ProfielNicola Sturgeon

Nicola Sturgeon, de nationalistische premier van Schotland, is serieus, sober, eurogezind en vooruitstrevend

2021 moet het jaar van Schotland worden, met name van de nationalisten onder leiding van Nicola Sturgeon. De Schotse Eerste Minister is een grote stemmentrekker bij de komende Schotse verkiezingen. Ze kan het land naar een tweede referendum leiden over onafhankelijkheid. Maar eerst moet ze de interne partijstrijd winnen van haar voorganger. 

Nicola Sturgeon wordt door haar tegenstrever beschuldigd van machtsmisbruik. Beeld AFP
Nicola Sturgeon wordt door haar tegenstrever beschuldigd van machtsmisbruik.Beeld AFP

Tenzij de lockdownmaatregelen het verhinderen, zullen op 6 mei verkiezingen plaatsvinden. Als de Scottish National Party (SNP) meer stemmen wint dan vijf jaar geleden, toen de wijzer stokte bij 46,5 procent, is een tweede referendum over onafhankelijkheid van Groot-Brittannië bijna onvermijdelijk. Als dat er komt, zal Sturgeon slagen waar haar mentor en voorganger Alex Salmond in 2014 faalde. De 66-jarige oud-leider is nu haar grootste vijand. Hij heeft de aanval geopend op Sturgeon en beschuldigt haar van machtsmisbruik. 

Blijkens het jongste kiezersonderzoek zal 57 procent van de Schotten voor een eigen staat stemmen bij een tweede referendum. Ter vergelijking: bij de vorige volksraadpleging bedroeg het aantal ja-stemmers 45 procent. Sindsdien heeft het Verenigd Koninkrijk tegen de zin van een meerderheid van de Schotten de Europese Unie verlaten, terwijl 10 Downing Street met Boris Johnson een bewoner heeft die bar slecht ligt in Alba, zoals de Schotten hun land noemen.

‘La Sturgeon’ verschilt in vrijwel alle opzichten met de controversiële Britse premier. De 50-jarige juriste, dochter van een elektricien en een tandartsassistente, is serieus, sober, euro-gezind en vooruitstrevend. Dat verschilt nogal van de flamboyante, libertaire en risico-nemende kostschooljongen Johnson die een weerbarstige verhouding koestert met de waarheid. Zelfs de Schotse tak van de Conservatieve Partij heeft moeite met Johnsons leiderschap en distantieert zich steeds meer van de moederpartij, dit uit vrees te worden vernietigd door Sturgeons SNP.

Draconische maatregelen

Dat verschil tussen de leiders in Londen en Edinburgh is tijdens de pandemie duidelijk geworden. Telkens nam Sturgeon het voortouw bij het invoeren van draconische coronamaatregelen, en iedere keer zag Johnson zich genoodzaakt schoorvoetend te volgen. Zijn laisser-faire-optimisme bleek bij deze crisis minder goed te werken dan haar dirigisme. De cijfers in Schotland zijn niet veel beter dan in Engeland, maar de indruk leeft er dat de Schotse regering het virus beter onder controle heeft. De ster van Sturgeon is het afgelopen jaar dan ook tot grote hoogte gestegen.

Uitgerekend nu een historische triomf in het verschiet ligt, kampt ze met politieke problemen die alles te maken hebben met haar voorganger Alex Salmond. Drie jaar geleden doken #MeToo-achtige beschuldigingen op aan diens adres. In zijn tijd als premier zou hij zich hebben bezondigd aan seksueel overschrijdend gedrag richting meerdere vrouwelijke medewerkers. De Schotse regering van Sturgeon stelde een onderzoek in, maar na een jaar oordeelde een rechter dat sprake was geweest van ‘partijdigheid’. Salmond kreeg een schadevergoeding van een half miljoen euro. Een strafrechtelijk onderzoek leidde weer een jaar later tot volledige vrijspraak.

Voormalig protégée

Sindsdien heeft Salmond een tegenaanval geopend op zijn voormalige protégée. Hij verdenkt Sturgeon ervan haar machtspositie te hebben misbruikt om hem kapot te maken. Tijdens een onderzoek dat momenteel onder leiding van een Ierse oud-hoofdaanklager gaande is, heeft Salmond de huidige Eerste Minister er zelfs van beschuldigd het parlement willens en weten te hebben voorgelogen. Wanneer hij dit verwijt – door Sturgeon afgedaan als ‘totale onzin’ – kan hardmaken heeft de SNP een leiderschapscrisis. Er zijn al namen gevallen voor mogelijke opvolgers van Sturgeon.

De ruzie tussen mentor en leerling raakt het hart van een sluimerende cultuurstrijd binnen de nationalistische beweging. Met zijn charisma, zijn liefde voor een gok en voor het politieke spel ligt Salmond vooral goed bij de oudere partijleden, zeker die in het noordoosten van de natie. In veel opzichten lijkt hij meer op Johnson dan op Sturgeon. Zijn opvolgster is geliefder bij de jongere generatie nationalisten, die meer belang hechten aan zaken als racisme, seksegelijkheid en klimaatverandering. Zij hebben minder met Salmonds Braveheart-nationalisme. Voor hen is de SNP een links geluid tegen de Engelse Tories.

Harde grens

Ook speelt een verschil in politieke benadering mee. Salmond is meer ‘gung-ho’, zoals de Britten dat noemen: eerst een referendum en dan zien we wel wat er gebeurt, een beetje zoals Johnson indertijd het Brexit-referendum inging. Wat Salmond betreft komt er morgen al een nieuw referendum. De behoedzame Sturgeon wil het beter voorbereiden. Dat is niet gek, want er zijn nog veel vragen waarop de nationalisten geen duidelijk antwoord hebben. Komt er een harde grens tussen Engeland en Schotland? Zijn ze bereid het pond te verruilen voor de euro als prijs voor het EU-lidmaatschap?

Voorlopig moet ze vragen van een geheel andere orde beantwoorden. Of haar partij een halve ton heeft uitgegeven bijvoorbeeld om ambtenaren te trainen die moesten getuigen tegen Salmond. En vooral ook hoeveel ze zelf indertijd wist van de aantijgingen tegen haar politieke vader. Haar lot staat op het spel, en indirect dat van Groot-Brittannië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden