Of Cathedra een ziel heeft, is voer voor Jomanda

De vernieling van een schilderij is een daad van terreur, die de discussie smoort, in plaats van stimuleert, vindt Joost Ramaer....

DE VERNIELING van het schilderij Cathedra sluit aan bij een algemene onvrede over moderne kunst. Die onvrede moet worden gelucht via een openbaar debat tussen kunstenaars, museumdirecties en museumpubliek.

Restauratie van Cathedra zou dat debat onmogelijk maken. Herstel heeft trouwens toch geen zin, omdat de 'ziel' van het schilderij onherstelbaar zou zijn beschadigd.

Dit is, voor zover hier relevant, de redenering van kunsthistoricus Edwin van Onna, op Forum van 2 december. Zelden las ik zulke kwalijke wartaal.

Eén: zoals zo vaak bij de Van Onna's kloppen de feiten niet. Moderne kunst is geen bron van onvrede, maar groeit juist krachtig in populariteit. Dat blijkt uit de bouw van het Groninger Museum, het Guggenheim in Bilbao en twee handen vol nieuwe musea in Duitsland.

Dat blijkt uit de enorme aantallen bezoekers, die tentoonstellingen van moderne kunst over de hele wereld aantrekken. Dat blijkt uit de enorme bedragen, die bedrijven en particuliere verzamelaars in moderne kunst investeren.

Twee: voor zo ver er sprake is van onvrede, geeft die reden tot vreugde, niet tot zorg. Iedere kunstliefhebber kent de mengeling van afkeer en fascinatie bij de aanblik van Koons' copuleerkunst, of in de pauze van een Oostenrijks poeptoneelstuk van Trust.

Die gewaarwording dwingt tot nadenken, tot het innemen en weer verlaten van stellingen. Dat is een buitengewoon gezonde activiteit, zo lang zelfbenoemde gespreksleiders à la Van Onna ver uit de buurt blijven.

Drie: houd het simpel. Of Cathedra wel of niet een 'ziel' heeft, is voer voor Jomanda en mij worst. Een schilderij is een ding dat respect verdient - net als gevels vrij van graffiti moeten blijven, en de ruiten in abri's heel.

Vernieling kost bovendien geld - heel veel geld in dit geval. Behalve de integriteit van het schilderij heeft de vernieler ook rechten geschonden: het eigendomsrecht van het Stedelijk Museum, de rechten van Barnett Newman, en mijn en ieder anders recht om ongestoord van zijn schilderij te genieten, steeds opnieuw.

Tot slot vier: debatten worden niet gestimuleerd, maar gefrustreerd door terreurdaden zoals de vernieling van een schilderij. Aktie Tomaat was een verwerpelijke uitwas in een overigens gerechtvaardigde discussie over de toenmalige praktijk van de podiumkunst.

De tomatensmijterij heeft geleid tot onverzoenlijke vetes tussen gooiers en slachtoffers, die ieder normaal gesprek tussen beide partijen jaren- en jarenlang onmogelijk heeft gemaakt.

De integriteit van dingen - schilderijen verniel je niet - en van mensen - die gooi je geen tomaten naar hun hoofd - is een grondslag van beschaving, en daarmee van de democratische rechtsstaat.

Zulke grondslagen zouden moeten behoren tot het vaste curriculum van iedere vorm van onderwijs, waarin Van Onna werkzaam is. Zijn betoog haalt die grondslag onderuit, omdat het neerkomt op (gedeeltelijke) legitimering achteraf van een terreurdaad.

Van mij mag de vernieler van Cathedra worden veroordeeld tot betaling van de kosten van herstel, plus een forse boete - al zal er bij hem wel niets te halen zijn.

Van mij mag hem ook voor de rest van zijn leven de toegang tot openbaar tentoongestelde werken van moderne kunst worden ontzegd - al zal dat wel niet kunnen naar geldend recht.

En van mij zou Van Onna zich de rest van zijn leven moeten onthouden van het geven van onderwijs.

Joost Ramaer is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden