Interview

NOS-correspondent Marieke de Vries: ‘Ik heb een zwak voor dingen die ver van me af staan’

null Beeld Bart Heynen
Beeld Bart Heynen

Het contrast kan bijna niet groter: na jaren als NOS-correspondent in opkomende wereldmacht China is Marieke de Vries nu correspondent vanuit de afbladderende wereldmacht Amerika. Washington voelde voor haar als een warm bad, maar dat was voordat Trump-aanhangers het Capitool bestormden: ‘Pas nu begint die dag bij me in te dalen.’

Tegen het einde van het gesprek zegt Marieke de Vries, na een lange aarzeling, voorzichtig: ‘Ik weet eigenlijk niet eens of Trump-stemmers per se heel ver van me afstaan.’

Kun je dat uitleggen?

‘De meeste Trump-aanhangers zijn natuurlijk gewone mensen die het gevoel hebben dat hun leven drastisch verandert door iets waarop ze totaal geen grip hebben. Ik probeer altijd te denken vanuit hun uitgangspositie. Of het nu gaat om de bewoners van oude volkswijken in Nederland, waar ik vroeger vaak kwam toen ik nog voor Hart van Nederland werkte, of om de Trump-kiezers. Zo van: ik heb toevallig een ander soort opleiding gehad, maar wat als ik in hun schoenen zou staan? Misschien zit dat gewone ook in mijzelf hè. Ik voel mezelf niet bijzonderder dan die mensen. Ik ben zelf ook gewoon.’

Kortom: jij hebt gevoel voor Trump-stemmers.

‘Dat denk ik wel. Vaak zijn het alleraardigste Amerikanen, hoor. Laten we het misverstand uit de wereld helpen dat het idioten of monsters zijn. De meesten zijn gewoon vaders en moeders, die soms zelfs hun kinderen meebrengen naar die rally’s. Die demonstranten zijn vaak niet zo hoog opgeleid. Trump speelt daar haarfijn op in en weet precies hoe hij ze kan sturen. Dat hebben we ook gezien bij de bestorming van het Capitool.

‘Hij riep op in zijn speech: ‘Ga naar het Capitool, ik ga met jullie mee.’ Ik heb een aantal van de meelopers die op weg gingen geïnterviewd en vroeg: maar wat gaan jullie doen als jullie er eenmaal zijn? Toen zeiden ze: ‘We wachten op de aanwijzingen van onze president. We gaan kijken wat hij twittert.’ Nuchter, zoals we haar kennen van het NOS Journaal: ‘Je hebt gezien waarin het resulteerde.’

De NOS-correspondent in Washington vertelt vanuit haar woonkamer, vlak na de inauguratie van president Biden. Haar huis ziet er gezellig uit, op het kleine telefoonscherm. Donkerbruine oude parketvloer (‘met van die spijkertjes’), grote houten tafel, een stel gekke pilaren (‘ontzettend grappig kitsch’) en een paar ouderwetse schouwen. Hoogtepunt: een bescheiden porch, zo’n klassieke Amerikaanse veranda waarop ze zich zo verheugde na zeven jaar op 33-hoog, in smogstad Beijing.

Sinds haar verhuizing uit China, een kleine twee jaar geleden, woont Marieke de Vries in een huis uit 1914, in de multiculturele wijk Adams Morgan. ‘Het ligt boven op een berg. Iedere ochtend als ik mijn huis uitloop en de hoek omga krijg ik een grote lach op mijn gezicht, want dan zie ik meteen het Washington Monument en het Witte Huis. Ik heb me voorgenomen dat het tijd is om verder te kijken als die glimlach niet meer verschijnt zodra ik die bocht omga. Maar nu denk ik nog elke ochtend: wauw! Dat ik hier ben.’

Hoe was het om over te stappen van een opkomende wereldmacht naar een afbladderende wereldmacht, als ik het zo mag formuleren?

‘Zo heb ik het ook wel ervaren. Toen ik in augustus 2012 in China begon, was China natuurlijk al behoorlijk aan de weg aan het timmeren, maar in november kwam Xi Jinping aan de macht. Hij zette echt die stap op het wereldtoneel, for better and for worse, beide kanten zitten eraan. Toen ik vertrok uit China was het een land vol zelfvertrouwen, met inwoners vol zelfvertrouwen. Dat zie je zelf niet zo goed, als je er woont. Maar mijn ouders kwamen langs in het eerste jaar dat ik er zat en in het laatste jaar. Zij zeiden: ‘De Chinezen lopen nu met hun hoofd omhoog, hun blik is opener.’

‘Ik woonde in de skyline van Beijing en kon ’s ochtends helemaal uitkijken over de stad. Als ik de bergen zag, wist ik dat de smog niet zo erg was, die dag. Kon ik ze niet zien, dan wist ik dat ik mijn mondkapje moest opdoen. Ja, ik was er daar al aan gewend.’

Korte stilte, bij de herinnering: ‘Ik zat nog maar net in Amerika toen ik met mijn vaste cameraman over de Brooklyn Bridge reed. Ik keek hem aan: ‘Koen, is dít nu de skyline van New York? Ik was de skylines van Shanghai gewend, van Hongkong. En ik weet nog dat ik dacht: wat ziet het er eigenlijk allemaal oud uit. Dat geldt voor de wegen, de diners, eigenlijk bijna alle restaurants. Het is net alsof alles er is neergezet en er niks meer mee is gedaan. Zo van: we zijn er klaar mee en kijken er nooit meer naar om. Wat in veel gevallen natuurlijk ook zo is. Al die kabels die nog boven de straten lopen – waarom is dat? Omdat het erg kortetermijndenken is, natuurlijk. Omdat elektriciteitsmaatschappijen niet gaan investeren als ze telkens maar voor een jaar een vergunning krijgen om elektriciteit te leveren.

‘China en de VS hebben zo’n verschillend tempo van denken, van zijn: het contrast kan bijna niet groter. China is heel erg van het stipje op de horizon, in de VS zit elke vier of acht jaar iemand anders. Hetzelfde geldt voor hoe er wordt gesproken. De Chinese taal is omslachtig en bloemrijk; hier praat iedereen in quotes. Alsof ze allemaal mediatraining hebben gehad. Zelfs de groenteboer komt met fantastische volzinnen. In China geldt: niet het achterste van je tong laten zien. In Amerika is het: boem. Luidkeels en recht voor z’n raap.’

Toen je net in Washington zat voelde dat als een warm bad, zei je. Is dat nog steeds zo?

‘Er is natuurlijk wel wat gebeurd.’

Ja.

‘Het warme bad sloeg vooral op de mensen in de supermarkt. Hi, how are you, dat ontzettende gezellige geouweneel de hele tijd. De hele dag door. Alles kletst tegen je aan. Maar voor journalisten wordt het steeds minder prettig werken – een trend die we ook in Nederland zien. Ik ben geschrokken van de bestorming van het Capitool. Wij hadden ook de optie om te gaan staan op de plek waar later de harde kern van Trump-aanhangers journalisten in elkaar sloeg en hun apparatuur vernielde. Maar wij bleven wat meer op afstand, omdat dat beter was voor ons uitzendsignaal.’

null Beeld Bart Heynen
Beeld Bart Heynen

Hoe was het om daar te zijn, al stond je wat verder weg?

‘Die opgefokte Trump-kiezers die het Capitool waren binnengegaan en helemaal volgepompt met adrenaline weer naar buiten kwamen stonden wel om ons heen. In een van mijn livegesprekken zag je ook iemand achter me, met een grote vlag. Hij bleef maar in mijn oor tetteren: ‘Ze liegt, ze liegt.’ Op een gegeven moment ben ik maar over hem gaan praten: ‘Deze meneer is hier om gehoord te worden.’ En toen heb ik hem bedankt en toen kreeg-ie erkenning en droop hij af.’

Je hebt weleens gezegd dat je een enorm zwak hebt voor de Republikeinen.

‘Ik vind ze wel heel interessant ja, omdat ik altijd een zwak heb voor dingen die ver van me af staan. Net zoals China, daar wil ik dan ook alles over weten en meer van begrijpen. Nieuwsgierigheid naar het onbekende.’

Haar moeder werkte met verstandelijk gehandicapten; haar vader was onderwijzer. Later werd hij conrector en directeur van scholen voor speciaal onderwijs – voor kinderen die moeilijk kunnen leren, kinderen die extra begeleiding vragen. ‘Dus ik ben opgegroeid met mensen die wat meer aandacht nodig hebben om te kunnen overleven.’

Marieke was hun eerste kind, vijf jaar later volgde haar broer. ‘Ik moet een irritant kind zijn geweest. Een aanwezig kind. Een pittige opgave, om mij in bedwang te houden. Alles willen weten. In de klas zat ik altijd met die hand in de lucht: jufjuf! Een meester van de lagere school heeft ook weleens gezegd tegen mijn ouders: ‘Zodra er ook maar iets aan de hand is op het schoolplein, staat Marieke vooraan.’’

Familie van jou woont in West Virginia: de oudste zus van je moeder, wier kinderen zijn getrouwd met Amerikanen. Ze waren Democraten; inmiddels stemmen ze allemaal Trump.

‘Eeeehm... Moeten we het over mijn familie hebben?’

Het is wel interessant, omdat jij daardoor misschien beter Trump-aanhangers bent gaan begrijpen.

‘Ik probeer mijn familie te beschermen; het draait ook om hun privacy.’

Iets later: ‘Teleurgestelde Democraten, die zie je hier veel. Ik kan vertellen over een nichtje. Haar man werkt op de olievelden in Pennsylvania, mijn nicht werkt ook bij een oliemaatschappij. Twee jaar geleden hebben ze een kindje gekregen. Ze weten dat Trump hun banen zou hebben behouden. Sinds Biden aan de macht is en allerlei decreten heeft ondertekend, zijn ze erg bezorgd. Weer terug naar het klimaatakkoord van Parijs; weer de olie-industrie tegenwerken. Bij dit soort gezinnen zit veel angst. En door die verschrikkelijke conservatieve media wordt ook veel angst verspreid, met name de sociale media.

‘Dat vind ik zo zorgelijk om te zien, hoe mijn familie in West Virginia bang wordt gemaakt. Mijn nichtje stuurde me een filmpje door waarin wordt gesuggereerd dat de inauguratie van Biden een staatsgreep was. Want er was bijna geen publiek. Net Noord-Korea, met zoveel militairen op straat. Ik heb er bijna een dagtaak aan om al die desinformatie en klinkklare onzin te ontkrachten. Wat ik dus niet altijd doe. En ook niet altijd wil. Ik vind ook niet dat ik als journalist de discussie moet aangaan, want ik wil dat ze hun verhalen aan mij blijven vertellen, zodat ik feeling hou met die achterban van 74 miljoen Trump-stemmers. Ik wil graag horen waarom ze voor hem kozen, waar ze staan en waar hun angsten vandaan komen.’

Dan: ‘Maar ik ben vorig jaar minstens zo hard bezig geweest met de zwarte gemeenschap in Washington. Door de pandemie leerde ik een zwarte kerkgemeenschap kennen, die zwaar was getroffen door corona. Toen Black Lives Matter begon, ging ik weer bij ze langs. Een band die ik koester.’

Nederlanders beschouwen zich vaak als verre familie van de Amerikanen, terwijl ze erg verschillen.

‘Amerikanen zitten absoluut heel anders in elkaar. Dat is ook wel het lastige van verslag doen, hiervandaan. Juist omdat Nederlanders denken dat ze de Amerikanen wel snappen en kennen. Dat is natuurlijk omdat zoveel van onze films en series uit de VS komen. We beseffen ook wel dat we verschillend zijn, als het aankomt op bijvoorbeeld wapenwetgeving. Maar Amerikanen en Nederlanders hebben een fundamenteel ander dna. Als het gaat om geen overheidsbemoeienis willen, als het gaat over freedom. Voor ons betekent vrijheid iets anders dan voor hen. Het is bij Amerikanen zo’n onderdeel van wie ze zijn, van hun identiteit.

‘Aan de andere kant is het verschil ook weer niet zo groot als met de Chinezen. In China zijn kinderen heel anders geprogrammeerd, waardoor er echt anders wordt gedacht. In Amerika kun je nog relateren aan de filmcultuur, de popcultuur. Je hebt dezelfde herinneringen die je met elkaar kunt delen: weet je nog, die film, die muziek. Ik had leuke Chinese vrienden, maar geen herinneringen waar je samen om kon lachen. Ik moest nieuwe herinneringen maken.’

null Beeld Bart Heynen
Beeld Bart Heynen

Hoe deed je dat?

‘Feestjes houden bij mij thuis. Verjaardagen vieren enzo, dat deden mijn Chinese vrienden eigenlijk nooit. Ik nam zakjes Conimex mee uit Nederland om voor hen een Chinese maaltijd te maken zoals Nederlanders dat doen. Babi pangang, Foeyonghai. Of we gingen op stap, karaoke zingen, of lekker een huisje huren bij de Chinese Muur.’

Kon je openlijk met je Chinese vrienden praten?

‘Over politiek praten vonden ze niet prettig. Vandaar dat ze ook graag naar de karaoke gingen. Dan hoef je niet te praten, want je zingt. Bovendien: de muziek staat heel hard, dus je kunt ook bijna niet praten.’

Is het ook niet een grote opluchting om nu in Amerika te werken, omdat het land zoveel vrijer is en je iedereen alles kunt vragen?

‘Dat is bijna een diskwalificatie van de Chinezen. Kijk, Amerika is meer een oude jas die je aantrekt, het land staat dichter bij je eigen cultuur en het leven is hier gemakkelijker voor mij. China was hartstikke interessant, om verslag te doen van zo’n opkomende wereldmacht, te zien hoe de Chinezen daarmee omgaan. Dat ze er ook moeite mee hebben zich aan te passen, dat het ze ook veel te snel gaat allemaal. Ik heb daar veel geleerd over mezelf, over mijn vooroordelen, over hoe ik dacht over China. Dat heb ik erg moeten bijstellen.’

Hoe is dat veranderd?

‘Mijn beeld was: fabrieksarbeiders die aan de lopende band zitten en spullen uit het Westen kopiëren. Vieze straten, zwerfhonden. Van die donkere steegjes. Nou moet ik wel zeggen: die spiksplinternieuwe uitstraling van het huidige China, zo shiny, met al dat glas en goud, is ook maar een dun laagje vernis. China is nog steeds erg traditioneel: trouwen en kinderen krijgen. De omgang met homoseksualiteit is moeizaam. Veel conservatisme nog, net als hier in Amerika trouwens. Het gezin als hoeksteen van de samenleving.’

Je bent single. Hoe wordt daar in Amerika tegenaan gekeken?

‘Mijn familie hier heeft het geaccepteerd geloof ik, al zouden ze me nog altijd willen koppelen aan jongens in de buurt. Ze denken dat het leven niet compleet is zonder man en kinderen. Maar hun droom dat ik ooit nog kinderen krijg hebben ze wel opgegeven, met mijn 48 jaar.’

Nou lukt het niet meer.

Opgewekt: ‘Ik hoop het niet, nee.’

In een interview met het AD pleitte je voor single-emancipatie.

‘Wat ik bedoelde was dat je als single eigenlijk nog steeds een uitzondering bent. Hoe lief ze het ook bedoelen: anderen met een gezin of relatie denken altijd dat je iets tekortkomt. Ik vind het lastig om telkens maar weer uit te leggen: ik heb een heerlijk leven. Dit is zoals ik mijn leven wil leiden. Ik vind het ook heel fijn dat ik mijn eigen tijd kan indelen. Als ik iets zou missen, is het echt niet zo moeilijk om aan een man te komen. Er is een groot mannenoverschot in Washington.’

Dat wist ik niet.

‘Ha, ja. In coronatijd weet ik het eigenlijk ook niet hoor, maar daarvoor was het wel zo. Ik ben er gewoon nooit zo mee bezig geweest. Ik geloof ook dat als mensen me eenmaal leren kennen, ze er wel van overtuigd raken dat ze een heel gelukkige vrouw zien. Zonder gemis.’

Ook niet in deze eenzame tijd?

‘Nee. Maar Washington is vrij verlaten, inderdaad. Het gaat nu iets beter, de restaurants mogen weer voor 25 procent worden bezet. Het is wel zo: als er nu een leuke vent voor de deur staat, zeg ik geen nee. In China lag dat wat ingewikkelder, de omgang tussen Chinese mannen en westerse vrouwen. Wij zijn te vrijgevochten. Er zijn natuurlijk genoeg geëmancipeerde Chinese mannen, maar ik ben ze niet tegengekomen. Hier in Washington dacht ik dat ik wel weer eens zou gaan daten, maar toen ging de stad op slot. En het is ook weer niet zo dat ik in coronatijd denk: laat ik nou maar eens met een vreemde kerel gezellig in een kleine ruimte gaan zitten, ha.’

‘Mijn correspondentschappen zijn mijn kinderen’, zei je.

‘Dat zei ik, omdat ik bij de eerste...’ Schiet in de lach: ‘Moet je mij horen, alsof ik echt een baby kreeg. Maar mijn eerste correspondentschap begon toen ik 40 werd. De vriendenclub uit mijn studententijd begon toen net aan kinderen. Dat waren vooral mannen, met jongere vriendinnen. In onze groepsapp laten zij nu foto’s van hun kinderen zien, en ik weer foto’s van mijn reizen. Kindersnoetjes aan de keukentafel op zondagochtend, en ik onder de Brooklyn Bridge. Beide partijen kunnen dan jaloers zijn – of het elkaar gunnen. Er is geen goeie of slechte manier om je leven te leiden, natuurlijk.’

Maar die correspondentschappen komen later niet bij je op bezoek.

‘Nee. Nee. De herinneringen wel, denk ik.’

Goed gezegd.

Ze lacht: ‘Ja toch? Die correspondentschappen zijn zo’n verrijking van mijn leven.’

null Beeld Bart Heynen
Beeld Bart Heynen

Je begon op een Rotterdamse stadsredactie en stroomde door naar SBS. Toen de Leefbaar-partijen opkwamen, werkte je voor Hart van Nederland. Je zei: ‘Ik kwam in alle volksbuurten, heb alle bouviers tussen mijn benen gehad.’

‘Jahaha. Dat is zo’n uitspraak waarmee ik natuurlijk nog veel ben geconfronteerd.’ Ernstiger: ‘In Hart van Nederland waren wij een soort van journalistieke ridders die het opnamen voor de gewone man. Daardoor kwamen we in alle huiskamers, zagen veel verdriet, en ook veel misstanden, hoe gezinnen soms volledig in de kou bleven staan. Er werd over de hoofden van de mensen heen gepraat. Wat je nu in Nederland ook weer hebt gezien bij de toeslagenaffaire.

‘Toen ik begon in de journalistiek durfde ik niet eens te denken: ik ga ooit bij de NOS werken. Laat staan als correspondent Washington. Maar toen de populistische stromingen opkwamen, besefte de NOS ook: we moeten veel meer gewonemensennieuws gaan maken. Want de NOS is nu eenmaal van iedereen. Ze zagen in dat het niet alleen meer mannen in pakken moesten zijn die op het journaal kwamen. In die golf ben ik toen ook aangenomen.’

Dus eigenlijk kun je wel zeggen dat je voeling met de gewone man je heeft geholpen in je carrière.

‘Omdat de tijd veranderde. Het is natuurlijk ook van de zotte dat programma’s als het NOS Journaal niet al veel eerder luisterden naar die gewone Nederlanders.’

Later, over de VS: ‘Wat ik ingewikkeld vond aan de inauguratie, was dat Biden het alleen maar in woord had over eenheid. Maar als je zag wat er gebeurde op het podium: dat was geen handreiking aan de Trump-stemmer. Dat meisje dat dat gedicht voorlas...’

Prachtig.

‘Vinden jij en ik mooi, maar zelfs voor Nederlandse begrippen was het bijna te woke.’

Maar goed: Republikein en countryzanger Garth Brooks trad ook nog op.

‘Op het nippertje.’ Ze lacht: ‘Op het nippertje. Die stond helemaal niet in de programmering. Die was er opeens. ’s Avonds was er nog een heel programma, America United, met allemaal artiesten. Het begon met Tom Hanks die de trappen afkwam van het Lincoln Memorial en allemaal zware teksten voordroeg over de Founding Fathers. Zo hoog gegrepen: dat heeft die miljoenen Trump-stemmers niet bereikt. Die hebben zich er eerder aan geërgerd.’

Een week later belt Marieke de Vries onverwacht op. Vanuit besneeuwd Nebraska, waar ze op reportage is. Ze wil nog een ding duidelijk gezegd hebben. ‘Ik kan inderdaad goed omgaan met Trump-stemmers. Maar ik wil nog wel even benadrukken hoe afschuwelijk de bestorming van het Capitool was. Nu pas lossen de wolken rond mijn hoofd op, wat je kunt hebben na zo’n heel drukke tijd. Nu pas dringt echt tot me door hoe gevaarlijk en dichtbij die aanval was – en hoe groot de bedreiging ervan is voor de democratie. Dat merk ik ook bij andere journalisten. Ik ben hier in Nebraska met een cameraman die toen op de verkeerde plek stond. Gisteravond vertelde hij voor het eerst zijn verhaal, in tranen. Hij kon nog net wegkomen, maar al zijn spullen zijn in elkaar gemept. We hebben nu een krakende microfoon bij ons.’

Ik vroeg je eerder hoe het was, om verslag te doen bij het Capitool. Daar praatte je tamelijk onderkoeld over.

‘Ik ben niet zo goed in het praten over mijn emoties. In Washington zijn wapens verboden. Maar we zagen tussen de gewone demonstranten ook allerlei Amerikanen in gevechtskleren met dikke bodywarmers, volgestopt met ik-weet-niet-wat, te dikke heupriemen, een rugzak vol vuurpijlen. White supremacists, de extreem-rechtse Proud Boys, en zeer goed georganiseerde ex-militairen. De harde kern, die niks te maken had met de Trump-stemmers die een dagje uit waren, de mensen die ik probeer te begrijpen. Ik stond in de camera tegen het Nederlandse publiek te praten terwijl er van alles om me heen gebeurde: chaos. Mijn vaste cameraman en bureauproducer hielden de mensen weg die op me afkwamen. Als ik die jongens niet had gehad, was het een heel ander verhaal geworden. Zij hebben de uitzending veiliggesteld.’

Het klinkt eng.

‘Ook nu ga ik het niet eng noemen. Op dat moment ben ik zo geconcentreerd op mijn werk dat ik geen angst toelaat. Door, door, door. Ik had geen tijd om het te verwerken, omdat ik daarna meteen de inauguratie moest verslaan. Nu begint die dag pas bij me in te dalen. Hoe meer tijd er voorbijgaat, hoe meer er naar boven komt, hoe heftiger de details worden.’

Korte stilte. ‘Na de bestorming zei Trump: ‘Dit is niet het einde, dit is nog maar het begin.’ Opnieuw stilte. Ineens, voor het eerst, klinkt er emotie door in haar stem. ‘Waar gaat het naartoe? En wat moet het antwoord zijn?’

CV Marieke de Vries

5 juli 1972 Geboren in Den Haag

1992 Studie Journalistiek in Zwolle

1994 Stagiair/verslaggever Stads TV Rotterdam

1996 Verslaggever SBS 6 Hart van Nederland

2004 Verslaggever binnenland NOS

2005 Koningshuisverslaggever NOS

2010 Plaatsvervangend chef binnenland NOS

2012 Correspondent China NOS

2019 Correspondent VS NOS

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden