Opvoeden over de grens

'Ik ga je rammelen', het Volkskrant Magazine-verhaal van Sheila Sitalsing over Surinaams (of Caribisch, in elk geval niet-Nederlands) opvoeden, leverde een stroom (verontwaardigde) reacties op. 'Surinaamse opvoedstijl kent alleen maar verliezers.' Hoe gaat het opvoeden er in andere landen aan toe? We vroegen het onze correspondenten. 'Kinderen hoeven hier helemaal niets.'

Kinderen in Kenia spelen met de doos van een tandpastatube. Beeld reuters

Arie Elshout: Amerikanen gaan eindeloos in gesprek

Een enorm geteut. Dat is het opvoeden van kinderen in Amerika. Eindeloos gaan ouders met hun zoontjes en dochters in gesprek. Elke handeling wordt uitgelegd en verklaard. Elk woord is bedoeld om het kind iets te leren. Op wangedrag volgt geen grote mond, een pak rammel of een knal voor de kop maar eindeloze onderhandelingen, waarbij ouders een onmenselijke hoeveelheid geduld betrachten. Ze ontkennen dat kinderen in het aftasten van grenzen loeders kunnen worden die schreeuwen om een 'shock-and-awe'-correctie.

In levensbeschrijvingen van overleden Amerikanen lees je soms hoe vaders - en zelfs moeders - er vandoor gingen en spoorloos verdwenen in dit immense land. In interviews vertellen schrijvers hoe hun vader nooit meer dan een paar woorden tot hen sprak. Tragisch natuurlijk, maar in het licht van het moderne geteut krijgt het iets verfrissends. Oh, goeie ouwe tijd.

De huidige excessieve aandacht voor het kind is deels compensatie. Door de week worden veel kinderen overgelaten aan de nanny. 's Ochtends vroeg zitten die kinderjuffrouwen in de lobby van de New Yorkse appartementengebouwen te wachten. Ze hebben alle kleuren van de wereld. De ouders werken tot 's avonds laat om de kinderen naar peperdure scholen te laten gaan en ze in 'pole position' te manoeuvreren voor de rat race van het Amerikaanse leven.

Obama bezoekt een school in Washington. Beeld reuters

Marije Vlaskamp: Verwarrende werkelijkheid voor Chineesjes

Joelend rennen vier kleuters rondjes langs de bankettafels van visrestaurant de Elegante Fenix. Hun ouders negeren de overlast van hun steeds luider wordende kroost. Als andere gasten er iets van zeggen, vergoelijken vader en moeder het gedrag van de 'kleine vriendjes', zoals kinderen in het Chinees worden aangesproken.

Maar na de kleuterjaren is de tolerantie voorbij. 'Dong shi' is dan het devies: begrijpen hoe het hoort. Dong shi bestaat uit een set ongeschreven regels op sociaal gebied, zoals het voorkomen van gezichtsverlies, ouderen respecteren en de torenhoge verwachtingen van je ouders waarmaken. In China is presteren, met name op school, van het hoogste belang.

Kinderen worden geconditioneerd met een wortel en een stok: aan de ene kant wordt het tomeloos verwend met materiële hebbedingen, maar oh wee als het teleurstelt met slechte schoolresultaten. Dan halen Chinese ouders alles uit de kast. Grof verbaal geweld - 'als je niet wordt toegelaten op de universiteit sla ik je dood, als je die sportwedstrijd niet wint dan ben je mijn kind niet meer' - is heel gewoon: ook in het openbaar, op straat en als er kennissen bij zijn. Schaamte is de beste manier om een kind onder druk te zetten, vinden Chinezen.

Ook ingewikkeld: oma's en opa's nemen een groot deel van de opvoeding van de ouders over. Die hebben vaak weer andere, ouderwetse opvattingen over opvoeding. Volproppen met snoep en billenkoek is een beproefd recept van de oude generatie. Zo groeien Chineesjes op in een verwarrende werkelijkheid, die allerlei verschillende eisen aan ze stelt.

Een Chinees kind maakt een selfie in Peking. Beeld epa

Peter Giesen: Frans kind moet worden getemd

Franse kinderen worden anders opgevoed dan kinderen in Nederland of de rest van de wereld - misschien met uitzondering van Azië en Suriname. Onze buren namen ooit hun 8-jarige zoon Jean-Pierre mee. Toen hij na een kwartier op bescheiden toon iets wilde zeggen, werd hem hardhandig de mond gesnoerd door zijn ouders. Stil zijn, de volwassenen zijn aan het praten! Jean-Pierre bleef nog drie kwartier zitten, kaarsrecht en muisstil.

Grofweg zijn er twee manieren om naar kinderen te kijken. Nederlanders zien het kind als een goed wezen, onbedorven door de verwrongen eisen van een keiharde samenleving. Anne-Roos mag niet geremd worden in haar creativiteit en al helemaal niet in haar spontaniteit. Ze moet worden ontzien, want ze zal nog genoeg butsen oplopen.

Fransen zitten aan de andere kant: in zijn diepste wezen is Jean-Pierre een egoïstisch monster. Hij moet getemd worden tot lid van de samenleving, iemand die weet comme il faut. Daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen. Spontaniteit is wanorde.

Daarom 'gooien Franse kinderen niet met eten', zoals de Amerikaanse journaliste Pamela Druckerman in haar bestseller schreef. Veel kinderen zijn opvallend rustig. Maar laatst stond een meisje irritant voor mijn neus te springen in een Parijse stadsbus. Luidruchtig bonkten haar voetjes op de stalen vloer. Vreemd, dacht ik, zo doen Franse kinderen toch nooit? Tot haar moeder Engels tegen haar begon te praten.

Kinderen tijdens de Kidexpo in Parijs. Beeld anp

Olaf Koens: Russische baboesjka's is de baas

Ga maar eens in een park, een speeltuin, een winkelcentrum of de ballenbak van de IKEA staan en je hoort het. De snerpende, hoge, soms overslaande stem van de baboesjka's, de grootmoeders. Hun kleinkinderen lopen, rennen, springen, trekken, spugen en huilen in de rondte, de grootmoeders schreeuwen de longen uit het lijf. 'Wat doe je daar? Kom hier! Hoe durf je! Afblijven! Hier en snel een beetje!'

Kinderen krijg je in Rusland wanneer je vers van de universiteit komt. Hoe eerder, hoe beter. Een vrouw van vijfentwintig en nog nooit zwanger geweest? Daar zal wel iets mis mee zijn, vinden de Russen. Kinderen hebben en jong zijn, het sluit elkaar niet uit. Want de opvoeding is grotendeels in handen van de grootouders. Dat wil zeggen; van baboesjka. Want dedoesjka (opa) bemoeit zich net als de rest van de mannen niet te veel met kinderen.

Een man met een kinderwagen is dan ook een vreemd gezicht. 'Waarom?' vragen veel Russen me. 'Je hebt toch een vrouw, of zit ze aan je kop te zeuren?' Dan volgt een goed bedoeld advies: 'Neem toch nog een kindje, dan hebben je vrouw en je schoonmoeder weer wat te doen!'

Zingende kinderen in Moskou ter herdenking van de overwinning op Nazi Duitsland door de Sovjet-Unie. Beeld anp

Michel Maas: De Indonesische paplepel

'Suapin' is de bron, de kern, de basis van de Indonesische opvoeding. Daar begint het, en daar is het meteen ook afgelopen. 'Suapin' betekent zoiets als 'lepelen': met een bakje eten en een lepel achter een kind aanlopen tot dat zijn mond opengaatt en hij als een meeuwenkuiken verwacht dat die mond wordt gevuld. Je ziet het op straat, in winkelcentra, net zo goed als in de bus, de auto, of op het schoolplein. Moeders, of liever nog: nanny's die de kinderen het eten nadragen.

De kinderen hoeven niet aan tafel, zij hoeven niet eens zelf de lepel te hanteren. Zij hoeven helemaal niets, want zij zijn kinderen. Als zij vallen, hoeven zij niet eens op te staan: zij worden opgeraapt en omstuwd door een kudde tuttende vrouwen die niet weten hoe snel ze nog wat zoetigheid in het huilende kindermondje moeten stoppen. Aankleden, opruimen, wassen: het wordt voor ze gedaan. Ik heb kinderen van 8 gezien die niet in staat waren hun eigen jasje aan te trekken. Zij staken twee armpjes omhoog en wachtten tot het jasje er door de nanny, of wie dan ook, overheen werd gegleden.

Het 'lepelen' dragen zij de rest van hun leven met zich mee. Hoe minder er hoeft, hoe beter zij zich voelen. 'Ènak', 'lekker', is het motto. Of het nu om eten gaat, een welriekende wasbeurt voor hun haar, of een lange voetzoolmassage.

Natuurlijk geldt dit alleen maar voor mensen die het zich kunnen veroorloven. Voor de arme helft van het volk volgt na het 'lepelen' de harde leerschool van de armoe. Dan moet er gewerkt worden omdat er anders niets te lepelen valt.

Maar ook daar geldt, dat het leven als het even kan toch lekker moet zijn. Verbaas je dus niet als een fietstaxifietser er na twee uurtjes werken mee ophoudt: genoeg verdiend voor vandaag. Morgen zien we weer verder. Nu eerst even lekker slapen.

Kinderen in Centraal Java bekijken boeken uit een mobiele bibliotheek. Beeld getty

Patrick van IJzendoorn: Britse helikopterouders

'Little Princess on board', 'Cheeky monkey on board', 'Child on board' en 'Twins on board'. Wie iets te weten wil komen over de relatie tussen Britse ouders en hun kinderen hoeft slechts naar de achterruiten van de betere middenklassers te kijken. Kinderen zijn de nieuwe untouchables. Ze worden beschermd door recht, wet en welwillende (doch onbekwame) jeugdwerkers. En vooral ook door hun bezorgde ouders.

Het is niet altijd zo geweest. Wie kent de verhalen van Charles Dickens niet over verwaarloosde kinderen? Of de tekeningen van William Hogarth? De Britse literatuur is een bloedbad van uit de hand gelopen 'character building' op kostscholen, compleet met verhalen over negenjarigen die in de avond naar het huis van de rector worden gebracht waar ze dienst doen als voetsteun voor diens breiende vrouw.

Die tijden zijn lang vervlogen. Dankzij progressieve pedagogen is discipline een vies woord geworden. Terwijl Britse volwassenen zich steeds meer gaan gedragen als kinderen (steppen, Harry Potter lezen, snel huilen, ongeduld tonen), worden kinderen geacht kleine volwassenen te zijn. 'Discipline' is een vorm van machtsmisbruik, de opvoedende tik een grove schending van de mensenrechten. Alles is onderhandelbaar.

Kinderen worden op een overdreven manier beschermd en verwend. De helikopterouders fungeren dagelijks als taxichauffeurs en accepteren geen enkele kritiek op hun engeltjes, zeker niet van docenten. En dat laatste is tamelijk problematisch omdat het disciplineren van kinderen steeds meer een taak van docenten is geworden. Zij mogen tegen wil en dank de scherven oprapen.

Premier David Cameron op bezoek op een peuterspeelzaal in London. Beeld reuters

Kees Broere: Liefde voor ieder Keniaans kind

Een 'harde' of 'zachte' opvoeding: in Kenia hangt het er maar vanaf waar je bent geboren. Op welke plaats; in welk milieu. Zijn je ouders rijk en machtig, dan is de kans groot dat een flink deel van je opvoeding voor rekening komt van de hulpen in de huishouding en van docenten op particuliere scholen. Maar als pa en ma niets te makken hebben, geldt dat vaak ook voor het kind.

Een jongen in het droge en woeste noordoosten van Kenia zal tijdens zijn jeugd mogelijk veel buiten zijn. Niet om te spelen, maar gedwongen: om het vee te hoeden - zelfs als het enkel om die ene armzalige koe gaat. Een meisje in de hoofdstad dat opgroeit in een middenklassegezin of hoger kent die koe misschien alleen van het rundvlees dat zij thuis krijgt opgediend.

Maar de liefde voor het kind, ook als het nu en dan een pak rammel krijgt, is even vanzelfsprekend als vaak vertederend. Elke ouder kent moeilijke momenten tijdens de opvoeding. Maar hier in Kenia zijn het ontzettend vaak de alleenstaande moeders die voor hun kind of kinderen alles opzij zetten. Ja, zij maken veel fouten. Maar hun moed en toewijding verdient alle lof.

Een Keniaanse vrouw draagt haar kind naar school in een sloppenwijk van Nairobi. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden