Dales: ‘De lafaard in zijn geval is de gemeenteraad van Maastricht. Die had, toen Onno door die rat erin werd geluisd, moeten zeggen: zo laten wij onze burgemeester niet behandelen.’ Hoes is nu waarnemend burgemeester van Haarlemmermeer. En wordt zelfs genoemd als nieuwe burgemeester van Amsterdam.

Solidariteit

Waarom hij brak met de VVD wil hij niet zeggen. ‘Ik wil mijn oude nest niet bevuilen. Bovendien heb ik er nog veel vrienden.’ Hij omschrijft zichzelf als een ‘hybride homo politicus.’ Als het om solidariteit gaat, is hij het vaak eens met de SP, hij is een PVV’er als het gaat om die ‘doodenge islamisering’. In 50Plus komen al die stromingen bijeen, zegt Dales.

Twee dagen na Dales’ verkiezing tot voorzitter meldt Harry de Winter zich opnieuw op Twitter. ‘Ha ha. Geert Dales toch weer een baantje en wat voor 1. Klaar voor de volgende rel en bijhorende afgang. Ik denk dat je psych (las ik in Het Parool) dit geen goed idee vind.’

Dales: ‘Wat een misselijk mannetje. Nu sleept hij er ook nog mijn depressie bij. Wat een in- en intriest persoon.’

De Winter, tegenover de Volkskrant: ‘Ik las in een interview met hem dat hij de kluts was kwijtgeraakt. En nu wordt hij voorzitter van 50Plus. Denk ik: man, houd toch eens op, waarom zoek je het allemaal op als je niet tegen kritiek kunt? Houd je gedeisd, ga iets leuks doen.’

Dales grijpt terug op een interview met De Winter in Het Parool van twee jaar geleden. De Winter zegt daarin dat hij als voorzitter van Een Ander Joods Geluid meermalen is bespuugd op het Gelderlandplein in Buitenveldert. ‘Dat is heel deprimerend.’ Dales nu: ‘Hij jankt in de krant over zijn ervaring, en ik moet me gedeisd houden?’ Een mail van Dales naar het OM om zijn eerdere aangifte te ondersteunen is al de deur uit. ‘Ik laat niet los.’

Aaibaarder

Dales komt tot de zelfdiagnose dat hij makkelijker, vrolijker, aardiger en begripvoller is geworden. Dat straalt hij kennelijk ook uit. Als vroeger op straat een toerist de weg vroeg was het altijd zijn echtgenoot Rinze die werd aangesproken. ‘Die zag er aaibaarder uit.’ Tegenwoordig wordt Dales weleens de weg gevraagd.

De nieuwe Dales kijkt vaker naar de andere kant van de medaille. ‘Jezus Geert, wat word jij mild’, zegt zijn voormalige politiek assistent uit zijn wethouderstijd geregeld. Dales hangt zo’n beetje dagelijks met hem aan de telefoon om maatschappelijke vraagstukken te bespreken. ‘Hij zegt nog net niet: wat ben jij een slappe lul geworden.’

Vroeger moest alles altijd groter en beter in zijn leven. Feestjes waar het koninklijk huis vertegenwoordigd was, hij vond het prachtig. ‘Ik heb niet meer de drang erbij te willen horen. Heb ik wel gehad, hotemetoten ontmoeten, hup in het Stan Huygensjournaal, hup op de televisie. Allemaal achter de rug. Mag wel, indien niet, dan maar niet.’

Status interesseert hem steeds minder. Met een beetje cynisme kun je het voorzitterschap van 50Plus daarvan als bewijs zien. De Dales van vroeger zou het zelf opgemerkt kunnen hebben.

Zijn voorzitterschap is nog geen dag oud en voor het eerst in weken zakt de partij in de peilingen. De nieuwe Dales kan er de grap wel van inzien: ‘Jullie begrijpen wel wiens schuld dat is…’