'Oorzaken drama's met vluchtelingen zijn onderbelicht'

In november 1996 vermoordden soldaten van Laurent Kabila's AFDL vijfhonderd Rwandese en Burundese vluchtelingen en ontheemde Zaïrezen. Die waren samengestroomd bij het vluchtelingenkamp in Chimangu bij de grensplaats Bukavu....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Zo'n veertig AFDL-strijders arriveerden in vrachtwagens. Ze openden het vuur op de vluchtelingen, van wie ze de meesten doodden. De lokale priester, Jean-Claude Buhendwa, protesteerde en werd meteen geëxecuteerd.

Dit is een van de talloze incidenten van mensenrechtenschendingen die Amnesty International aan de kaak stelt in het vandaag verschenen Jaarboek 1997, dat zich naast het constateren van de gebruikelijke reeks gruwelijkheden (151 landen passeren de revue, alsmede duizenden gevallen van foltering, verdwijning, doodstraf en politieke moord) concentreert op de vluchtelingenproblematiek.

De wereld telt 15 miljoen vluchtelingen, de meesten zijn vrouwen en kinderen. Amnesty verwijt de internationale gemeenschap dat zij geen verantwoordelijkheid wil nemen voor de vloedgolf van mensen die gewapende conflicten in hun regio proberen te ontvluchten. In Afrika alleen al zijn er 21 miljoen op drift geraakt; vijf miljoen zijn hun land ontvlucht, zestien miljoen zijn ontheemd. Ook in Europa (ex-Joegoslavië, Albanië), Azië en het Midden-Oosten (de Koerden) is er volgens Amnesty sprake van een uitdijende vluchtelingenpopulatie.

'Het groeiend aantal vluchtelingen is geen tijdelijk probleem. Evenmin is het een gevolg van willekeurige gebeurtenissen', schrijft Amnesty. 'Plotselinge vluchtelingenstromen duiden vaak op gruweldaden en mensenrechtenrampen.'

Soms waren de problemen rond de ontheemde mensenmassa's te voorzien. Maar het VN-Vluchtelingenverdrag met het bijbehorende Protocol zijn ontoereikend, constateert Amnesty, en de internationale gemeenschap sloot de ogen. 'Het standaardantwoord is symptoombestrijding, terwijl aan de onderliggende oorzaak niets wordt gedaan', zei Amnesty's secretaris-generaal Pierre Sane bij de presentatie van het rapport. Het ontbreekt de internationale gemeenschap aan de wil de politieke oorzaken van mensenrechtenschendingen hard aan te pakken. Tegelijk wordt het aanvragen van asiel ontmoedigd door steeds meer mensen terug te sturen.

Ook de ontwikkelingslanden, waar 85 procent van de vluchtelingen verblijft, worden niet gespaard in het rapport. Zij krijgen nauwelijks financiële steun voor de opvang van de mensenmassa's en dwingen vluchtelingen daarom steeds vaker terug te keren naar onveilige landen. Dit gebeurt door het stopzetten van de voedselhulp, of, zoals met de Rwandezen in Tanzania gebeurde, door het leger in te zetten om vluchtelingen met harde hand te verdrijven.

Vanuit Zaïre gebeurde dat met de Burundezen. 'De Burundese veiligheidstroepen pakten vervolgens honderden mensen op die terugkeerden, onder wie vrouwen en kinderen, en doodden hen bij de grens of bij de hoofdstad Bujumbura.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden