Column Arnon Grunberg

Ook aan fatsoen kun je ten onder gaan

De vraag is hoe je je moet ver­houden tot de ondergang. Misschien is nog het beste om onder je eigen voorwaarden ten ­onder te gaan. 

La caduta degli dei is een film van Visconti uit 1969, ook bekend onder de titel The Damned. Een familie van Duitse fabriekseigenaars, de Von Essenbecks, ruwweg gebaseerd op de Krupps uit Essen, gaat ten tijde van het Derde Rijk ten onder aan opportunisme, machtshonger, angst en fatsoen – ook aan fatsoen kun je namelijk ten onder gaan.

De Comédie-Française maakte van de film een toneelstuk onder regie van Ivo van Hove. Afgelopen zaterdag zag ik het stuk in Park Avenue Armory, New York, een van de indrukwekkendste theaterervaringen van de afgelopen jaren.

De avond ervoor had ik gegeten met een vriend, die ook onder de indruk van het stuk was. Hij zei: ‘Het huidige gebrek aan historisch besef is veelzeggend. Ik denk niet dat iemand in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden weet wie Von Hindenburg was. Maar maak je geen illusie over het Nederlandse kabinet, misschien dat Rutte het weet.’

Wat The Damned, in Van Hoves regie, duidelijk maakt, is wat de ingrediënten van de ondergang zijn. Het bekende opportunisme, het burgerlijk fatsoen dat in een hoek is gedreven en de roes van de destructie, het plezier om ten onder te gaan, de flirt met de grote schoonmaak. De motor is rancune, waaraan ik toevoeg dat weinig zo gevaarlijk is als de rancune van de academicus of de intellectueel die meent dat hij nooit serieus is genomen.

De vraag is hoe je je moet verhouden tot de ondergang. Ik ben een liefhebber van de Italiaanse schrijver Giorgio Bassani en in het bijzonder van zijn roman De tuin van de familie Finzi-Contini. De Finzi-Contini’s vinden vluchten onwaardig en de tegenstander achten zij beneden hun niveau, zij wachten gelaten op hun ondergang.

Het is waar: wie stompzinnigheid bestrijdt, raakt zelf ook afgestompt. Misschien is het beter ten onder te gaan onder je eigen voorwaarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.