Die ene leerlingKarim Amghar over Brahim

‘Opeens ging het gesprek niet meer over haat, woede en vergelding, maar over vergevingsgezindheid’

Leerkrachten, docenten en hoogleraren over de leerling die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: mbo-docent, radicaliseringsdeskundige en programmamaker Karim Amghar (32) over Brahim, die in de klas extreme ideeën verkondigde.

null Beeld Hedy Tjin
Beeld Hedy Tjin

‘Vuur in zijn ogen. ‘Het is klaar’, zei Brahim. ‘Genoeg. De islam wordt hier al zo lang hard aangepakt, moslims lopen in het Westen tegen allerlei problemen aan en niemand luistert naar ons. We worden niet gezien, niet gehoord. Dan krijg je dit.’

‘Het was een dag na de aanslag op de redactie van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo in Parijs, waarbij twaalf mensen werden vermoord. Ik was op een mbo-school in Zuid-Holland, waar ik workshops over radicalisering gaf. Ik leerde docenten hoe ze extremisme konden herkennen en hoe ze ermee moesten omgaan. Ook stond ik zelf voor de klas, om te laten zien hoe ik met de jongeren in gesprek ging.

‘In mijn groep, een behoorlijk gemengde mbo-klas, werkte ik met een praatstok. Die methode komt van de oorspronkelijke bewoners van Amerika. Iedereen zit in een cirkel, degene met de stok spreekt, de rest luistert. Elkaar onderbreken is verboden, zelfs als je vindt dat iemand iets belachelijks zegt. Zo ontstaat een veilige sfeer.

‘De stok lag in het midden. Wie zich geroepen voelde, mocht vertellen wat hij van de aanslag vond. Iemand pakte hem en zei dat de profeet vaak beledigd werd, dat de vrijheid van meningsuiting daarvoor misbruikt werd, maar dat dat geen reden was om mensen te vermoorden. Twee andere studenten zeiden iets vergelijkbaars.

‘En toen kwam Brahim, een jongen uit een arm gezin, 23 jaar oud, gescheiden ouders, afgewezen voor verschillende baantjes, geregeld slachtoffer van racisme. Sinds kort liet hij een baard groeien en droeg hij lange gewaden. Hij had begrip voor de aanslag, zei hij. Zoiets was volgens de Koran toegestaan.

‘Van verontwaardiging drukte ik mijn nagels in mijn bovenbenen. Moest ik hem het woord ontnemen? Hem tegenspreken? Dat was niet de bedoeling bij deze methode. De cirkel moest zijn werk doen, de groep moest er zelf uitkomen, zoals ik het de docenten had uitgelegd.

‘Dat is wel een risico. De volgende sprekers zouden geïnspireerd kunnen raken door zijn radicale boodschap. Jongeren kopiëren graag het gedrag van mensen die ze interessant vinden. Uiteindelijk besloot ik een verdiepende vraag te stellen. Waar staat dat dan in de Koran, vroeg ik. Dat bleek niet handig. Jij bent een van hen, zei hij. Je bent een kaaskop.

‘De stok ging verder. Een paar leerlingen gingen inderdaad mee in zijn boodschap. Er klonken bozere woorden dan voordat Brahim gesproken had. En toen nam een Surinaams-Nederlandse jongen het woord.

‘Ik kom uit een gezin van Jehova’s getuigen, zei hij. Er is bij ons ooit een man doodgeslagen, toen hij voor de zoveelste keer bij iemand aanbelde. De dader ging naar de gevangenis, zat zijn straf uit. En na zijn vrijlating werd er bij hem aangebeld. Opnieuw een man die het woord van God kwam brengen. Ze raakten aan de praat, de ex-gedetineerde ging een paar keer mee langs de deuren en besloot ook Jehova’s getuige te worden. Toen hij bijna in de gemeenschap zou worden opgenomen, barstte de man in huilen uit. Hij wilde eerst vergiffenis vragen aan de familie van zijn slachtoffer, zei hij. Prima, antwoordde de Jehova’s getuige met wie hij steeds op pad was geweest. Ik vergeef je, ik ben zijn vader.

‘Dat verhaal kwam binnen bij de klas. En opeens ging het gesprek niet meer over haat, woede en vergelding, maar over vergevingsgezindheid. Ook Brahim bleek onder de indruk. De tranen doofden het vuur in zijn ogen. En wat er toen gebeurde, is het mooiste wat ik ooit in een klaslokaal heb meegemaakt. Hij zei: ‘Als de profeet, vrede zij met hem, nog geleefd zou hebben, had hij de tekenaars van Charlie Hebdo waarschijnlijk vergeven.’

‘Die uitspraak liet me inzien hoe krachtig deze methode is. We bouwen in een paar lessen een soort mini-samenleving, waarin we allemaal verantwoordelijk zijn voor elkaar. In de cirkel komen de studenten tot wederzijds begrip, zonder dat de docent al te veel stuurt. Dat werkt. Jongeren zijn veel gevoeliger voor de woorden van andere jongeren dan voor de woorden van een volwassene.

‘Voor Brahim was dit het begin van zijn deradicalisering. Hij kwam weer weer vaker naar school, ging weer voldoendes halen en herwon het vertrouwen van de docenten. Hij is echt een ander mens geworden, hoorde ik. Een voorbeeldige leerling.’

Brahim heet in werkelijkheid anders.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden