Opium en rebellie gaan hand in hand

Britse militairen ondervinden in de Afghaanse provincie Helmand dat ze met de vernietiging van papavervelden geen hearts and minds winnen....

LASHKAR GAH/CAMP BASTION Vanuit de lucht zien bloeiende papavervelden er mooi uit. Rode, roze en witte stipjes in groene velden. Britse militairen nemen kiekjes vanuit de ronkende Chinook-helikopter. Zie hier het visitekaartje van Helmand, ‘hun’ provincie. De Britten korten het af tot ‘hel’.

Dit is het epicentrum van de papaverteelt in Afghanistan – met 103 duizend hectare in 2008 goed voor de helft van de mondiale opiumproductie. Tegelijkertijd woedt de Talibanopstand tegen de Afghaanse regering en haar westerse bondgenoten hier het hevigst.

Drugs en de opstand gaan hier hand in hand, daar komen de Britse militairen in de frontlinie in Helmand snel achter. ‘De drugsproducenten werken samen met de Taliban’, zegt Paula Rowe, woordvoerder voor de 3rd Commando Brigade. ‘De Taliban krijgen drugsgeld in ruil voor bescherming.’ Daarnaast corrumpeert de drugshandel het lokale bestuur.

Een aanzienlijk deel van het drugsgeld uit Helmand – jaarlijks 80 miljoen tot 480 miljoen dollar volgens de ISAF-missie – vloeit vermoedelijk naar de opstand.

Om die geldbron te beschermen hebben de Taliban hun ‘capabele leiderschap’ in Centraal- en Zuid-Helmand gestationeerd, zegt generaal-majoor Mart de Kruif, de ISAF-commandant van Regional Command South. Hij maakt zich geen illusies: ‘Als je Centraal-Helmand ingaat, dan vecht je ook tegen de mensen die de narco-industrie beveiligen.’

ISAF treft tegenmaatregelen: 8 duizend van de 21 duizend extra Amerikaanse militairen gaan naar de papavervelden in Helmand. De komende maanden zullen ze hun forward operating bases bouwen in Helmand, terwijl de Talibancommandanten even verderop hun mannen verzamelen. Zo maken de troepen van beide kanten zich op voor wat een van de grootste krachtmetingen dit jaar in Afghanistan belooft te worden: de strijd om Helmand.

De grote vraag is: tegen wie vechten de ISAF-militairen? Tegen religieuze fundamentalisten, tegen drugshandelaren, of nog ingewikkelder: tegen stammen die vinden dat ze te weinig macht en drugsgeld toebedeeld hebben gekregen van lokale bestuurders, die ook flink profiteren van de narco-economie? Het antwoord op die vraag is bepalend voor welke middelen ISAF moet inzetten om succes te hebben.

Hopelijk kunnen de Britse militairen hun werk doen in Afghanistan ‘zonder een schot te lossen’, zei de Britse Defensieminister John Reid bij aanvang van de missie in 2006. In de maanden daarna kwamen ze zwaar onder vuur te liggen. Dat was het begin van een hevige strijd in Helmand. Afgelopen december, vlak nadat de 150ste Britse soldaat was gedood, sprak Reids opvolger John Hutton ontnuchterd over ‘gecompliceerde operaties’.

‘We horen nu de schietpartijen aan de rand van de stad’, zegt Mahmad Anwar Khan, voorzitter van de provinciale raad in Lashkar Gah, het provinciale centrum en thuisbasis van het Britse Provinciale Reconstructie Team. Afgelopen najaar begonnen de Taliban een offensief op de stad, dat werd afgeslagen. Maar ze zijn nog altijd in de buurt.

‘Op sommige dagen is het rustig, en op andere dagen breekt de hel los’, zegt de Britse sergeant Matt Hill, die de huidige Taliban omschrijft als goed getrainde professionals. ‘Ze kunnen kiezen wanneer ze willen vechten. Zij hebben het initiatief.’

Hill en zijn mannen hebben net twee grootscheepse militaire operaties achter de rug, in onder andere Nad Ali en Marja, districten met intensieve papaverteelt ten westen van Lashkar Gah. ‘We lopen bij de Taliban altijd een stap achter’, zegt korporaal Phil Logan. ‘Elke keer waren zij weg als wij kwamen. We jaagden op schaduwen. Nu we weg zijn, zijn zij teruggekomen.’

In het Britse hoofdkwartier in Lashkar Gah heet de operatie in Nad Ali een succes: de Afghaanse overheid heeft er weer gezag, is de boodschap. Maar Sabs Gul, het hoofd van de provinciale raad in Nad Ali zegt: ‘Ik kan geen vergadering organiseren, zo slecht gaat het hier. Vergis je niet: de bevolking heeft liever ons dan de Taliban. Maar vanwege de opiumproductie steunen ze de opstand.’

Het grote probleem is volgens hem de vernietiging van de papavervelden. Elk jaar komt een Afghaans team onder leiding van Amerikanen papaver vernietigen.

De Amerikaanse gezant Richard Holbrooke noemde het Amerikaanse beleid van vernietiging van papavervelden ‘verspilling en ineffectief’, en voegde eraan toe dat het ‘boeren in de handen van de Taliban’ heeft gedreven. Toch is papaververnietiging ook nu weer onderdeel van een nieuw Amerikaans plan van drugsbestrijding.

In Britse ogen werkt vernietiging van papaver goed als afschrikking. Het moet volgens hen doelgericht gebeuren. Dat wil zeggen: bij boeren die een alternatief aangeboden hebben gekregen. Met het zogeheten voedselzoneprogramma van gouverneur Mangal hebben 30 duizend gezinnen vorig jaar alternatieve gewassen en kunstmest gekregen. De resultaten laten nog op zich wachten.

De opiumkwestie is een enorm dilemma voor ISAF. Aan de ene kant is er de wetenschap dat papaververnietiging, en de aanvallen op laboratoria waar opium wordt verwerkt tot heroïne, geen hearts and minds van de bevolking wint. Aan de andere kant is de geldstroom naar de Taliban niet iets om over het hoofd te zien. Britse militairen zijn daarom beduidend actiever geworden in hun hulp aan drugsbestrijding.

De mogelijkheden om op lokaal niveau op te treden tegen de opiumhandel zijn echter beperkt. Er is geen functionerend rechtsysteem in Afghanistan om drugshandelaren te vervolgen. Maar nog veel belangrijker op de korte termijn: de politieke wil ontbreekt om topcriminelen op hoger niveau op te pakken.

Die vaststelling komt van niemand minder dan commandant De Kruif. ‘Het probleem van drugsbestrijding is niet zozeer ons mandaat, het probleem is de bereidheid van de Afghaanse regering en de internationale wereld om de belangrijke mannen in de narco trade aan te pakken.’

Blijft de vraag voor ISAF: hoe de oorlog te winnen in Helmand?

vk.nl/afghanistan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden