Onderzoekers negeren zorg AIVD over groeiende invloed salafisme

Veel allochtone jongeren koesteren antiwesterse ideeën. Bijna de helft, volgens recent onderzoek. Vooral de snelle groei zou zorgen kunnen baren....

`Meeste allochtone jongeren voelen zich voor alles moslim`, kopte de Volkskrant op 11 mei 2000. De resultaten van een onderzoek naar de opvattingen van Turkse, Marokkaanse en autochtone jongeren over Nederland, islam en integratie, schetsten een verontrustend beeld. De studie was geïnitieerd door de krant en uitgevoerd door Han Entzinger en Karin Phalet.

Honderd procent van de Marokkanen en 99 procent van de Turken noemen zich moslim, stelden de onderzoekers destijds. Een op de veertien Turkse en Marokkaanse jongeren was bereid geweld te gebruiken om de islam (de Marokkanen) dan wel het nationale belang (de Turken) te helpen verdedigen. Verder bleek dat 44 procent van de Marokkanen en 43 procent van de Turken de islamitische en Europese leefwijzen onverzoenbaar achtte (overigens ook 38 procent van de autochtonen).

Het rapport werd ruim een jaar voor de aanslagen van 11 september 2001 gepubliceerd, en wekte nauwelijks beroering. De ernst van de radicalisering van jongeren was nog niet tot de Nederlandse politiek doorgedrongen. Tot groot ongenoegen van het Marokkaans-Nederlands Interactieteam Jeugd (MNIT), dat in zijn omgeving steeds meer radicalisering signaleerde. In juli 2002 stuurde het MNIT brandbrieven naar de regering.

Maar gericht beleid en nader onderzoek bleven uit. Pas na de moord op Theo van Gogh in november 2004 kwam de politiek in actie. Minister Verdonk (Integratie) gaf het Instituut voor Migratie en Etnische Studies (IMES) in december 2004 opdracht de radicalisering van moslimjongeren in kaart te brengen. Het rapport is nu gereed.

Eigen empirisch onderzoek heeft het IMES niet gedaan. De onderzoekers baseren zich op verscheidene studies, waaronder die van Phalet in 2000. Ze spraken met informanten uit het buurtwerk, het lokale bestuur en religieuze en maatschappelijke instellingen. En ze hielden diepte-interviews met 16 democratische en 22 orthodoxe en radicale moslimjongeren.

Op grond van al die bronnen komen de onderzoekers met een eigen analyse. Daarin stellen ze, zoals de Volkskrant gisteren berichtte, dat veertig procent van de Marokkaanse jongeren meent dat islamitische en Europese leefwijzen moeilijk te verzoenen zijn (iets minder dan het Phalet-onderzoek van 2000); dat dit leidt tot een negatieve houding jegens het Westen en de democratie; en dat 6 tot 7 procent bereid is de islam met geweld te verdedigen.

Het rapport stelt ook dat 11 september 2001 en de moord op van Gogh tot verdere radicalisering hebben geleid. Logischerwijs zouden de verontrustende percentages van 2000 nu nog hoger uitkomen. Maar aan die signalering gaan de onderzoekers voorbij.

In de meest recente Voortgangsrapportage Terrorismebestrijding stelt de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding dat het salafisme (orthodoxe islam die terugkeert naar de tijd van de profeet Mohammed) snel groeit. Hij noemt dat een verontrustende ontwikkeling. Het IMES-rapport stelt terecht dat salafisten meestal geen terroristen zijn. Het onderscheidt drie vormen van salafisme: een vreedzame politieke vorm, een a-politieke, en een jihadistische.

De onderzoekers zeggen verder de indruk te hebben dat de jihadisten in toom worden gehouden door de andere salafisten. Maar ze negeren de vrees van de AIVD dat met de groei van het salafisme steeds meer jongeren zich afkeren van de westerse democratie.

Op de vraag of de talloze geluiden over een snelle groei van de radicalisering van moslimjongeren (sinds 2000) nu wel of niet terecht zijn, geeft het IMES-rapport geen antwoord. Er blijft behoefte aan een gedegen onderzoek naar de precieze omvang van zowel de gewelddadige als de orthodoxe, anti-westerse vorm van de islam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden