Omroepen verwaarlozen multiculturele samenleving

Culturele diversiteit is in het Hilversumse omroepbeleid ten onrechte ondergesneeuwd, meent Ed Klute. Nederland verkleurt, maar de omroepen blijven achter....

MET VEEL tromgeroffel richtte staatssecretaris Rick van der Ploeg bij zijn aantreden de schijnwerper op culturele diversiteit - zowel de media als de culturele wereld moesten schudden op hun grondvesten. Voor allochtonen in de media was dat een verademing. Zouden we na al die jaren toch nog een kentering meemaken?

Al ver voor Van der Ploeg werden mooie woorden gewijd aan de noodzaak van multiculturalisering van de media. Dat gebeurde al in 1983 in de Minderhedennota en in 1989 in een WRR-rapport. 'Een duidelijker tegenwoordigheid van allochtonen in de media kan zowel cultuurbeleving in eigen kring bevorderen als tot meer kennis van elkaars leefgewoonten leiden', meende de WRR.

Nu, bijna twintig jaar later, is nauwelijks vooruitgang geboekt. De multiculturele ontwikkeling heeft Nederland in rap tempo verkleurd en waar oude zuilen verbleekten, zijn er tal van nieuwe bijgekomen. Het antwoord van de publieke omroep bleef uit. Dat nieuwe groepen kijkers en luisteraars behoefte hebben aan een ander soort programma's, houdt niemand bezig.

De media kunnen een cruciale rol vervullen als het gaat om beeldvorming over het veranderende Nederland, maar daar is weinig van terechtgekomen. Van der Ploeg onderstreepte in zijn notitie Media en Minderheden dat vooral jongeren en etnische minderheden meer aandacht verdienen. In de Concessiewet, die de taken van de publieke omroep regelt, wordt deze ferme taal in de Memorie van Toelichting ondubbelzinnig overgenomen. Het antwoord van de NOS is vastgelegd in het Concessiebeleidsplan. Daarin zetten de omroepen hun ideeën voor de komende jaren uiteen. Culturele diversiteit is daarin als sneeuw voor de zon verdwenen.

'Pluriformiteit' lijkt voor de omroepen niet veel meer te betekenen dan dat men de eigen identiteit ten opzichte van de andere omroepen wil versterken. Oude zuilen worden hardnekkig verankerd in het televisieaanbod. Buiten de NPS, die een wettelijke taak heeft om zich met minderheden bezig te houden, besteden alleen de KRO en de TROS minimaal en slechts in vage termen aandacht aan het bereiken van allochtone doelgroepen. 'De KRO staat open voor andere culturen', schrijft men. 'Ook moet het programma-aanbod voldoende elementen bevatten om aan te sluiten bij de multiculturele samenleving.' De TROS wil met name optimale toegankelijkheid voor jongeren en minderheden bereiken, omdat die groepen veel naar de commerciëlen kijken en de TROS wat betreft amusement met de commerciëlen wil concurreren.

Het verkleinen van de kloof tussen het programma-aanbod en het publiek wordt alleen via de leden van de omroepverenigingen vormgegeven. Dialoog en interactie met de eigen achterban staat op de eerste plaats. De AVRO wil zelfs haar hele programmering laten bepalen door de leden van zijn Tribunes. Aandacht voor een multicultureel ledenbestand is bij geen enkele omroep een issue.

Alleen wat betreft de radio komt het Concessiebeleidsplan met een concreet voorstel: op de vrijgevallen frequentie 1008 AM kan een multiculturele radiozender de lucht in. Jammer dat de regering inmiddels heeft bepaald dat deze frequentie geveild zal gaan worden onder de commerciële aanbieders.

De NOS kondigt in het meerjarenplan, in zijn paragraaf over allochtonen, aan dat er een actieplan komt met voorstellen op het terrein van programma-productie en arbeidsvoorwaarden -en personeelsbeleid. Mobiliteit wordt bevorderd en dit moet leiden tot meer verscheidenheid in het management. Maar in het Concessiebeleidsplan staan, met enkele bescheiden uitzonderingen, weinig concrete voornemens. En dat terwijl de Concessiewet de raad van bestuur van de NOS een effectief wapen biedt om tot verandering te komen: het programmaversterkingsbudget.

Dat is maximaal 25 procent van het omroepbudget dat de NOS kan inzetten voor het ontwikkelen van een bepaald soort programma's, bijvoorbeeld op het terrein van kunst en cultuur. In de Memorie van Toelichting van de Concessiewet staat dat een deel van dit budget bedoeld is voor jeugd- en minderhedenprogrammering. Maar discussies over hoe dit voor de multiculturalisering van het programma-aanbod kan worden ingezet, zijn vooralsnog een non-issue. Dus wordt dit budget niet ingezet volgens de aanwijzingen van Van der Ploeg.

Intussen lijken de commerciëlen de publieke omroep in te halen. Vooral op het gebied van personeelsinstroom geven ze de publieke omroep het nakijken. Het is echter de publieke omroep, die, betaald uit publieke middelen, een maatschappelijke taak heeft. Dat ze voor de zoveelste maal haar verantwoordelijkheid verzaakt is wel een bevestiging van de door Van der Ploeg aangegeven noodzaak tot mentaliteitsverandering.

De vraag is nu of Van der Ploeg de omroepen op deze uitgangspunten streng gaat beoordelen. Bij De Nieuwe Omroep en de voorstellen in het kader van de Cultuurnota heeft hij de adviezen van de Raad van Cultuur en het Commissariaat voor de Media zwaar laat meewegen. Met die beide instellingen vindt de Stichting Omroep en Allochtonen (Stoa) dat culturele diversiteit niet mag worden beperkt tot enkele onderdelen van de publieke omroep - het moet zichtbaar zijn in alle geledingen. De NOS zou daarom, als aanvulling op dit Concessiebeleidsplan, een actieplan voor culturele diversiteit moeten opstellen. Hierin moet onder meer staan hoe de publieke omroep aan de taakopdracht, het programmavoorschrift en de rapportageverplichtingen gestalte wil gaan geven. Daarnaast bepleiten we een jaarlijkse rapportage vanuit de verschillende omroepen, waarin ze gespecificeerd naar radio en televisie, aangeven hoe de culturele diversiteit wordt opgepakt.

Van der Ploeg rest niet meer dan op zijn strepen te gaan staan en boter bij de vis af te dwingen. Nu kan hij laten zien wat hij waard is, en zijn ambtsperiode afsluiten met woorden die hij ook in daden durft om te zetten. Put your money where your mouth is, Rick.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden