Beschouwing

Opkomst en ondergang van het coole wilde wijf

Stoer én knap, humoristisch én aantrekkelijk. Het wilde wijf is een ideaal. Mannen willen haar hebben en vrouwen willen haar zijn. Maar bestaat ze wel? En als ze al bestaat, moet dat dan zo blijven?

Beeld Raymond van Mil

Vuurspuwend lig ik in bed. Het is zaterdagnacht drie uur en mijn vriend heeft in dronken blijmoedigheid besloten dat het leuk is als vrienden 'nog even een laatste biertje komen doen'. De mannen proberen zacht te praten, maar op vijf meter van plaats delict kan ik de gesprekken letterlijk volgen. En dus lig ik met de minuut gefrustreerder naar het plafond te loeren.

Zure feeks

Ben ik de zure feeks die een eind maakt aan het feestje? Of stap ik uit bed en trek ik ook een blik bier open, het feit negerend dat ik juist vroeg ben gaan slapen omdat ik morgen dingen moet doen?

'Hoe zou Het Wilde Wijf reageren?', appt een vriendin de volgende dag over het incident. 'Gezellig in badjas een ei voor ze bakken? Onder het mom van: nee hoor, echt géén probleem, jongens.'

Het wilde wijf. Ze duikt geregeld op in onze gesprekken. Ze bestaat online, of komt tot leven bij eerste afspraakjes en voorzichtige stappen op het flirtpad. We zijn haar allemaal, soms, in meer of mindere mate. Maar we pretenderen haar continu te zijn - vooral op sociale media.

Beeld Filmstill uit How to lose a guy in 10 days

Frikandel XL

Het wilde wijf drinkt bier en poseert met een frikandel XL op Instagram. Ze telt geen calorieën, werkt haar make-up niet bij en ziet er desalniettemin geweldig uit. Je kunt met haar lachen, ze weet wat buitenspel is, je kunt haar meenemen naar je vrienden. Die vinden haar 'relaxed' én 'geil'. Ze is namelijk wel een lekker wijf, maar niet meisjesachtig. Ze is slim, gevat en zeurt nooit.

Ze is de twitteraar die met een Westmalle Tripel naar de Champions League zit te kijken ('ik lijk wel een kerel'), vrouwelijke blogger die over haar huishouden schrijft onder de noemer 'geen gezeur, meer wijn', het knappe VICE-meisje dat tot zeven uur 's ochtends met een peuk en fles Jack Daniel's op de dansvloer staat.

Het wilde wijf is de totaalvrouw, in films, boeken en ja, toch ook in de hoofden van twintigers en begin-dertigers - daarna wordt de paringsdans wat minder belangrijk. Heteromannen willen haar en vrouwen willen haar zijn. Maar bestaat ze wel?

Mannelijk visioen

'Ik zag hoe mannen - vrienden, collega's, onbekenden - onder de indruk waren van die zogenaamde vrouwen. Tegen die mannen wilde ik zeggen: je date niet met een vrouw, je date met een vrouw die te veel films heeft gezien, geschreven door ongemakkelijke mannen die hopen dat dit soort vrouw bestaat en ooit door haar gezoend zullen worden.' (Gillian Flynn in Gone Girl (2012)

Cool girl

In het Engels heet ze cool girl. Die term bestaat al langer, maar werd de afgelopen jaren opnieuw gedefinieerd door een passage in de bestseller Gone Girl (2012) van Gillian Flynn (vorig jaar kwam de gelijknamige film uit). 'Mannen zien dat als het compliment bij uitstek, hè? Ze is een cool girl', zegt de hoofdpersoon in een pagina's lange tirade. 'Het betekent dat je een briljante, geestige vrouw bent die van football, poker, gore grappen en boeren houdt. Ze speelt games, drinkt goedkoop bier, houdt van trio's en anale seks. Ze vreet hotdogs en hamburgers en heeft toch maat 32, want cool girls zijn boven alles lekker. Lekker en begripvol. Cool girls worden nooit kwaad.'

'Mannen denken dat de cool girl echt bestaat', vervolgt ze haar boze betoog. 'Misschien omdat zo veel vrouwen doen geloven dat ze dit type zijn.'

Absurde verwachtingen

De hoofdpersoon in Gone Girl is een psychopaat, maar haar uitspraak werd desalniettemin gretig met instemming geciteerd en eindeloos bediscussieerd. The Guardian noemde het 'een geweldige rant', een journaliste van The Telegraph benadrukte hoe raak de passage was: 'Je ziet dat mensen steeds weer in die nonsens trappen', schreef ze. 'Mannen jagen een niet-bestaande droomvrouw achterna en vrouwen putten zich uit om aan die absurde verwachtingen te voldoen.'

'Het citaat zegt iets over de grote druk die op vrouwen ligt', zei Flynn in een interview met online cultureel magazine Vulture. 'Niet van: buh, wat zijn we zielig, maar meer een soort bewustwording van het feit dat we ons steeds willen veranderen voor mannen, dat we ze zo graag willen behagen - veel meer dan zij ooit bij ons zouden doen. Zoals de hoofdpersoon zegt: mannen worden niet plotseling expert op het gebied van Jane Austen of sluiten zich aan bij breiclubjes.'

Natuurlijk is niet iedere vrouw die van gamen houdt verdacht, benadrukt de schrijfster. Zelf doet ze het ook. Maar toch. In haar omgeving ziet ze veel vrouwen die zichzelf voorbijlopen om in de smaak te vallen. 'Ik denk dat het erg vrouwelijk is om te pleasen en de cool girl te zijn.'

Schrijfster Gillian Flynn. Beeld Getty Images

Knap én gevat én slim én verleidelijk én stoer

De filippica in Gone Girl maakt korte metten met de totaalvrouw zoals we haar kennen uit Hollywood. Het beste voorbeeld daarvan is de rol die Kate Hudson speelt in de romantische komedie How to Lose a Guy in 10 Days (2003). Andy Anderson is knap én gevat én slim én verleidelijk én stoer. Ze heeft een column in een populair vrouwenblad, maar wil - natuurlijk - liever schrijven over vrede in Tadjikistan. Ze drinkt bier uit een flesje, eet kingsize hamburgers met bacon en kan geen wedstrijd van haar favoriete basketbalploeg missen. Als een vrachtwagen door een plas rijdt en zij volledig nat wordt, gilt ze niet om haar mascara, maar blijkt nog mooier te kunnen zijn.

Andy Anderson is, kortom, de ideale vrouw. Ze heeft dan ook vrij veel succes in de liefde, tot ze voor een column een man probeert af te stoten door alles te doen wat andere vrouwen in de liefde fout zouden doen: te snel gaan, aanhankelijk zijn, zeuren - typisch vrouwelijke eigenschappen volgens de film, tegenover de duidelijk hoger gewaardeerde, mannelijk geachte eigenschappen als drinken en sport kijken. How to Lose a Guy in 10 Days is daarmee een handleiding van hoe je een geweldige vrouw moet zijn - mannelijke stereotypen in een lekker vrouwenlijf - en hoe een verschrikkelijke.

Jennifer Lawrence

We zien de waardering voor het wilde wijf ook in het echte Hollywood. Jennifer Lawrence groeide snel uit tot de populairste en meest besproken actrice door haar 'echtheid', in dit geval: een vrouw met wie je kunt lachen, die zelfspot heeft, iemand die lak lijkt te hebben aan de schijn van perfectie van het acteerwereldje. Een lekker wijf dat met smaak vertelt over de keer dat ze kotste op de afterparty van de Oscars.

Interessant waren de reacties op The Fappening, het naaktfotolek van bekende actrices dat het internet overspoelde in september 2014. Fans van Lawrence veronderstelden dat de actrice zich er wel uit zou lachen, zoals ze zelf ook het hardst lachte om haar val bij de Oscars. Kop op, toch? Dat gebeurde niet, ze was woedend - en terecht. Hoe goedbedoeld het 'kop op'-advies van de fans ook was, het maakte één ding duidelijk: cool girls horen niet kwaad te worden, ook niet als idioten hun iCloud hacken en naaktfoto's al handenwrijvend over de hele wereld verspreiden.

Jennifer Lawrence, ultieme cool girl - of toch niet? Beeld EPA

'Brains, beauty, beast, best'

We kennen het wilde wijf ook dichter bij huis. Mijn beste vriendin en ik lazen Phileine zegt sorry (1996) van Ronald Giphart in de brugklas en vanaf dat moment hadden we maar één lichtend voorbeeld: Phileine. Ze mocht dan gestoord zijn, ze was ook, in Gipharts woorden, 'brains, beauty, beast, best' - en dus de ideale manier om je als zogenaamd mondaine Osse puber af te zetten tegen de burgerlijke meisjes uit Geffen.

'Het betreft vrouwen die zich hyperbewust zijn van hoe ze overkomen', zegt Liesbeth Rasker (26), moderedacteur voor onlineglossy Amayzine. Ze heeft maat 34, is slim, ziet er schijnbaar moeiteloos goed uit én poseerde vrijdag nog op Instagram met een pizzapunt onder de hashtags #givemepizza #givemewine #iregretnothing. Op sociale media tonen we de beste versie van onszelf, zegt Rasker. En daarom laat je zien dat je pizza eet en bier drinkt - zónder over lijnen te zeuren.

Wonderlijk wel, vindt Rasker. 'Om een leuke vrouw te zijn benadrukken we eigenschappen die in het algemeen mannelijk worden gevonden. Blijkbaar is dat nog altijd de standaard, in het zakelijke leven, maar ook privé.'

We slaan traditioneel mannelijke kenmerken hoger aan dan traditioneel vrouwelijke. Vrouwen die zondagavond zeven uur met het bord op schoot naar de eredivisie kijken zijn cool. Mannen die zondagochtend de wekker zetten om niet het wereldkampioenschap vrouwenturnen te missen zijn al snel, nou ja, vreemd? Er klinkt bewondering in de opmerking dat iemand one of the guys is, we knikken begripvol als vrouwen trots zeggen dat ze het beter met mannen kunnen vinden. Maar: hoor je heteromannen weleens zeggen dat ze het liefst met vijf vrouwen in de kroeg zitten, in vriendschappelijke zin?

Breien en tongen

'Ik heb jaren geduldig gewacht op het moment dat de pendule de andere kant op zou zwaaien. Dat mannen Jane Austen beginnen te lezen, leren breien, doen alsof ze houden van Cosmopolitans, plakboekfeestjes organiseren en met elkaar tongen terwijl wij staan te loeren. En dat we dan zeggen: ja, hij is een coole gast. Maar het gebeurde nooit.' (Gillian Flynn in Gone Girl (2012)

Beeld Instagram Liesbeth Rasker

Wel vrouwelijk

Er is wel een voorwaarde: wilde wijven moeten een bepaalde mate en vorm van vrouwelijkheid bezitten. We waarderen het als een cool girl een volvette pizzapunt naar binnen slurpt, maar er is hoon als boerin Bertie in Boer zoekt vrouw voor de zoveelste dag op rij haar aspirantliefdes op friet, pizza of chinees trakteert omdat ze geen idee heeft wat ze haar gasten moet voorzetten. Bij de eerste is het een kwestie van vrijwillige achteloosheid: ze kan wel traditioneel vrouwelijk zijn, maar hoeft het niet. Bij boerin Bertie is het een kwestie van onvermogen.

Waarschijnlijk zit de aantrekkingskracht van het wilde wijf in het spelen met verwachtingen. Boerin Bertie doet haar veronderstelde mannelijkheid - want lesbisch - eer aan door geen keukenprinses te zijn en in een wegwerkersjasje over haar erf te stappen. Als mooie vrouwen zich stoer gedragen, is dat blijkbaar verrassend en sympathiek. Zoals een vriendin zei: 'Ik zag Jennifer Hoffman laatst op tv een biertje drinken. Toen vond ik haar plotseling een stuk leuker.'

De rol van alcohol in het vormgeven van onze identiteit is opvallend. Gaat het over cool girls, dan gaat het vaak over wat ze drinken - en hoeveel. Nu whisky ook onder vrouwen in opkomst is, wordt in Amerikaanse onlinemedia gediscussieerd over vrouwen en drank. 'Als ik barmannen om iets fris en light vraag, rollen ze met hun ogen', schreef Katy Waldman op Slate, 'terwijl mijn vriendinnen een goedkeurende blik krijgen als ze vragen om een van de donkerste bieren.' Die vrouwen zijn direct bijna one of the guys, schrijft Waldman. 'In dat bijna zit alle mysterieuze sexappeal die schnappsdrinkende vrouwen zoals ik nooit zullen begrijpen.'

Saucijsje als daad van verzet

Goed kunnen drinken impliceert dat je als vrouw de controle uit handen durft te geven, dat er met je te lachen valt. In dat opzicht is het interessant wat er dit weekend op Twitter gebeurde. Rens Kroes, als gezondheidsfreak en chiazaadadept het anti-wilde wijf, plaatste een plaatje van haar zogenaamde zondagochtend (in werkelijkheid een tot in de puntjes gestylede foto). Al snel buitelden vrouwen over elkaar heen om te benadrukken dat ze er lang niet zo perfect bij lagen, een enorme kater hadden en een stevig ontbijt nuttigden ('met extra gluten'). Met andere woorden: wij zijn lang niet zo saai en controlfreakerig als die Rens - een reactie die ik bij het zien van de foto trouwens zelf ook had.

Parool-columniste Roos Schlikker herkent dat er een onlinecultuur is waarin het wilde wijf hoogtij viert. 'Het is een tegenreactie op al die perfecte meisjes. Als ik zo'n foto van Rens Kroes zie, denk ik: ik ga een saucijzenbroodje eten als daad van verzet.'

Ze houdt van jurkjes en heeft het haar altijd goed in de krul, maar is in haar columns ook grofgebekt. Ze twittert over katers en haar 2-jarige zoontje dat er 's ochtends al van uitgaat dat ze zin heeft in een wijntje. Zo is ze echt, benadrukt ze. 'Ik heb lang gedacht dat ik als vrouw mislukt was omdat ik niet een klein, schattig meisje was. Ik vind die cultuur op sociale media juist bevrijdend.' Maar, zo zegt Schlikker, 'je wilt ook laten zien dat je geen tutje bent. Er zijn al zoveel tuttige vrouwen.'

'Doe eens chill'

In dat 'laten zien' zit de crux. Juist op sociale media denken we na over hoe we overkomen. We kiezen onze woorden voorzichtig, of expres niet voorzichtig - het is in ieder geval een representatie van hoe we onszelf het liefst zien. En dat ideaal is blijkbaar: het wilde wijf. Ze is niet nep, waarom zouden vrouwen immers niet kunnen houden van hamburgers, bier en voetbal? Toch is het opvallend dat niemand twittert: 'Ik heb vandaag 75 gram zilvervliesrijst afgewogen en 350 gram groenten, nu zit ik op de bank naar The Voice Kids te kijken', terwijl dat soort dagen er óók zijn.

Het wilde wijf is een bundeling en uitvergroting van gewaardeerde eigenschappen (met alle ironie en zelfspot die daarbij horen, want zo zijn cool girls). Daarmee is ze eigenlijk net zo eendimensionaal en voorspelbaar als het 'meisje-meisje'. Vroeg of laat zal blijken dat iedereen wel een keer zeurt, kwaad wordt of vroeg naar bed wil.

'De eerste maanden met mijn ex waren geweldig', zegt Rasker. 'We waren allebei nog freelancers en leefden erop los. Dat moest veranderen toen ik eenmaal een fulltimebaan had. 'Doe eens chill', kreeg ik toen plotseling te horen. 'Wat is er met je gebeurd?' Het is niet vol te houden om altijd de cool girl te zijn.'

We moeten praten

En dus is het helemaal niet erg om op een gegeven moment je badjas met tandpastavlekken aan te trekken. Niet om een eitje voor de bierdrinkende mannen te bakken, maar om de nachtelijke bezoekers naar huis te sturen. Je opent de slaapkamerdeur, wenkt je vriend en zegt: 'We moeten praten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden