postuum

Nelson Freire (1944-2021), meesterpianist en stille virtuoos

De Braziliaan overleed maandag op 77-jarige leeftijd in Rio de Janeiro.

Guido van Oorschot
Pianist Nelson Freire in 1994. Beeld Fairfax Media via Getty Images
Pianist Nelson Freire in 1994.Beeld Fairfax Media via Getty Images

Bijna was het pianospel van Nelson Freire aan de wereld voorbijgegaan. Meer dood dan levend kwam hij op 18 oktober 1944 ter wereld in Boa Esperança, een Braziliaans stadje in de deelstaat Minas Gerais. Zijn leven lang hield hij last van allergieën. Maar aan zijn oren mankeerde niets, zo merkte de familie toen de 3-jarige zonder haperen de stukjes naspeelde waarop zijn zus Nelma voor pianoles had geoefend.

Maandag overleed Nelson José Pinto Freire, een van de beste Brahms-vertolkers, op 77-jarige leeftijd in Rio de Janeiro. Hij begon als een pianist voor kenners. Later kwam de bredere bekendheid, geholpen door een platencontract bij het platenlabel Decca. Freire nam prijswinnende cd’s op met werk van Chopin, Brahms en Heitor Villa-Lobos, zijn landgenoot. In 1999 liet Philips hem toe tot het pantheon: de serie ‘Great Pianists of the 20th Century’, 72 klaviermeesters groot.

Als 5-jarige gaf hij zijn eerste optreden. Toch is het nog maar de vraag of Nelson Freire pianist was geworden, als hij niet op zijn 7-de was toevertrouwd aan Nise Obino. ‘Zoals alles in het leven, werkt muziek via de liefde’, zei hij in 2017 tegen de Franse zender Euronews. In zijn geval was dat de charme van een 32-jarige pianolerares. Ze legde de fundamenten voor zijn wereldomspannende carrière.

Hij was 15 toen hij met een studiebeurs naar Wenen trok. Hij trof er opnieuw een inspirerende vrouw: de 18-jarige Argentijnse Martha Argerich, een pianoster in de dop. Samen luisterden ze naar muziek, samen hadden ze lol. Freire kende vooral het klassieke genre, Argerich bracht hem de liefde voor jazz bij. Als professionals bleven ze bevriend. Sterker, het pianoduo Argerich-Freire gold jarenlang als het beste van het beste.

In 1968 maakte Freire zijn Europese solodebuut, het jaar daarop volgde Noord-Amerika. De Braziliaan maakte meteen indruk. Hij speelde nobel, maar niet saai. Produceerde een vol, maar niet opdringerig geluid. In Nederland werd hij vaak verwelkomd, bijvoorbeeld in het Concertgebouw bij de inmiddels verdwenen serie Meesterpianisten. Bij de laatste keer, in 2016, hoorde de Volkskrant een eeuwige zoeker met frisse inzichten. In werk van Bach en anderen haalde Freire ongehoorde klanken uit de piano: ‘fluittonen, aangeblazen door een hoog orgelregister, en het nasale zuchten van een fagot. De vleugel werd een orkest, het orkest een gedroomd klankuniversum.’

Vriendelijk, bescheiden, intelligent: het waren de trefwoorden waarmee Nelson Freire zich als mens manifesteerde. In 2019 struikelde hij in Rio over een losse stoeptegel. Hij brak een schouder, werd geopereerd en moest revalideren. Van optreden kwam het nooit meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden