Niemand behalve de daders kent het antwoord

Wekelijks peilt de Volkskrant de mediabeleving van Nederlanders in vier leeftijdscategorieën. Deze week: de dertigers en veertigers over kindermoorden...

Na het bericht over de moord op de drie kinderen in Hoofddorp brachten alle kranten een zogenoemde follow-up over het drama in het tandartsgezin. In talrijke verhalen werden de sociale en geografische omstandigheden geschilderd waaronder de familie O. leefde. Een week later, na de moord op de twee kinderen en de zelfmoord van de vader/dader in Bavel, gebeurde dat opnieuw.

De teneur van de reportages was dat het gewone mensen betrof. Niemand in hun omgeving had kunnen bevroeden dat er zo iets verschrikkelijks stond te gebeuren.

De aandacht van de media voor de twee zaken laat bij de leden van het panel een enigszins dubbel gevoel achter. Aan de ene kant vindt men de berichtgeving over dit soort zaken gauw te veel en mogen details rustig achterwege blijven. Zo hoeven bijvoorbeeld de namen van de slachtoffers niet bekend te worden gemaakt. Noch stelt men er prijs op te weten dat de kinderen op straat voetbalden, dat de overbuurman wel eens de bomen snoeide, of dat de honden regelmatig werden uitgelaten.

Aan de andere kant echter dragen dergelijke verhalen wel bij aan het bevredigen van gewone nieuwsgierigheid. Want die bestaat ook. Op het werk werd er veel over gesproken. Dan ging het bijvoorbeeld over oorzaken van dergelijke tragedies. Moeten die in in het sociale milieu worden gezocht? Onwaarschijnlijk. Een tandarts behoort niet tot de sociale minima. Hoewel misschien wel tot de emotionele minima, want veel praten met zijn patiënten doet een tandarts niet, zo weet economie-leraar Peter Nessen (48) uit ervaring.

Al met al blijft de vraag naar hoe het zo ver heeft kunnen komen door alle media onbeantwoord. Deskundigen op televisie en in de krant hebben hoogstens een poging tot antwoord ondernomen. Waarschijnlijk blijft de vraag, zo meent het panel, altijd onbeantwoord. Want wat de daders bezielde, kunnen alleen zijzelf vertellen. En het is twijfelachtig of zij ooit daartoe in staat zullen zijn, zelfs als ze in leven blijven.

Daarnaast, zo leert de ervaring, wordt het nieuws in de komende maanden en jaren verdrongen door ander nieuws en lijkt het van toevallige omstandigheden af te hangen of kennis over deze zaken blijft hangen. Zo kan geen van de panelleden zich meer herinneren dat er vorig jaar in Diemen, de woonplaats van Rajen Budhu Lall (30), een opzienbarende moord plaatsvond. Een vader had zijn drie kinderen om het leven proberen te brengen. De jongste van hen overleed.

Gek genoeg, weten alle panelleden nog wel dat in Landsmeer, de woonplaats van wijkverpleegkundige Halina François (49), Ferdi E. woonde, destijds de moordenaar van Gerrit-Jan Heijn. Sterker nog, als Halina François aan onbekenden haar woonplaats noemt, wordt daar steevast op geantwoord: 'Oh, daar woont toch, hoe heet-ie-ook-weer?'

Het ene drama is het andere niet.

Of de aandacht van de pers andere daders op ongewenste ideeën brengt, zoals door een enkele deskundige wordt gesuggereerd, betwijfelen de panelleden. Misschien worden ze over een drempel geholpen, maar dat blijft speculeren. Peter Nessen heeft in Heiloo nabij een spoorlijn en een psychiatrische inrichting gewoond. Regelmatig stond er in de krant een bericht over een patiënt die zich voor de trein had gegooid. Op een gegeven moment is men, na vele discussies, ermee opgehouden over deze drama's te berichten. Of deze informatiestop ook daadwerkelijk het aantal zelfmoorden heeft doen verminderen, is onbekend.

Wat Peter Nessen wel weet, of wat hij in ieder geval vermoedt, is dat krantenberichten invloed op mensen hebben. Zo was hij verbaasd van een collega het advies te krijgen om na lestijd zo weinig mogelijk zaken met individuele leerlingen te bespreken. 'Als het even kan, zorg ervoor dat er een getuige is. Dan voorkom je praatjes.'

De aanleiding daartoe waren de verhalen over al dan niet terechte aanklachten wegen seksueel misbruik van kinderen, die kennelijk ook in het onderwijs een zekere achterdocht hebben teweeggebracht.

Dat de gebeurtenissen van de afgelopen weken moeten leiden tot een informatiestop over elk ongewenst gedrag, vinden de panelleden unaniem onzin. Dan zouden de krant of de televisiejournaals geen enkel bericht meer bevatten over fraude, voetbalvandalisme, inbraken. Zelfs oorlog zou onvermeld blijven. Bibliothecaresse Rosa Bloem (34): 'Dat is toch ondenkbaar.'

Bestaat er een oplossing? Niet echt. Zoveel mogelijk berichten plaatsen over de sociale contekst is nog het beste, vindt historicus Bas van der Plas (49): 'Het aantal SOS-hulplijnen groeit, de stichting Korrelatie komt telefoonlijnen te kort en als je je bij een Riagg aanmeldt, is er een wachtlijst van anderhalve maand. Ik beweer niet dat hierdoor kindermoorden gebeuren, maar helemaal toevallig is het niet. Over dergelijke situaties te schrijven is de plicht van elk medium.'

Gijs Zandbergen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden