Gids Yann Tiersen

Onze gids deze week: Yann Tiersen, de man achter de grootste pianohits van deze eeuw

Een gigantisch publiek maakte kennis met Yann Tiersen toen zijn Comptine de soundtrack van de film Amélie werd. In de aanraders van de Franse multi-instrumentalist tekent zich een duidelijke rode draad af. 

Yann Tiersen: ‘Iedereen heeft een hangbankje in de buitenlucht nodig’ Beeld Els Zweerink

‘Ik ga je geen hand geven.’ Yann Tiersen ploft neer op de bank en schudt zijn waterflesje opzichtig heen en weer. Het water kleurt troebelwit. Tiersen zucht. Mompelend: ‘Paracetamol.’

De Franse multi-instrumentalist is grieperig – zijn vermoeide blik laat daar weinig twijfel over bestaan – en daar baalt hij van. De tour voor zijn nieuwe album All ging afgelopen week van start. Feest, zou je zeggen. Maar Tiersen is weinig meer dan een hoopje verkoudheid in een benauwde kleedkamer van het ­Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, waar hij later die dag met zijn band speelt. ‘Laten we kijken hoe ver we komen.’

Yann Tiersen (48) is de man achter een van de grootste pianohits van deze eeuw. U heeft zijn muziek ongetwijfeld eens horen klinken uit zo’n stationspiano. Nadat Comptine d’un autre été, zoals de weemoedige compositie heet, werd gekozen als soundtrack in de film Amélie (2001), werd het stuk omarmd door een gigantisch publiek. Comptine won verschillende ­prijzen, en telt alleen al op Spotify 190 miljoen streams. Begrijpelijk, want met vier akkoorden en een lengte van nog geen tweeënhalve minuut is Comptine d’un autre été toegankelijk te noemen: het luistert en speelt eenvoudig, maar brengt een uitgesproken gevoel van melancholie over.

De nieuwe plaat All past prima in het rijtje van Tiersens succesnummer en de albums die hij daarna produceerde. Zoals altijd speelde Tiersen voor All alle instrumenten zelf in. Piano en stem (in onder meer Zweeds, Bretons en ­Faeröers) zijn de dominante instrumenten, de stukken zijn sferisch en ingekeerd van karakter.

Nieuw voor Tiersen was de manier waarop hij All opnam. Op Ouessant, het eiland voor de Bretonse kust waar Tiersen al enige jaren woont, liet hij een gedeelte van een verlaten ­discotheek ombouwen tot muziekstudio. Voor het eerst kon Tiersen opnemen wanneer hij wilde, zo lang hij wilde, zonder zich te hoeven bekommeren om ­financiën.

Maar voor het maakproces van All waren die omstandigheden minder van invloed dan de analoge apparatuur waarmee hij zijn studio volbouwde, zegt hij. ‘Ik gebruikte de laatste jaren digitale middelen bij het opnemen. Daardoor kun je muziek eindeloos bewerken. In mijn nieuwe s­tudio staat alleen analoge apparatuur. Daarmee kun je niet eindeloos bewerken.

‘Stel, een opname is niet goed, dan zul je die eerst op de, analoge, opnameband moeten wissen. Dat is al een klusje op zichzelf, je bedenkt je twee keer voor je dat doet. Maar belangrijker: je zult nooit meer exact dezelfde opname kunnen maken, bijvoorbeeld doordat de opname­apparatuur opwarmt en afkoelt. Hierdoor ben ik meer geconcentreerd wanneer ik iets ­opneem, en dat maakt opnamen beter. Het laat me ook nadenken over de vraag wat een goede opname precies is. Een sluitend antwoord daarop heb ik nog niet gevonden.’

1. Eten: knoflook

‘Ik twijfel tussen knoflook en gerookte paprika. Ik kies knoflook omdat het bijna overal lekker bij smaakt. Ik eet het praktisch elke dag. Knoflook is gewoon het beste wat er bestaat. Je kunt het ook prima los eten.

‘Een vriend had het idee om knoflook als een soort fastfood te gaan verkopen, door ze op grote schaal te grillen. Hij had er ook al een naam voor bedacht: stinkies. Ik, als knoflookliefhebber, wilde hem natuurlijk helpen. We waren bijna een bedrijfje gestart, maar hebben het toen losgelaten. Waarom precies, weet ik niet.

‘Mijn favoriete bereiding van knoflook is ­gepoft. De knoflooktenen zijn dan lekker zacht, maar nog altijd vol van smaak.’

‘Knoflook is gewoon het beste wat er bestaat.’

2. Vervoermiddel: boot

‘Ik vind boten er niet per se mooi uitzien. Daarom kies ik ook geen specifieke boot. Het gaat mij om de sensatie van het kunnen voelen van de zee. Wanneer je op een boot staat, voel je de zee onder je voeten wiegen. Ik word me dan bewust van het grotere wezen dat die ­beweging voortbrengt, de aarde. De aarde is een levend ding, dat maken de golven mij duidelijk – een diepe gewaarwording, vind ik. Alles wat leeft, heeft zorg nodig, dus ook de aarde.’

3. Hangplek: het bankje

‘Iedereen heeft een hangbankje in de buitenlucht nodig, zo’n plek om af en toe eens naartoe te gaan en je gedachten de vrije loop te ­laten. Net als op een boot word je je door zo’n bankje bewust van de aarde als een levend iets, doordat je de seizoenen aan je ziet voorbijtrekken. Je hebt er geen tuin voor nodig, je kunt ook gewoon in een stadspark een vaste plek kiezen. Maar blijf bij hetzelfde bankje, alleen dan ervaar je hoe de wereld verandert.

‘‘Mijn’ bankje staat op loopafstand van mijn huis. Wat je van daaruit ziet? Niets eigenlijk. Kaal land, en daarachter de zee. Voor mij persoonlijk is dat juist alles, omdat de ruigheid van het landschap en de zee me dierbaar zijn. Daardoor voel ik me thuis. Ik ga er naartoe zo vaak als ik kan.’

Yann Tiersen. Beeld Els Zweerink

4. Schrijver: Tarjei Vesaas

‘In de boeken van deze 20ste-eeuwse schrijver en dichter uit Noorwegen heeft de natuur niet alleen de functie van decor. De natuur komt voor als een grote kracht, soms duister, soms licht. Je leest daardoor niet alleen over de natuur, je erváárt haar ook. Het ijskasteel is het bekendste boek van Vesaas. Persoonlijk vind ik zijn korte verhalen het sterkst omdat de natuur daarin nog meer op de voorgrond treedt. Met de personages van Vesaas loopt het vaak treurig af. Toch zijn de verhalen bloedmooi. Het zal met zijn eenvoudige, kernachtige schrijfstijl te maken hebben.’

5. Liedje: Neu! – Hallogallo (1972)

‘Klaus Dinger, de zanger van deze Duitse krautrockgroep, vergeleek Hallogallo eens met een rivierstroom. Een prachtige vergelijking, vind ik. De gelaagdheid van Hallogallo is magisch. Het nummer kabbelt door. In de tien minuten die het nummer duurt, gebeurt er eigenlijk maar weinig: de drums lopen droog door, de gitaar ook. Maar telkens passeren er links en rechts extra geluiden. Omdat de overige instrumentatie zo gestructureerd blijft, vallen die extra’s erg op. Eigenlijk ­gebeurt er dus heel veel.’

6. Documentaire: From the Heart of The World: Elder Brother’s Warning (1990)

‘In deze documentaire trekt een inheemse stam uit de bergen van Colombia de wereld in om mensen te waarschuwen voor natuurrampen. In 2012 verscheen een vervolg, waarin de stam onder meer naar Londen gaat, weer om mensen te waarschuwen. Wat me vooral aanspreekt is de filosofie van deze stam. In een scène spreken ze over een bergrivier en een dalmeer. De stamleider legt uit dat net zozeer als veranderingen in de bergrivier van invloed zijn op het dalmeer, dat andersom ook het geval is, al beseffen we dat minder gauw. Dit moeten we zien als een allegorie, die ons ervan wil doordringen dat alles met elkaar verbonden is.

‘Wat mij ook intrigeert, is de overtuiging van deze stam dat we al meer kennis zijn kwijtgeraakt dan we ooit in de toekomst (met behulp van technologie) zullen verzamelen. Concreter dan dat kan ik het niet maken, maar ook ik ben daar heilig van overtuigd.’

7. Geluid: veldopnames

‘Op mijn nieuwe album All gebruik ik zelfgemaakte natuuropnames, field recordings. Het is niet voor het eerst dat ik zulke opnames met muziek combineer. Maar nooit eerder liet ik ze zo duidelijk horen. Wat die opnames toevoegen aan de muziek, is dat ze de muziek voor mij persoonlijk meer gewicht geven. Ik maakte de opnames namelijk op voor mij betekenisvolle plekken. Een voorbeeld is het nummer Aon. Daarop hoor je het gehuil van wolven.

‘Mijn vrouw Emilie en ik waren in San Francisco bestolen. Alles was weg: onze visa’s, laptops, telefoons. We huurden een huisje in een afgelegen gebied, ver uit de stad. ’s Nachts vertrok Emilie met een auto naar bewoond gebied, op zoek naar een plek om te kunnen bellen met het thuisfront in Ouessant – er was geen telefoonbereik op de plek waar we verbleven en we moesten rekening houden met het tijdsverschil. Het idee dat Emilie ’s nachts alleen in een auto reed vond ik doodeng. Toen hoorde ik plots het gehuil van wolven rond ons huisje. Je zou het niet verwachten, maar op een of ­andere manier stelde hun gehuil me gerust. Ik kan je niet zeggen waarom precies. In ieder ­geval besloot ik hun geluid op te nemen.

‘Bij luisteraars die het verhaal achter de wolvengeluiden niet kennen, zullen de opnames misschien minder opvallen. Dat is niet erg. Bij het componeren van de muziek hielpen de opnames me terug te gaan naar dat ene authentieke moment. De muziek die mij vervolgens werd ingegeven, is daardoor eerlijker, denk ik.’

Beeld Els Zweerink

8. Seizoen: lente

‘Voor mij is dit ieder jaar weer een problematisch seizoen. De lente is mooi, vrijwel ­alles in mijn tuin begint te bloeien – groenten, fruit, aardappels. Het is werkelijk prachtig om daarvan getuige te zijn. Alleen lijkt er een vloek te rusten op mijn albums. Ze komen altijd vlak voor de lente uit, waardoor de livetour precies in de lenteperiode valt. Zo ook nu weer. Ik mis daardoor de bloeiperiode. Eigenlijk had ik dus beter voor de winter als favoriete seizoen kunnen kiezen. Dan bloeit er nog niets, en is er dus niets om somber over te zijn.’

9. Filosoof: Arne Naess

‘Naess is vooral bekend als de bedenker van deep ecology: het idee dat alles wat op aarde leeft, waarde heeft. Ik vind zijn concept van ecosofie misschien nog wel interessanter.

‘Ecosofie is een moeilijke term om zo even uit te leggen. Het komt erop neer dat Naess mens en natuur niet als twee verschillende dingen beschouwt, maar als één geheel. Ecosofie ontkracht het idee dat de mens gebonden zou zijn aan één specifieke plek, zoals zijn geboortegrond. De mens is van de aarde, de aarde is van de mens. Ikzelf voel ook vaak een diepe connectie met een plek waar ik niet eerder geweest ben en die me volstrekt onbekend is. Een boot op zee kan zo’n plek zijn. Dan denk ik: dit is wat Naess bedoelt.’

10. Film: Elephant (2003)

‘Toen ik de bioscoop uitliep had ik het gevoel dat wat zich zojuist in de film had afgespeeld, daadwerkelijk was gebeurd. Dat was een schietpartij op een middelbare school. In zekere zin was het ook echt gebeurd: de film is ­gebaseerd op de beruchte schietpartij op de Columbine High School in 1999. Elephant is geen een-op-een navertelling van die schietpartij, maar is er wel op gebaseerd.

‘Wat na het zien van de film bleef hangen was een soort shockgevoel. Het vergt wat van een regisseur om dat gevoel cinematografisch aan de kijker over te brengen. Waar hem dat precies in zat, kan ik niet zeggen. Het is lang ­geleden dat ik de film voor het laatst zag.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden