De keuzen van Nazmiye Oral

Nazmiye Oral over het theater in de buurt en de buurt in het theater

Nazmiye Oral Beeld Frank Ruiter

De Turks-Nederlandse actrice en schrijfster Nazmiye Oral (49) zoekt voor haar nieuwe voorstelling Onze Straat theaterpubliek in buurthuizen. Oral wil mensen bereiken, van de Nederlandse wijken tot Hollywood.

Spelen op locatie of  liever op toneel?

‘Locatie. Ja, liever een Wijksafari, met hoeveel plezier ik nu ook in het theater sta. Het ligt in mijn natuur om te doen wat het engst is, omdat daar vaak het meest te winnen valt. Het maakproces van een Wijksafari is heel pittig. We laten ons adopteren door bewoners van een wijk, of zoals vorige zomer, een asielzoekerscentrum. Daar verblijven we dan een tijdje en op basis van die ervaringen maken we een voorstelling. Dat is rauw en eenzaam, met geweldige inzichten en prachtige teksten als gevolg, maar het went nooit. In Amsterdamse buurten, in Utrecht, in het buitenland, het is altijd weer spannend.

‘Vergeleken daarmee voelde Onze straat van Het Nationale Theater, waarmee ik nu op het toneel sta, zó veilig. Daar moest ik aan wennen. We spelen bewoners van een straat, het publiek volgt ons drie uur lang door de jaren heen, hoe we met elkaar omgaan, met de tijd en het leven. Maar ook hier willen we de buitenwereld binnenhalen, in die zin raakt de voorstelling aan de Wijksafari. Van tevoren zoeken we – in buurthuizen vaak – contact met ‘de wijk’ en nodigen we buurtbewoners uit om te komen kijken. We hebben een paar filmpjes opgenomen, en in die van mij zeg ik: ik ging vroeger ook nooit naar het theater, ik heb nooit de toneelschool gedaan, ik ben soms nog steeds geïntimideerd door zo’n plek. Maar het theater is óns buurthuis. En we hebben er niks aan als jij er niet zit. Het theater is net zo goed van jou.’

Nieuw geschreven stukken of het klassieke toneelrepertoire?

‘Nieuw werk! Toen ik net begon met theater heb ik beide gedaan. Ik speelde in een klassieke Griekse komedie bij De Theatercompagnie en het jaar daarvoor in Gesluierde monologen in regie van Adelheid Roosen. Nou, ik kies Gesluierde Monologen, voor duizend procent. Omdat we het hadden over de belevingswereld van de moslima, dat was intiem en voor velen heel verrassend. Het klinkt misschien gek, maar ik vind het een eer om getuigenis te mogen doen namens en voor al die vrouwen. Toen en nu nog steeds. De durf, de diepgang: supergoed. Bij dit stuk heb ik leren acteren, ik heb het zó vaak gespeeld. En ik heb er een familie bijgekregen in mijn medespeelsters Meral Polat, Oya Capelle en saz-muzikant Seval Okyay.

Ik zeg niet dat je dat met repertoire niet kan bereiken. Toen ik in Lysistrata bij Theu Boermans speelde, was ik nog onervaren, ik vond het weird as fuck, ik ben echt een laatbloeier. Natuurlijk kunnen klassieken prachtig zijn. Maar het is minder risicovol dan wanneer een verhaal jezelf écht aangaat. En dat risico houdt het waarachtig. Als ik met mijn moeder vecht over geloof en uitsluiting in Niet meer zonder jou is dat theater en leven ineen.’

Moeder zijn of dochter?

‘Moeder! Moeder, moeder, moeder. Ik vind dochter zijn moeilijk. Ik vind mezelf ook geen goede dochter. Goh, ik raak hier emotioneel van. Ik merk dat ik een streng beeld heb van hoe ik als dochter moet zijn: sterker dan mijn moeder, liever, ik vind dat ik haar moet bellen, dat ik er voor haar moet zijn als er iets is, dat ik op m’n tong moet bijten als ik denk… aaarghhh! En dat kan ik helemaal niet. Ik pak haar aan. Ik kan er niks aan doen. Ja, dat doe ik in de voorstelling ook. En zij mij ook, dat klopt, zo is de voorstelling ontstaan. Natuurlijk zijn we ook lief voor elkaar. Maar soms, joh, er zijn avonden dat ze alleen maar bezig is met scoren. Andere avonden is ze onzeker, en dat doet me dan meteen pijn. Maar ik vind het nog steeds moeilijk om mijn hoofd op haar schoot te leggen en te zeggen: ik heb je nodig. Ik deel wel dingen met haar, maar ze is geen vriendin.’

‘Moeder zíjn vind ik heerlijk. Yasmin is 22 nu, Leyla 18.  Ze zijn zo veel verder dan ik was in die tijd. Zij houden me af en toe een heel heldere spiegel voor. In reactie op de dominantie van mijn eigen moeder heb ik me soms wel iets te weinig met ze bemoeid, misschien. Ze zien dat, zo slim! Pijnlijk ook. Ik ben niet zo snel trots, maar als ik naast ze loop, ja dan. Terwijl, dat slaat nergens op. Volgens mij waren ze al vrij af toen ze ter wereld kwamen.’

Film of theater? Je won een Gouden Kalf voor In Vrijheid (2016) .

‘Ik ben enorm van de film. Om twee redenen: ik hou van de technische mogelijkheden van film: inzoomen en uitzoomen, close-ups, montage, hoe je een verhaal kunt opbouwen door te spelen met het beeld.  En ik hou van film omdat het een veel grotere reikwijdte heeft. Ik wil bereik hebben! Mijn stem laten horen, bewustzijn kweken, vragen oproepen, mensen aanspreken. Daarin ben ik enorm ambitieus. De film die we hebben gemaakt van Niet meer zonder jou, die wil ik de wereld over hebben. Laat het zien, ik kom wel een nagesprek doen of whatever. Ik krijg er zoveel reacties op. Doe mij maar Hollywood. Een miljoenenpubliek! Dus ja, film, vanwege het bereik.’

Hou je je liever aan de feiten, als columnist voor tv-programma De Nieuwe Maan, of bedrijf je liever fictie zoals in je romandebuut Zehra?

‘Fictie. Qua columns heb ik bij De Nieuwe Maan mijn ultieme vorm gevonden en ik vind het leuk om te doen. Niet om te scoren of gelijk te krijgen, maar om te praten over belangrijke thema’s, over het hier en nu. Zo’n gesproken column is een leuke mix van journalistiek en toneel. Maar fictie, daar kun je de tijd voor nemen, je bent God in je eigen universum. Met de lezer spreek je af dat je de vrijheid hebt om het leven nét weer op een andere manier tot je te nemen. Fictie is voor de lange termijn, met een roman laat je echt iets achter.’

Arnhem of New York?

‘Arnhem, waar ik woon, vooral vanwege de rust. Ik hou van onder de mensen zijn, van drukte en hard werken. Maar daarna wil ik rust en niet bij de kassa de casting director tegenkomen. Dat ik samen met mijn moeder naar New York ging voor een opvoering van Niet meer zonder jou was te gek natuurlijk. Maar daarna wil ik weer fijn terug naar Arnhem. Het liefst naar een boerderij, met aarde en modder onder m’n voeten. Ik ben dol op koken en bakken, of zorgen. Ik ben wel altijd bezig, ook als ik rust. Ik hou er niet van onbewust te leven, of te worden geleefd. Ik wil bewust zijn, bovenal.’

Nederland of Turkije?

‘Als het twee geliefden zouden zijn, zou ik zeggen: fysiek kies ik voor Turkije en mentaal kies ik voor Nederland.’

Onze straat, tournee t/m 14/5.

Nazmiye Oral

1969 Geboren in Hengelo

Jaren negentig Speelt in series als Baantjer, Oppassen en Westenwind.

2002 Interviewt als journalist voor de Nederlandse Moslim Omroep onder anderen Pim Fortuyn en Theo van Gogh.

2003 tot 2012 schrijft columns voor de Volkskrant.

2003 Treedt op in Gesluierde Monologen door Zinaplatform (waarvan ze mede- oprichter is) en Adelheid Roosens Female Economy; in de jaren daarop volgen de WijkSafari’s, theaterprojecten in verschillende grote stadswijken op basis van lokale verhalen.Ook in andere landen slaat het initiatief aan.

2004 Speelt in Lysistrata van De Theatercompagnie van Theu Boermans.

2011 Debuutroman Zehra ; wordt genomineerd voor de E. du Perronprijs

2015 Niet Meer Zonder Jou gaat in première in het Holland Festival, voorstelling waarmee zij als ‘afvallige ‘ dochter de confrontatie a (aangaat met haar gelovige moeder Havva. De voorstelling gaat door het hele land en wordt in 2017 in New York opgevoerd tijdens het Crossing The Line festival.

2016 Wint Gouden Kalf in de categorie ‘beste actrice televisiedrama’ voor haarrol in de film In Vrijheid.

2018 Speelt in WijkSafari AZC in Utrecht. Niet Meer Zonder Jou gaat uit op het Nederlands Film Festival, documentaire gebaseerd op het toneelstuk, geregisseerd door Mijke de Jong.

2019 Speelt in Onze straat van Het Nationale Theater en verzorgt gesproken columns voor De Nieuwe Maan.

Nazmiye Oral leest voor de Volkskrant columns voor in De Nieuwe Maan. Bijvoorbeeld over hoe ze de vraag ‘waar kom je vandaan’ niet meer kan horen. Dat is Hengelo, maar dat is niet het antwoord waarnaar wordt gezocht. ‘De vernedering is niet dat je telkens de afstand tussen ons benadrukt. Voor mij is de vernedering dat ik telkens pogingen doe om dichterbij te komen. En dat jij zegt: je bent al dichtbij genoeg.’

Of over haar gedachtes over het geloof: als afvallige zit ze met een groot dilemma. ‘Ik zou graag vaste grond onder mijn voeten willen hebben. Me willen verschansen in mijn eigen waarheid. Maar ik kan niet oordelen over anderen.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden