Opgegroeid met wapens

Veel kinderen in Colombia sluiten zich aan bij een van de gewapende groepen. Uit vrije wil, zeggen de autoriteiten, maar een alternatief is er nauwelijks....

De dag van een kindsoldaat in Colombia begint ’s ochtends om 4.30 uur. ‘Eerst moesten we verslag uitbrengen van alles wat er die nacht gebeurd was, daarna kregen we ochtendgymnastiek, onszelf wassen, het lied van de groep zingen, in rijen formeren en ontbijten’, zegt Maria.

‘Na het ontbijt kregen we instructies over de taken van de dag. Sommigen moesten water halen of het gebied rond het kamp verkennen. Anderen moesten oefeningen doen of het kamp schoonmaken. Dat deden we allemaal tot 13.00 uur, lunchtijd. Als je niet op tijd was voor het middageten kreeg je straf.

‘In de middag hadden we workshops over politiek. We moesten naar het nieuws luisteren en daarvan een verslag maken. Verder werd uitgelegd waarvoor we vochten, de reden van de oorlog en hoe de politieke en militaire structuur van de groep in elkaar zat.

‘Om 18.00 uur gingen we eten. Daarna maakten we de bedden klaar en werden de nachtdiensten ingedeeld. Zo zag een gewone dag eruit, maar als we naar een andere plek trokken, was het de hele dag lopen zonder eten of slapen.’

In Colombia zijn zo’n 14 duizend kindsoldaten actief in de uitermate gecompliceerde oorlog die al meer dan een halve eeuw duurt: in guerrillagroeperingen FARC (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia) en het kleinere ELN (Nationaal Bevrijdingsleger, dat inmiddels onderhandelt met de regering), in paramilitaire groepen en criminele bendes die deze op tal van plaatsen zijn opgevolgd. Maar ook het leger en de politie maken op grote schaal misbruik van kinderen.

Velen sluiten zich noodgedwongen aan bij een van de gewapende groepen. Uit vrije wil, zeggen de autoriteiten, maar in feite omdat ze geen alternatief hebben.

Verwaarlozing

Verwaarlozing
Maria: ‘Er is een hoop verwaarlozing door de regering. In veel gebieden zijn geen scholen, geen ziekenhuizen. In het dorp waar ik vandaan kom is niet eens elektriciteit. Veel kinderen hebben geen optie, ze hebben niets. Om te kunnen eten moeten ze tot een ‘groep’ behoren. Alle groepen misbruiken de kinderen. Ze maken hun eigen regels, rekruteren kinderen om voor ze te werken, bijvoorbeeld voor het oogsten van coca-bladeren.’

Verwaarlozing
En uiteraard om mee te doen aan de gevechten tegen het leger. De kinderen en jongeren weten van wapens. Gabriela heeft tijdens het wachtlopen in de jungle en tijdens de gevechten van alles in haar handen gehad: ‘AK-47, Galil, G-3, noem maar op.’

Verwaarlozing
María en Gabriela vertellen hun verhaal in het Centrum voor Psychosociale Ontwikkeling in Usme, een sloppenwijk aan de rand van de Colombiaanse hoofdstad Bogotá. In het centrum is Taller de vida (Atelier van het leven) gehuisvest, een project van War Child. Die Nederlandse ngo, die in dertien landen actief is, zet zich in voor de reïntegratie in de samenleving van kindsoldaten.

Verwaarlozing
De jongeren die vaak jarenlang een uiterst gewelddadig leven in de jungle hebben geleid, leren hier ook om andere kinderen voor te lichten en ze proberen te overreden zich niet bij de gewapende groepen aan te sluiten.

Verwaarlozing
‘Ik wil helpen voorkomen dat andere kinderen moeten doormaken wat ik heb doorgemaakt’, zegt María. ‘Ik ben blij dat ik het kan navertellen’, zegt Martín. Het motto is dat het misschien moeilijk is een kind uit de oorlog te halen, maar dat het nog moeilijker is de oorlog uit een kind te halen.

Verwaarlozing
Deze jongeren hebben allemaal veel te veel gezien, en zijn met de grootst mogelijke moeite ontkomen aan hun ‘groepen’. Maar de meesten klagen ook over de overheid, die te weinig doet om ze te helpen. Na hun desertie of overgave worden ze zo ongeveer opgesloten in tehuizen van de voogdijraad. Tot ze 18 zijn: ‘Dan zeggen ze, hier heb je wat geld en hoepel nu maar op.’

Verwaarlozing
Puerto el Sol is een gehucht verstopt in het oerwoud van de provincie Putumayo, op tien minuten van de grens met Ecuador. Het leger heeft het dorp in handen, maar in de omgeving wemelt het nog van de groepjes guerrilleros (net over de grens in Ecuador bombardeerde het Colombiaanse leger vorig jaar een kamp waarbij de nummer twee van de FARC Raúl Reyes omkwam en dat leidde tot het verbreken van de relaties tussen Colombia en Ecuador).

Kwetsbaar

Kwetsbaar
Op de school Casa Amazonia geven Zuleyda (13) en Richard (16), aan de hand van de kaart, een les in ‘kwetsbaarheid’ van de omgeving: ‘Hier in deze hoek, waar de twee rivieren samenkomen, zitten wij. Om naar school te komen moeten veel kinderen meer dan een uur lopen. Dat is gevaarlijk door de gewapende groepen.

Kwetsbaar
‘Op dit punt zijn een paar kinderen ontvoerd, we weten niet door wie. Daar, wijzend naar de kaart, zijn kinderen het slachtoffer geweest van seksuele intimidatie. Hier verderop zijn een paar clandestiene graven gevonden, daar liggen mijnen en bommen van de guerrilla en daar bieden ze kinderen cadeautjes en snoep om ze mee te tronen.’

Kwetsbaar
Horacio Belisario, de directeur onderwijs van de provincie Putumayo, vertelt dat meer dan een kwart van alle kinderen in Putumayo niet naar school gaat: ‘De aanwezigheid van gewapende groepen is identiek aan enorme sociale problemen. Maar ook door het Plan Colombia (het anti-guerrilla en anti-drugsprogramma dat wordt gefinancierd door de VS) zijn veel mensen verdreven.

Kwetsbaar
Het leger heeft scholen bezet en gebruikt die als loopgraven, sommige scholen zijn compleet aan flarden geschoten. De soldaten gebruiken de kinderen als informanten en leren ze omgaan met wapens.’

Kwetsbaar
‘Militaire aanwezigheid is niet hetzelfde als veiligheid’, zegt onderwijzeres Yudy Quintero. ‘En veiligheid voor de staat is niet hetzelfde als veiligheid voor de bevolking. De meisjes worden constant lastiggevallen door soldaten, en erger, heel veel jonge meisjes hier zijn zwanger van soldaten. De oplossing? De regering moet minder geld uitgeven aan wapens en oorlog, en meer investeren in de aanwezigheid van de overheid en instituties, want die ontbreken vrijwel helemaal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.