Operatie Clickfonds wacht onzekere toekomst

Gaat Operatie Clickfonds uit als een nachtkaarsje? De grootste strafrechtzaak in de Nederlandse financiële geschiedenis lijkt bijna twee jaar na de inval op de beurs te worden afgedaan met een reeks naheffingen en fiscale boetes....

VORIG jaar ging topman André Baar van NBM Amstelland al vrijuit. Afgelopen week werd ook het strafrechtelijk onderzoek tegen een andere belangrijke verdachte beëindigd. Adjunct-directeur Fred H. van het Philips Pensioenfonds krijgt een naheffing en een administratieve boete opgelegd wegens het verzwijgen van belastinginkomsten.

Twee grote vissen zijn inmiddels vrijuit gegaan, net als vele tientallen kleinere vissen. Het grootste strafrechtelijke onderzoek in de financiële wereld begint verdacht veel te lijken op een simpele belastingzaak. Operatie Clickfonds behoort in dat geval tot de categorie Operatie Goudtand (de fiscale actie tegen de tandartsen) of Operatie Schuimkraag (de fiscale actie tegen de café-eigenaren).

Met Operatie Clickfonds zette justitie echter veel hoger in. Het onderzoek naar belastingontduiking was niet meer dan een bijzaak. Hoofdzaak was het leveren van een bewijs dat de Amsterdamse beurs werd misbruikt voor grootschalige witwasoperaties. Handelaren zouden handlangers zijn geweest van allerlei criminele organisaties. Er zou op grote schaal met voorkennis worden gehandeld of privé worden meegelopen met transacties van financiële instellingen. Ook zou rijkelijk met steekpenningen worden gestrooid.

De beschuldigingen kwamen niet uit de lucht vallen. In Nederland gingen al langer geruchten over witwasoperaties via de Amsterdamse beurs. Ook internationaal werd herhaaldelijk de beschuldigende vinger in de richting van het Damrak gestoken. De affaire rond het effectenkantoor Nusse Brink sterkte justitie in de mening. Financieel centrum Amsterdam zou schoon schip moeten maken.

De inval bij de beurs en een groot aantal effectenkantoren eind oktober 1997 leverde lange lijsten met coderekeningen op. Justitie nam zich voor al deze rekeningen te kraken en de identiteit van de rekeninghouders te achterhalen. Dat lukte. Er werd een lijst met honderd verdachten opgesteld.

Twee jaar later lijkt het justitie niet te zijn gelukt hiermee een groot crimineel netwerk bloot te leggen. Wel hebben individuen massaal coderekeningen misbruikt om inkomsten voor de belastingen te verzwijgen.

Inmiddels heeft de fiscus al voor ruim honderd miljoen gulden aan naheffingen kunnen opleggen. Justitie vindt in dit opzicht Operatie Clickfonds al een succes. Toch verhoudt dit resultaat zich niet tot de ingezette middelen: liefst vijftien verdachten, waaronder Baar en H., zaten langere tijd in voorarrest.

Justitie sloeg de reputatie van sommige bekende beurshandelaren, zoals Han Vermeulen en Adri S., aan diggelen. Ook een reeks van vermogensbeheerders en financiële specialisten kon als gevolg van het onderzoek niet meer verder met hun werk. Twee beursbedrijven (Leemhuis & Van Loon en Bank Bangert Pontier) werden te gronde gericht.

De schade van Operatie Clickfonds is in dat opzicht enorm en onvergelijkbaar met die van Operatie Goudtand of Schuimkraag, waarvan de verdachten allemaal anoniem zijn gebleven.

Justitie maakte vorige week vrijdag duidelijk dat de rechtszaak tegen vier hoofdverdachten - de beurshandelaren Han Vermeulen en Adri S. en de vermogensbeheerders Dirk de Groot en Eddie Swaab - zal worden doorgezet. In oktober moet het gerechtelijk onderzoek zijn afgerond. Daarna zouden de verdachten voor de rechter kunnen worden gedaagd.

In financiële fraudezaken, zoals de voorkenniszaken rond HCS en BolsWessanen, is met de afronding van een gerechtelijk vooronderzoek echter meestal veel meer tijd gemoeid. Daarnaast rijst de vraag welke beschuldigingen justitie nog heeft tegen de hoofdverdachten als de andere verdachten weinig meer hebben gedaan dan het ontduiken van de belasting. De beurshandelaren en vermogensbeheerders kan onmogelijk verweten worden dat ze meegeholpen hebben met het witwassen van misdaadgeld als de misdadigers niet zijn te vinden.

Misschien is het Openbaar Ministerie inmiddels een aantal stappen verder. Justitie ontbreekt het nog niet aan zelfvertrouwen. Na de debacles in de voorkenniszaken rond HCS en BolsWessanen is een zeperd in Operatie Clickfonds wel het laatste wat het Openbaar Ministerie kan gebruiken.

Peter de Waard

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden