Ook Nederlandse patiënten halen illegaal organen uit het buitenland

Het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam begint een omvangrijk, internationaal onderzoek naar illegale orgaanhandel. De reden is dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat ook Nederlandse patiënten in het buitenland organen kopen en laten transplanteren, zegt criminoloog en internationaal jurist Frederike Ambagtsheer.

Acteur Frank Lammers aan de telefoon tijdens de wervingsactie bij de start van de Donorweek. Beeld ANP

Het onderzoek wordt gefinancierd door de Europese Commissie en gaat drie jaar duren. Het wordt mede uitgevoerd door zorg- en onderzoeksinstituten in Zweden, Spanje, Bulgarije en Roemenië. Het initiatief en de coördinatie liggen bij het Erasmus MC. Ook Europol, Eurotransplant en de VN Organisatie tegen Drugs en Misdaad zijn erbij betrokken.

De onderzoekers gaan wereldwijd patiënten, artsen en andere belanghebbenden interviewen, te beginnen bij de rechercheurs die in 2010 een groot orgaanhandelnetwerk in Zuid-Afrika hebben opgerold. Daarbij transplanteerden Zuid-Afrikaanse artsen nieren van Israëlische, Braziliaanse en Roemeense donoren bij Israëliers, tegen prijzen van 100 duizend dollar of meer per operatie. Daarvan ging slechts 8 tot 20 duizend dollar naar de donor en de rest naar artsen en tussenhandelaren. Particuliere ziektekostenverzekeraars bleken de operaties te vergoeden omdat een niertransplantatie goedkoper is dan jarenlang dialyseren.

Niet altijd vrijwillig
De koop en verkoop van organen is wereldwijd, met uitzondering van Iran, verboden. In landen waar grote armoede heerst, is het afstaan van organen niet altijd vrijwillig. Er treden bovendien vaak complicaties op omdat de donor geen rechten heeft of nazorg krijgt. 'We willen de aanbod- en de facilitatiekant van orgaanhandel in kaart brengen, en die informatie delen met opsporingsinstanties', zegt Ambagtsheer. 'Ons doel is niet om patiënten voor de rechter te slepen of om donoren te vervolgen, maar om ronselaars, artsen, ziektekostenverzekeraars en andere faciliteerders aan te pakken.'

De criminoloog, coördinator van het project, is aangesteld door de afdeling Nefrologie en Transplantatie van het Erasmus MC. Daar huist sinds 2007 ELPAT, een Europees platform voor medici en juristen die zich richten op de ethische, juridische en psychosociale aspecten van orgaantransplantatie.

Bij orgaanhandel gaat het meestal om nieren, soms om levers en andere organen, zegt ELPAT-oprichter Willem Weimar, hoogleraar Interne Geneeskunde van het Erasmus MC en leider van het internationale onderzoek. Volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO wordt 10 procent van de 80 duizend donornieren jaarlijks illegaal getransplanteerd. Weimar denkt dat het werkelijke aantal 'vele malen' hoger ligt.

Hij vermoedt dat patiënten die in het buitenland een donororgaan hebben gekregen, soms zeggen dat het van een familielid is terwijl dat niet het geval is. Ook zijn er transplantatieklinieken, zoals in India en Pakistan, waar geen kritische vragen worden gesteld over de relationele band tussen donor en ontvanger. Daarnaast worden op internet in toenemende mate advertenties ontdekt van personen die een orgaan te koop aanbieden of daar geld voor bieden. 'Juist omdat het verboden is, is orgaanhandel een lucratieve markt', stelt Weimar. 'Als je iets verbiedt, gaat de prijs omhoog.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.