Op vinotherapie in de Bordeaux

WIJNBOEREN IN DE BORDEAUX KOMEN VAN HUN OOGSTEN NIET ROND. MASSAGE MET DRUIVENPITTEN EN VERMAAK IN HET CHATEAU BRENGEN UITKOMST....

DOOR FOKKE OBBEMA

Begin oktober belooft het een vrolijke boel te worden bij Robert Armellin, eigenaar van Château les Maubats in Roquebrune. Zijn dorp is gelegen in Entre-deux-Mers, een veelal vergeten gebied van de Bordeaux-streek, waar de heuvels zacht glooien en waar eeuwenoude kastelen met gulle hand over het landschap zijn uitgestrooid.

In het geval van Armellin blijkt de term kasteel een nogal grootse benaming voor een fors woonhuis met enkele schuren en een tabaksloods. Op de binnenplaats vinden straks zijn `jours d`ouverture` plaats: open dagen, met een modeshow, een expositie van lokale schilders, live jazz en een Vlaamse kantwerkster. Hoeveel waarde hij aan dit weekeinde hecht, blijkt wel uit het feit dat Armellin, behalve boer ook trompettist, bereid is om er zijn wijnoogst voor te onderbreken. Hij rekent in twee dagen op negenhonderd bezoekers. Die zullen dan uiteraard ook zijn wijn proeven.

`Ik doe die open dagen al een jaar of acht. In het begin kwamen er vijftig mensen. Nu zijn het er veel meer, omdat het evenement in de lokale media nogal wat aandacht heeft gekregen`, zegt de 49-jarige Armellin, een vriendelijke man die permanent tussen enthousiasme en stress lijkt te laveren.

De wijnoogst mag dan minder dan vierentwintig uur weg zijn, toch trekt hij royaal twee uur uit voor een buitenlandse journalist. Niet alleen omdat hij bezeten is van zijn vak, maar ook omdat hij het belang van public relations inziet. `Zonder toeristen zou ik het niet redden`, bekent hij.

Armellin behoort tot een kleine, maar groeiende groep boeren in Entre-deux-Mers die er voor kiest een voor hen onbekende weg in te slaan: die van het toerisme. De meeste vakgenoten in de regio ondergaan tamelijk gelaten de crisis waarin de Bordeaux-regio zich bevindt. De circa zevenduizend wijnboeren zijn in de klem geraakt van een dalende vraag naar wijn en hun almaar stijgende aanbod. In de afgelopen twee jaar zijn de wijnprijzen met 50 procent gezakt. Doordat de tussenhandel onveranderd hoge prijzen bleef berekenen, hebben de consumenten daar weinig van gemerkt, maar veel wijnboeren overleven tegenwoordig met grote moeite.

Hun voormannen proberen de crisis te bestrijden door een hogere wijnkwaliteit voor te schrijven. Zo zou de directe concurrentie met Australische, Zuid-Afrikaanse en Chileense wijn kunnen worden ontlopen. Dat vereist allereerst een lagere opbrengst per hectare. De gemiddelde boer is daar huiverig voor, omdat zijn door prijsdalingen toch al weggespoelde omzet dan nog lager uitvalt.

Hoe hoog de nood is gestegen, blijkt wel uit de acceptatie door sommigen van `schandalige` voorstellen van koopjesjagende groothandelaren. Die bieden niet meer dan één euro per fles, nauwelijks de prijs van de kurk en de fles, in ruil voor afname van de hele voorraad.

Andere boeren besluiten helemaal niets meer te verkopen, biddend om betere tijden. Enkelen kiezen voor een wel zeer drastische oplossing. `Pourquoi j`arrache`, kopt de streekkrant Sud-Ouest grimmig op de voorpagina. Een ernstig kijkende boer met een druiventros in zijn hand legt uit waarom hij dertig hectare wijnvelden gaat rooien. De Europese Commissie en de wijnbranche geven hem een premie van 15 duizend euro voor iedere hectare. `Maar het is voor ons tegennatuurlijk, het is alsof je je eigen hart er uittrekt`, zegt een boer met geknepen stem.

Robert Armellin hoopt via het toerisme een uitweg uit de crisis te vinden. Entre-deux-Mers is daar in ieder geval mooi genoeg voor. De industriële wijnproductie met zijn onafzienbare terreinen, zoals in bekendere Bordeaux-gebieden als de Médoc of Saint-Emilion, domineert hier nog niet. De wijngaarden weten zich hier afgewisseld door maïsveldjes, fruitbomen, paarden in een veld. De dorpjes hebben er twaalfde-eeuwse kerkjes en charmante, met platanen omzoomde pleintjes. De sfeer is er een van landelijke rust, ook al is de wijnoogst net begonnen.

Met zijn hang naar contact met de buitenwereld onderscheidt Armellin zich fundamenteel van zijn omgeving. `De meeste boeren hier zijn gesloten. Ze hebben zich jarenlang achter de grote B van Bordeaux verscholen en gedacht dat hen niets kon gebeuren,` zegt hij. Nog altijd levert zo`n 90 procent zijn oogst bij de coöperatie in. De gemiddelde boer heeft geen idee hoe je met klanten om moet gaan. Dat heb ik nooit gewild. Omdat ik zelf mijn klanten bedien, kan ik onafhankelijk zijn.`

Armellin brengt zijn afwijkende opvattingen in verband met zijn achtergrond. Hij is geen traditionele vader-op-zoon-wijnboer, zoals de meeste hier, maar werkte eerder als mecanicien en timmerman. `Ik heb meer gezien van de wereld. Ik spreek Italiaans en Spaans, mijn vrouw spreekt Engels, wij staan open voor anderen. Daardoor hebben we, denk ik, ook eerder deze crisis onderkend.`

Om de ergste gevolgen te ontlopen propageert Armellin, die met acht hectare grond tot de kleinere boeren behoort, traditionele productiemethodes. De oogst gaat bij hem nog met de hand, waarna zijn wijn twee jaar in klassieke houten vaten rust, alvorens te worden gebotteld. Die aanpak vergt geduld, maar levert een uitstekende, subtiele wijn en als het goed is ook een hogere prijs per fles op. Wel moet hij zelf de klanten daartoe verleiden.

In een neonverlichte schuur met een betonnen vloer heeft hij daartoe een rieten kleed neergelegd en een gezellig zitje plus barretje gemaakt. Daarop staat zijn trofee van meest milieuvriendelijke wijnboer van 2001. Ook heeft hij een parking voor bussen aangelegd en in faciliteiten voor gehandicapten geïnvesteerd. `s Zomers kunnen er campers op zijn terrein staan.

`Onze weg van openheid is niet altijd gemakkelijk, want je bent de slaaf van je klanten. Engelsen of Nederlanders bellen rustig om één uur `s middags aan op het moment dat wij aan het middagmaal zitten en niet gestoord willen worden. Maar ook dan moet je klaar staan.`

Of hij het met zijn aanpak gaat redden, weet hij niet. `Ik hoop dat ik ongelijk krijg, maar ik vrees dat er veel boeren failliet zullen gaan. Zelf heb ik een dochter, een tiener, maar ik zal haar niet aanraden in de wijn te gaan.`

Die zorgen kent de familie Cathiard van Château Smith Haut Lafitte bepaald niet. Met Armellin delen vader Daniël, moeder Florence en hun dochters Mathilde en Alice een achtergrond die afwijkt van de gemiddelde wijnboer, want tot in de jaren tachtig woonde het gezin in Grenoble. En net als Armellin zijn zij de overtuiging toegedaan dat het `oenotoerisme`, zoals het wijntoerisme hier wordt genoemd, de beste manier is om de crisis het hoofd te bieden. Alleen zijn de middelen die de Cathiards daarvoor ter beschikking staan van een geheel andere orde.

Want de 61-jarige Daniël, voormalig skikampioen, was ooit oprichter van de sportketen GoSport. Die deed hij eind jaren tachtig voor 230 miljoen euro van de hand, terwijl zijn vrouw Florence, eveneens een skikampioene, haar reclamebureau verkocht. Hun château kochten zij in 1990 voor 40 miljoen euro, na de schoonheid ervan te hebben ontdekt tijdens een helikoptervlucht. Ook vanaf de grond is hun veertiende eeuwse kasteel, gelegen op een kleine heuvel, met zijn statige torens, omvangrijke binnenplaats en beeldhouwwerken adembenemend mooi en een bezoek waard.

Op honderd meter afstand ligt een groot, wit klooster, de woning van Daniël en Florence, waarvan het interieur in designbladen valt te bewonderen. Aan de andere kant van het kasteel staan stijlvolle, houten gebouwen, die in de omgeving passen en op een door bomen omgeven vijver uitkijken. Het complex, compleet met zwembad en fitness, oogt oud, maar blijkt pas vijftien jaar te bestaan. Binnenbevinden zich 49 luxueuze hotelkamers, waar gasten voor gemiddeld 250 euro per nacht kunnen verblijven, en twee peperdure restaurants. Bovendien is er een royale ontspanningsruimte voor `vinotherapie`, een ontdekking van dochter Mathilde.

Met hulp van onderzoekers van de universiteit van Bordeaux stelde zij begin jaren negentig vast dat druivenpitten over bijzondere krachten beschikken. Mathildes bedrijf, Caudalie, maakt er kostbare zalfjes van die veroudering van de huid tegen schijnen te gaan. Bezoekers aan `Les sources de Caudalie`, zoals het complex heet, kunnen hier een `Massage sauvignon` (85 euro) nemen om weer energie te krijgen of een `Massage Pulpe Friction` (105 euro, `alleen tijdens de wijnoogst`) om de huid te verzorgen.

De omzet van Caudalie-producten is in tien jaar tijd tot meer dan twintig miljoen euro opgelopen; de kapitaalkrachtige fans van de druivenpitten verblijven in het hotel en eten in beide restaurants van de 28-jarige dochter Alice, goed voor een jaaromzet van zes miljoen euro.

De ouders blijven met hun veertiende eeuwse chateau bij hun dochters achter, hoeveel Smith Haut Lafitte-flessen er ook in de beide restaurants worden uitgeschonken. Ook Daniël Cathiard kreeg met een prijsdaling van zo`n 20 procent te maken, wat niet wegneemt dat hij nog altijd 35 tot 40 euro per fles voor zijn Grand Cru kan vragen.

Al te somber ziet hij de toekomst van de Bordeaux dan ook niet in. `Nu gaat het even minder, maar als straks de Chinezen wijn leren drinken valt de Bordeaux niet meer aan te slepen`, beweert hij opgewekt. Zijn grootste zorg is de golfbaan van achttien holes die hij naast zijn château wil aanleggen. `Wil je het toerisme hier echt ontwikkelen, dan moet je de mensen meer bieden dan wijn en oude stenen, zoals kerken en dat soort monumenten. Ze moeten hier kunnen tennissen, fietsen, ballonvaren en golfen, je moet een compleet pallet voor het hele gezin aanbieden`, aldus de Go Sport-oprichter.

`Daarom wil ik die golfbaan. Daar ben ik al drie jaar mee bezig, maar het duurt in Frankrijk gemiddeld twaalf jaar voordat je alle vergunningen hebt`, verzucht hij. Die zorg zou de gemiddelde Bordeaux-boer graag tot de zijne maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden