Niet meer gniffelen over seksuologie

Lang gold de jubilerende seksuologie als de schooier van de geleerde wereld. Dat is nu anders. Maar de problemen in bed zijn dezelfde gebleven....

De man heeft zijn Viagra, de vrouw moet het zonder handzame sekspillen doen. Vooralsnog. Het zoeken naar de sleutel van de vrouwelijke lust is een van de belangrijkste thema’s in de hedendaagse seksuologie, zegt dr. Jacques van Lankveld, seksuoloog en klinisch psycholoog aan de Universiteit Maastricht.

Wetenschappers doen onderzoek naar de biologische werking van de vrouwelijke seksualiteit, de farmaceutische industrie is naarstig op zoek naar een Viagra-variant voor vrouwen. ‘Je kunt een enorme markt aanboren als je een betrouwbare pil ontwikkelt waarmee vrouwen zin in seks krijgen’, zegt Van Lankveld.

De vrouwelijke lustbeleving zit ingewikkelder in elkaar dan de mannelijke. Dat is een cliché, maar het wordt bevestigd door wetenschappelijk onderzoek. Zo liet de Amsterdamse psychologe Ellen Laan mannen en vrouwen naar pornofilms kijken. Bij mannen was het simpel: ze kregen een erectie en vertelden dat ze opgewonden raakten. Bij vrouwen lag het veel ingewikkelder. Veel vrouwen kregen een vochtige vagina, ook als zij zich allerminst gestimuleerd voelden door de beelden die ze voorgeschoteld kregen.

‘Bij mannen is geestelijke en lichamelijke opwinding één pot nat’, zegt Van Lankveld. ‘Maar bij vrouwen staan zij veel meer onafhankelijk van elkaar. Geestelijke opwinding is afhankelijk van allerlei factoren: hoe knap vind ik mijn partner? Hoe goed is mijn relatie? Gaat het goed met de kinderen? Hoe is het op mijn werk? Voel ik me wel mooi?’ Kortom, de lichamelijke stimulans wordt pas in geestelijke lust vertaald als de vrouw zich goed voelt. Dat is andere koek dan het opwekken van een stijve penis. Van Lankveld verwacht dan ook niet dat er snel een lustopwekkend middel voor vrouwen op de markt zal komen.

Idealisten

De Nederlandse Vereniging voor Seksuologie (NVVS) viert binnenkort haar 25-jarig jubileum met een congres in Antwerpen. Seksuologie raakte pas ingeburgerd aan de universiteiten na de seksuele revolutie van de jaren zestig. Aanvankelijk waren veel seksuologen progressieve idealisten, die geloofden dat de seksueel bevrijde mens de hele samenleving zou gaan veranderen. Tegenwoordig zijn zij eerder nuchtere hulpverleners, die allang blij zijn als ze mensen aan een wat bevredigender seksleven kunnen hulpen. De nadruk is sterk verschoven van sociologie naar biologie, zeker na de introductie van Viagra in 1998.

De Amsterdamse seksuoloog Gert Hekma noemde de seksuologie ooit ‘de schooier van de geleerde wereld’, een vak dat volgens de buitenwacht bedreven zou worden door viezeriken die van hun hobby hun werk hadden gemaakt. Maar volgens Van Lankveld komt zijn vak langzamerhand uit de gniffel-sfeer: ‘Mensen zien dat seks een belangrijke bijdrage levert aan de kwaliteit van het leven. Ook ziektekostenverzekeraars vergoeden steeds vaker seksuele therapieën. Daarmee wordt seksuologie steeds meer een normaal vak.’

Tot de jaren zestig werd seks veelal als gevaarlijk beschouwd: zodra de mens een slaaf van zijn begeerten werd, was het einde van de beschaving nabij. Dat veranderde met de seksuele revolutie van de jaren zestig. Voortaan moest iedereen zijn hoogstpersoonlijke vorm van seksualiteit kunnen uitleven, niet meer gehinderd door de moralistische belemmeringen van kerk en samenleving. Zo besliste de American Psychiatric Association in 1974 dat homoseksualiteit niet langer als mental disorder geclassificeerd diende te worden, een besluit dat wel is omschreven als ‘de grootste en snelste massagenezing in de medische geschiedenis’.

In Nederland konden ook pedofielen op toenemend begrip rekenen. ‘Veel mensen vonden dat seks met kinderen moest kunnen, als een man echte liefde voor het kind koesterde, als de ouders ermee instemden en als het in een veilige sfeer gebeurde’, zegt Koos Slob, emeritus hoogleraar seksuologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

De uit België afkomstige seksuoloog Jos van Ussel predikte de geneugten van de vrije liefde, bij voorkeur te bedrijven in communes. De bevrijde mens zou een gelukkig mens zijn, geloofden de seksuele utopisten van deze periode. Prostitutie en pornografie zouden verdwijnen als seks gemakkelijker beschikbaar zou zijn.

Dit optimistische toekomstbeeld werd getorpedeerd aan het begin van de jaren tachtig. Slob: ‘In die periode kregen we ook als seksuologen meer oog voor de donkere kanten van de seksualiteit. De eerste onderzoeken van Nel Draijer, die aantoonde dat seksueel misbruik vaak voorkwam, opende veel mensen de ogen, al wilden sommigen er niet aan. Ik herinner me oudere psychiaters die heel boos werden. Ik zit al veertig jaar in het vak, zeiden ze, en dit ben ik nog nooit tegengekomen.’ Vlak daarna werd het seksuele landschap verder verduisterd door het uitbreken van de aids-epidemie.

Toch floreerde de seksuologie in dit pessimistische klimaat. ‘De donkere kant van de seksualiteit werd snel opgepikt door seksuologen. Er werd veel onderzoek gedaan naar seksueel misbruik en daders van zedenmisdrijven. Daar kwam ook geld voor beschikbaar’, zegt Slob.

Seksuele mythen

Na de introductie van Viagra, in 1998, richtten seksuologen zich meer op de biologische oorzaken voor seksuele stoornissen. ‘Het gevaar is natuurlijk dat de seksuologie te farmaceutisch wordt’, zegt Slob. ‘Het is mooi als je weer een erectie kunt krijgen. Maar voor een bevredigend seksleven heb je ook een goede relatie met je partner nodig.’

Bij een goede relatie is het zelfs mogelijk om met tegenzin aan seks te beginnen. ‘Vaak komt de zin vanzelf, als je eenmaal bezig bent. Ook bij vrouwen’, zegt Slob. Seksuologen adviseren vaak om het toch maar te proberen. In de hoogtijdagen van het feminisme zou dat ondenkbaar zou zijn geweest.

Volgens sommige mensen heeft de seksuele vrijheid nieuwe problemen gecreëerd. Zo zouden steeds meer mannen aan erectieproblemen lijden, omdat zij geïntimideerd zouden worden door hun assertieve vrouwen. Op hun beurt zouden opvallend veel jonge carrièrevrouwen pijn bij het vrijen ervaren, omdat zij de prestatiedwang van de moderne samenleving – ook op seksueel gebied – niet aan zouden kunnen.

Ooit waren seksuologen dol op zulke maatschappijkritische sociologische verklaringen, maar Slob en Van Lankveld geloven er niet veel van. Een geseksualiseerde samenleving creëert vooral veel mythen over seks, denken zij. ‘In de vrouwenbladen kom je steeds weer verhalen tegen die zijn gebaseerd op de ervaringen van drie vrouwen uit Amsterdam. Of is er weer een internetonderzoek gedaan, waaraan maar liefst drieduizend mensen hebben deelgenomen. Maar dat zijn wel allemaal bezoekers van één site. Zo lang er geen betrouwbaar onderzoek is gedaan, ben ik zeer kritisch over zulke verhalen’, zegt Slob.

Slob en Van Lankveld vinden het vooral opvallend dat de meest voorkomende seksuele problemen eigenlijk dezelfde zijn gebleven, ondanks alle maatschappelijke veranderingen van de afgelopen dertig jaar. Mannen met erectieproblemen, mannen die te snel klaarkomen, vrouwen die geen zin hebben in seks, vrouwen die pijn hebben tijdens het vrijen.

Volgens Van Lankveld stuitte de seksuele revolutie al snel op haar ‘relationele grenzen’. ‘De seksuele bevrijding was eenzijdig. Je kunt wel zeggen: ik ben seksueel vrij, maar bij seks zijn toch twee mensen betrokken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden