Onethisch aidsonderzoek

Het gezaghebbende en eerbiedwaardige Amerikaanse medische tijdschrift The New England Journal of Medicine (sinds 1812 !) heeft een rel veroorzaakt....

Twee leden van de redactieraad van het tijdschrift, de vooraanstaande Amerikaanse aidsonderzoeker David Ho - zo'n beetje de geestelijke vader van de succesvolle combinatietherapieën voor aidspatiënten - en de Amerikaanse kinderarts Catherine Wilfert hebben de handdoek in de ring geworpen en stappen per 1 december op. Ho en Wilfert zijn diep beledigd door de plaatsing van een discussiebijdrage en een hoofdredactioneel commentaar over de ethiek van aidsonderzoek in derdewereldlanden.

Op 15 september drukte het blad een bijdrage af van Peter Lurie en Sydney Wolfe, twee artsen van de Public Citizen's Health Research Group (een soort medische Consumentenbond), die een scherpe aanval inzetten op vijftien onderzoeken in ontwikkelingslanden naar het voorkómen van de overdracht van het aidsvirus (HIV) van moeder op baby.

Volgens Lurie en Wolfe zijn deze, door de Amerikaanse en andere regeringen betaalde, onderzoeken strijdig met de ethiek van medisch-wetenschappelijk onderzoek, omdat (een deel van) de zwangere vrouwen die eraan deelnemen, de 'beste' behandeling wordt onthouden.

Sinds drie jaar staat vast wat die beste behandeling is. Toediening van zidovudine (AZT) aan een zwangere seropositieve vrouw dringt de kans dat haar kind ook besmet raakt met HIV met tweederde terug. Maar in de onderzoeken in derdewereldlanden krijgen niet alle zwangere seropositieve vrouwen zidovudine.

Sommige vrouwen worden met een placebo afgescheept, in een poging na te gaan of andere middelen of methoden dan het dure AZT even goed werken om de overdracht van HIV van moeder op kind terug te dringen. En dat is, aldus Lurie en Wolfe, overduidelijk in strijd met de richtlijn dat medisch onderzoek in een derdewereldland aan dezelfde ethische standaard moet beantwoorden als in het land dat het onderzoek betaalt.

Uitvoerend hoofdredacteur van The New England Journal Marcia Angell deed er in hetzelfde nummer nog een schepje bovenop, door een vergelijking te trekken met het schoolvoorbeeld van onethisch medisch onderzoek, de infame 'Tuskegee-studie' in de VS, waarin arme zwarte mannen met syfilis veertig jaar van medische behandeling verstoken bleven louter en alleen om het natuurlijk beloop van de ziekte te bestuderen.

De rechtvaardiging van de aids-onderzoekers dat ontwikkelingslanden zich het dure zidovudine ten enenmale niet kunnen veroorloven en dat er dus op wetenschappelijk verantwoorde wijze in vergelijkend onderzoek naar goedkopere oplossingen moet worden gezocht, wil er bij Angell en critici Lurie en Wolfe niet in.

Pas twee weken later plaatste The New England Journal een weerwoord van de aangevallenen, vertegenwoordigd door directeur Harold Varmus van de Amerikaanse National Institutes of Health en David Satcher van de Centers for Disease Control and Prevention.

De redactieraadsleden Ho en Wilfert voelen zich door de hoofdredactie gepasseerd dat zij de bijdrage van Lurie en Wolfe en het hoofdredactioneel commentaar van Angell niet van tevoren hebben kunnen zien. 'Hebben ze een keer een belangrijke discussie-bijdrage, laten ze die niet eens ons passeren', klaagde Ho kort geleden in het weekblad Science. 'Op die manier maken ze onvoldoende gebruik van de aanwezige expertise', voegde Wilfert eraan toe.

Angell blijft koud onder hun kritiek: 'Hoofdredactionele commentaren gaan nooit langs de redactieraad. En wij vinden het niet nodig om in één en hetzelfde nummer van het tijdschrift álle kanten van een kwestie te (laten) belichten.'

Gerbrand Feenstra

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden