Natuurwetten

De inhoud van de Tien Geboden is in principe helder, maar de wijze waarop ze tot stand zijn gekomen - zacht uitgedrukt - niet....

Henk Müller

Volgens Deuteronomium 5, 22 heeft God de geboden eerst 'met luider stem' tot heel het vergaderde volk gesproken, er daarna niets meer aan toegevoegd en Mozes twee stenen platen overhandigd met de tekst van het verbond. In Exodus 31, 18 spreekt Jahwe echter tot Mozes over priesters, brandoffers en de sabbat, waarop God hem twee stenen platen met de tekst geeft.

Een paar hoofdstukken verder heeft Jahwe zich, als we alles letterlijk moeten blijven nemen, kennelijk bedacht, want Mozes moet twee nieuwe stenen platen hakken, waarop overigens precies hetzelfde zou komen te staan.

Het feit dat er twee versies zijn van de totstandkoming van de Tien Geboden zou te denken kunnen geven. Vergelijk Deuteronomium 5:13-15 maar met Exodus 20,10-11, waarin staat waarom de sabbat moet worden gehouden. In Exodus omdat God op de zevende dag rustte nadat hij de wereld had geschapen en in Deuteronomium omdat God de Israëlieten uit de slavernij in Egypte bevrijdde, die daarom hun slaven menselijk moeten behandelen door hun rust te gunnen op sabbat.

Maar er is nog iets merkwaardigs. In het boek Deuteronomium valt op dat de schrijvers de val van Jeruzalem en de ballingschap van het joodse volk bij de lezer bekend veronderstellen. Uit 30, 1-4 blijkt dat Jahwe de Israëlieten uit de ballingschap zal laten terugkeren. Omdat de val in de zesde eeuw voor onze jaartelling plaatsvond, betekent dat dat het boek in de tijd van de ballingschap moet zijn samengesteld.

Tussen het optreden van Mozes en de laatste versie van Deuteronomium, die wordt gepresenteerd als een rede van Mozes tot zijn volk dat op het punt staat Kanaän in te trekken, zitten naar schatting maar liefst zes eeuwen.

Ook is het opmerkelijk dat de Bijbel het heeft over slaven die rust moeten krijgen. Kennelijk stamt het boek uit een tijd dat de ontvluchtte slaven zelf slavenbezitters waren geworden. Dat veronderstelt weer dat de welvaart is gestegen en dat de nomaden heuse agrariërs waren geworden.

De groep nomaden rond Mozes had geen slaven. Van slaven moet je volgens de Tien Geboden afblijven. Neem het gebod uit Exodus 20, 2-17: 'Gij zult uw zinnen niet zetten op het huis van uw naaste, gij zult uw zinnen niet zetten op de vrouw van uw naaste, niet op zijn slaaf, zijn slavin, zijn rund of zijn ezel, op niets wat hem toebehoort.'

Hiermee werd het verboden de eigendomsrechten van vrije mannen aan te tasten, want de geboden golden niet voor slaven of vrouwen. Een getrouwde vrouw was eigendom van haar man, seks met een ongetrouwde vrouw was dan ook niet verboden. Wel verboden was het onrechtmatig begeren, lees toe-eigenen van bezit. Dat werd in de loop van de tijd in de rk-catechismus: 'Gij zult geen onkuisheid begeren', een gebod dat handelt over de begeerlijkheid van het vlees en niet meer over eigendom.

Hoe de geboden de honderden jaren hebben geluid voordat ze werden opgetekend, zal wel altijd onbekend blijven. Zeker is dat er steeds aan is geschaafd en aangepast. Daarom blijft het raar dat de r.k. kerk leert dat menselijke rede en geweten deze Tien Geboden als een natuurwet moeten en kunnen (her)kennen, compleet met alle bijbehorende inzichten over bijvoorbeeld abortus, euthanasie, voorbehoedmiddelen, ongehuwd samenwonen, homoseksualiteit, prenataal onderzoek en orgaantransplantatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden