Nederlandse wapenexport afgelopen jaren enorm gegroeid

AMSTERDAM - De Nederlandse wapenexport is de afgelopen jaren enorm gegroeid. Per hoofd van de bevolking staat Nederland nu in de topdrie van wapenexporterende naties, ruim voor Amerikanen, Russen, Fransen of Duitsers. Alleen de Israëliërs en de Zweden exporteren per inwoners nog meer dan de Nederlanders.

Nederlandse chinook-helikopters in Afghanistan

Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Zweedse instituut Sipri, dat al sinds 1950 de internationale handel in wapens in kaart brengt. Volgens Sipri zijn de grootste wapenexporterende landen de usual suspects Amerika, Rusland en China, met Nederland al tien jaar lang op de zesde plaats. Maar als wordt gekeken naar de export per hoofd van de bevolking - een betere maatstaf om aan te geven hoe belangrijk die export is voor de economie van een land - komen vreedzaam ogende landen als Zweden, Nederland en Zwitserland bovendrijven. Nederland blijkt dan bijna evenveel te exporteren als Fransen en Amerikanen samen, en vijf keer zo veel als de Belgen.

Zweden dankt zijn prominente positie als wapenexporteur vooral aan de vliegtuigfabrikant Saab, en Zwitserland aan de defensieconcerns RUAG (onder meer vliegtuigen) en Oerlikon (onder meer kanonnen). In Nederland gaat het vooral om scheepsbouwconcern Damen Shipyards met diens Vlissingse marinewerf De Schelde, en om de vestiging van het Franse Thales-concern in Hengelo, het vroegere Hollandse Signaal Apparaten, dat radar-apparatuur maakt.

Twee perioden
Sipri deelt de eerste tien jaar van de eeuw in twee perioden: 2001 tot en met 2005, en 2006 tot en met 2010. In de eerste periode bedroeg de Nederlandse export 1.576 miljoen dollar, in de tweede helft 4.091 miljoen, een stijging van 160 procent. De totale wereldhandel in wapens groeide in die periode volgens Sipri met 24 procent. Voor de berekening van de export per hoofd van de bevolking is alleen gekeken naar landen die in de tweede periode meer dan 200 miljoen dollar aan wapens exporteerden.

De dollars waarin Sipri zijn cijfers uitdrukt, heten eigenlijk Trend Indicator Values ofwel TIVs. Omdat over wapentransacties vaak geen finan­ciële gegevens bekend zijn, rekent Sipri zelf de waarde uit van orders en drukt die uit in dollars van het jaar 1990. Sipri kijkt uitsluitend naar 'major weaponsystems', dus geen kleine wapens, munitie of onderdelen. De orders worden pas geteld op het moment dat het wapen wordt geleverd.

Scheepsbouw
De opvallendste groei van de Nederlandse wapenexport kwam voor rekening van de scheepsbouw. In de eerste periode werd voor 639 miljoen dollar aan schepen geëxporteerd, ongeveer 40 procent van het totaal. In de tweede periode ging het om 2,14 miljard, 52 procent van de totale Nederlandse wapenexport. Van de Nederlandse export gaat bijna de helft naar Europese landen, ruim een kwart naar Zuid-Amerika en 7 procent naar het Midden-Oosten.

Frank Slijper, econoom en onderzoeker bij de Campagne tegen Wapenhandel, bevestigt het beeld dat Sipri schetst. Vooral de export van marineschepen is enorm gegroeid. 'Sinds de onderzeeër die Nederland midden jaren tachtig aan Taiwan leverde, hadden we jarenlang geen militair nieuwbouwschip meer geëxporteerd. Tot 2004, toen een deal werd gesloten met Indonesië voor het leveren van vier korvetten. Daar is vorig jaar nog een deal voor een fregat bij gekomen.'

Tweedehandsspullen
Slijper schat dat van alle export ongeveer eenderde bestaat uit tweedehandsspullen van het eigen leger. Hij denkt dat de exportgroei te maken heeft met de verschuivende mode voor marineschepen. De trend werd omgebogen naar kleinere, snellere schepen, en daar was Nederland goed in.

Komende woensdag debatteert de Tweede Kamer over het vergunningenbeleid voor export van wapens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden