Nederland verkleurt, of we willen of niet

De multiculturele samenleving is geen utopie van politiek correcte gelovigen, maar het resultaat van reële ontwikkelingen in de maatschappij, meent Bart Top....

IN ZIJN column op Forum van 1 september maakte Maarten van Rossem korte metten met de multiculturele samenleving. Volgens Van Rossem is dit een politiek correct, en dus vals begrip. Vals is het volgens de auteur vooral omdat minderheden die zich laten aanpraten dat hier een multiculturele samenleving bestaat, zich veroordelen tot een 'armzalig bestaan in de marge van de Nederlandse samenleving.'

Het is niet gering wat Van Rossem de gebruikers van de term multiculturele samenleving in de schoenen schuift. Zij zouden met hun goede - maar in wezen dus valse - bedoelingen de minderheden in de ellende storten.

Van Rossem meent een stevig fundament te hebben voor zijn stelling. Volgens hem is een multiculturele samenleving per definitie een staat waarin verschillende culturen met verschillende normen en waarden naast elkaar bestaan. In Nederland zou daar geen sprake van zijn. Hier zou in het post-verzuilingstijdperk sprake zijn van één cultuur, gevormd door een gemeenschappelijke taal, het gezamenlijk genoten onderwijs en een gedeelde televisiebeleving.

Een redenering als die van Van Rossem heeft de charme van de eenvoud. De boodschap is helder en begrijpelijk: omdat Nederland een monoculturele staat is, is assimilatie voor minderheden de enige weg naar het burgerschap. Maar klopt de redenering ook?

Deels wel: de Nederlandse staat is inderdaad tamelijk monocultureel. Staatsinrichting en wetgeving, gevormd als ze zijn door de geschiedenis, zijn overwegend gestoeld op de christelijke en liberaal-humanistische beginselen. Culturele minderheden hebben daar maar beperkt invloed op.

Niettemin dringt ook in de staatsinrichting het multiculturele door. Zo zijn alle wetsteksten gescreend op voor minderheden discriminerende bepalingen en is bijvoorbeeld de Wet op de Lijkbezorging onlangs gewijzigd om recht te doen aan de aanwezigheid van culturele minderheden.

Tegelijk toont de parlementaire worsteling tussen verschillende (minderheids-)groepen over thema's als abortus, euthanasie en het homohuwelijk aan, dat ook de autochtone meerderheid geen panklare set normen en waarden tot zijn beschikking heeft.

Wie zijn oor te luisteren legt bij bijvoorbeeld studenten met een allochtone achtergrond zal snel ontdekken dat deze jongeren, ingeburgerd als grotendeels zijn, toch grote waarde hechten aan de normen en waarde uit hun eigen opvoeding. Ook als ze GTST kijken en patat eten.

Ook Molukkers en Surinamers die actief deelnemen aan de Nederlandse samenleving, ervaren zichzelf op het terrein van normen en waarden, en cultuur vaak als afwijkend van de gemiddelde Nederlander. Kortom, of het nu wenselijk is of niet, en daarover valt zeker te twisten, er heeft zich kennelijk een proces van minderheidsvorming afgespeeld in Nederland.

Datzelfde proces is overigens in alle moderne immigratielanden te zien, in Engeland, Duitsland, Frankrijk, maar ook in de Verenigde Staten, landen die zeer verschillende vormen van minderhedenbeleid voeren, of géén minderhedenbeleid en zeker niet alle het door Van Rossem gehekelde multiculturalisme belijden.

Minderheidsvorming is dan ook niet de schuld van politiek correcte 'gelovigen' in de multiculturele-samenleving, maar het effect van een aantal maatschappelijke omstandigheden.

Van Rossem maakt geen onderscheid tussen de multiculturele samenleving als feit en de multiculturele samenleving als utopisch model. Dat hij sceptisch is over het laatste, is voorstelbaar. Daarvoor zijn teveel utopieën van gisteren de nachtmerries van vandaag gebleken.

Maar dat Van Rossem de feitelijke ontwikkeling naar een multiculturele samenleving ontkent, herbergt een ander gevaar: de utopie van de volledige assimilatie.

Bart Top is hoodredacteur van Contrast, weekblad van het Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden