PostuumNikolai van der Heyde

Nikolai van der Heyde (1936-2020): filmvernieuwer met goed gevoel voor nostalgie

Regisseur Nikolai van der Heyde, donderdag 6 augustus op 84-jarige leeftijd overleden in het Rosa Spier Huis in Laren, behoorde bij de groep jonge cineasten die de Nederlandse filmwereld in de jaren zestig bestormden. 

Jules Croiset in Help, de dokter verzuipt! Beeld Hollandse Hoogte / ANP Kippa

 Als een soort Hollandse Nieuwe Golf (naar Frans model) rekenden ze af met films en filmkritiek oude stijl, om vervolgens tien jaar later met grote publiekssuccessen deel uit te maken van de gouden jaren zeventig.

De succesvolste film van Van der Heyde was de komedie Help, de dokter verzuipt! (1974), gebaseerd op een populaire streekroman van Toon Kortooms. De film speelde zelf in een dorps verleden, dat met veel gevoel voor nostalgie werd neergezet, met in de cast Jules Croiset, Martine Bijl, Willeke van Ammelrooy en komiek Piet Bambergen, die hier een doorbraak als acteur beleefde. Een jaar eerder was Turks Fruit het grootste succes uit de Nederlandse filmgeschiedenis geworden, maar ook Help, de dokter verzuipt! trok meer dan een miljoen bezoekers. De filmmuziek van Rogier van Otterloo stond wekenlang in de hitlijsten. 

Tien jaar eerder begonnen vier studenten van de pas opgerichte Filmacademie in Amsterdam het filmblad Skoop, waarvan het eerste nummer in februari 1963 verscheen. Pim de la Parra, Wim Verstappen, Gied Jaspars en Van der Heyde maakten hun bedoelingen snel duidelijk. Ze kraakten Alleman van de grote Bert Haanstra, die in 1964 in de bioscoop verscheen. En in het eerste nummer schreef Van der Heyde het uitgebreide pamflet tegen de bestaande filmkritiek, waarvan de titel weinig te raden overliet: ‘De kritiek is ziek’. Van der Heyde verweet de filmcritici, onder meer, intellectuele luiheid en gebrek aan filmexpertise. 

Een ochtend in zes weken, Van der Heydes regiedebuut, kwam in 1966 uit en was duidelijk sterk beïnvloed door de Franse Nouvelle Vague, een generatie jonge Franse filmmakers die zich gegroepeerd hadden rond het tijdschrift Cahiers du Cinéma. Jan Blokker, zelf een onderdeel van de nieuwe generatie critici, noemde Van der Heyde een man die de toekomst van de Nederlandse cinema mede zou bepalen.

Van der Heyde probeerde in de jaren zeventig tevergeefs voort te borduren op zijn grootste succes met films als De dwaze lotgevallen van Sherlock Jones en de Kortooms-verfilming Laat de dokter maar schuiven (beide met Piet Bambergen in de hoofdrol), maar raakte daarmee de gunst van de kritiek kwijt. Uiteindelijk kwam hij in Duitsland terecht, waar hij nog enkele televisieseries zou regisseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden