Niet drugs, maar repressie is probleem

Het gebruik van drugs, brengt - anders dan alcoholconsumptie - weinig maatschappelijke schade teweeg. De overlast is het gevolg van het repressieve beleid van de meeste overheden....

'WIJ ZIJN aan het vechten voor een zaak van groot nationaal belang', zegt minister Van Mierlo (de Volkskrant, 7 dec). Hoewel hij waarschijnlijk vooral doelde op 's lands soevereiniteit, lijkt het eindelijk zover dat men op de bres durft te staan voor een liberaal drugsbeleid. Van Mierlo had ook 'internationaal belang' mogen zeggen, maar hij heeft het zo waarschijnlijk al moeilijk genoeg.

Maar hij is wel degelijk aan het vechten voor een zaak van groot internationaal belang. De Frans-Nederlandse drugscrisis is niet meer dan een lokaal detail van een mondiaal mislukken van de drugsbestrijding. Dat de bestrijding niet lukt, was de eigenlijke conclusie van het begin dit jaar in Wenen verschenen VN-rapport. Ook Europees commissaris Bonino constateert nu openlijk dat legalisering de enige uitweg is.

'Drug policy is the tragedy of our time', zei een Britse deskundige enige tijd geleden in een BBC-documentaire. Een van de kenmerken van de tragedie is evenwel dat moedige functionarissen die in het openbaar de enig juiste conclusie durven te trekken, hun eigen positie in gevaar brengen.

Waarom is er in de publieke opinie zo weinig steun voor een liberaler drugsbeleid dat ook de meeste progressieve politici daar na aantreden alleen nog achter de gordijnen voor durven te pleiten? Dat komt doordat in de publieke waarneming nauwelijks onderscheid wordt gemaakt tussen het aspect van de volksgezondheid, en de 'drugsproblematiek', waarvan criminaliteit en overlast de verschijningsvormen zijn. Dit onderscheid is echter essentieel voor een beoordeling van de omvang van de problematiek.

Er zijn, wat de volksgezondheid betreft, veel grotere problemen in de maatschappij dan het gebruik van drugs. Men maakt echter geen drama van het gebruik van alcohol of tabak. De verhoudingen tussen aantallen gebruikers van alcohol en drugs in Nederland (15:1), tussen aantallen verslaafden (60:1), en tussen aantallen doden (50:1), zouden de conclusie moeten rechtvaardigen dat men dan ook van drugs als volksgezondheidsprobleem geen drama hoeft te maken.

Toch voeren wij, ook in Nederland, een repressief beleid dat uiteindelijk resulteert in een schade door drugs die, economisch gezien, in dezelfde orde van grootte ligt als de schade door alcohol (enkele miljarden). De immateriële schade door drugs is, hoewel moeilijk meetbaar, waarschijnlijk zelfs vele malen groter dan de immateriële schade door alcohol. Het gaat hier om de overlast en onveiligheid door illegale handel en kleine criminaliteit. En er zijn vele andere vormen van schade.

Het meest schrijnend zijn de gevallen van heroïneverslaafden die als criminele paria's moeten leven, van jongeren die in buitenlandse gevangenissen terechtkomen, van de kinderen die van school gestuurd worden en in de vuilnisbak van de samenleving terechtkomen.

Het belangrijkste punt bij een vergelijking van de veroorzaakte schade is dat de schade door alcoholgebruik vooral primaire schade is, direct of indirect samenhangend met effect van alcoholgebruik op de gezondheid, terwijl de schade door drugs grotendeels secundair is, dat wil zeggen: weinig te maken heeft met effect van het gebruik op de gezondheid, maar juist bijverschijnsel is van het repressieve beleid.

De publieke opinie is echter niet analytisch genoeg om dit onderscheid te maken, dus willen ook vele politici daartoe niet in staat zijn. Een discussie gebaseerd op feiten, is waar de ministers Sorgdrager en Borst terecht om vragen. Maar men wil niets weten over de feiten. Het niveau van de internationale discussie op regeringsniveau is laag, en vol van valse voorstellingen. Het action commune-voorstel spreekt, als de Fransen hun zin krijgen, van strijd tegen de 'toxicomanie'.

De drugskwestie wordt voorgesteld als een verslavingsprobleem, terwijl wij, als er over verslaving moet worden gesproken, het gezien de cijfers natuurlijk vooral over tabak en alcohol zouden moeten hebben.

De gangbare mening is dat alcohol in onze samenleving weining kwaad kan. Het feit dat tegenover elk heroïneslachtoffer vijftig doden door alcohol staan, heeft op deze opinie geen merkbaar effect. Zelfs tabak, met een 500 maal zo hoog aantal slachtoffers, wordt getolereerd.

Wat drugs betreft, is er alleen sprake van verslaving als het over heroïne, cocaïne of amfetamine gaat. Er is geen feitelijke basis voor een discussie over bestrijding van verslaving aan cannabis of XTC. Hoezeer sommigen ook menen dat de gevolgen van het softdrugsgebruik voor de volksgezondheid worden onderschat, de verhoudingen tussen het vermeende probleem en de gevolgen van het repressieve beleid zijn geheel zoek.

De internationale discussie over de drugsproblematiek moet niet gaan over 'toxicomanie' maar over de internationale 'overlast' die het drugsverbod veroorzaakt. Drugstoerisme is slechts een van de vele symptomen daarvan. Het feit dat een ongelooflijke hoeveelheid geld terechtkomt in handen van mafiosi, is op de lange termijn veel ernstiger.

De overlast van druggebruik kan worden tegengaan als de consument aanspreekbaar is op zijn gedrag. En daarvoor is legalisering van drugs een voorwaarde. Voorlichting zal zonder legalisering altijd tweeslachtig en ongeloofwaardig blijven.

Verder moet op de kwaliteit van de geleverde waar worden toegezien. Ook hiervoor is legalisering nodig. Tot het zover is, moet er met man en macht gewerkt worden aan opinievorming. Op vele niveaus, nationaal maar vooral internationaal.

Voor het overige is handhaving van de status quo het enige wat aan het feitelijke probleem gedaan kan worden, om te voorkomen dat het met de war on drugs van kwaad tot erger komt. Te hopen valt dat Van Mierlo, en met hem Sorgdrager en Borst, nog even standhouden.

Harry Bego is psycholoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.