Interview Nathan Vos

Nathan Vos: ‘Zelfhulp onder vrouwen is big business, maar mannen nemen hun levensgeluk vaak niet serieus’

Nathan Vos schreef een boek over zijn broer die een eind aan zijn leven maakte, en begrijpt hem nu beter. ‘Mannen klooien vaak maar wat aan.’

Foto Olf de Bruin

Op de dag dat Nathan Vos (47) hoort dat zijn broer zelfmoord heeft gepleegd, begint hij zijn gevoelens op papier te zetten. Het verdriet moet eruit. Hij denkt nog niet aan het boek dat hij er later over zal schrijven, getiteld Man o man. Vos wil vooral begrijpen waarom de lieve, verstandige David zo depressief werd dat hij een eind maakte aan zijn leven. 

Het ging niet goed op zijn werk, David maakte zich grote zorgen over geld en vond zichzelf geen ‘supervader en superechtgenoot’, schrijft Vos. Familieleden kwamen langs om met David en zijn vrouw te praten en stelden elkaar gerust dat het goed zou komen. En toen deed David een zelfmoordpoging, die mislukte. Daarna kreeg hij betere medicijnen tegen zijn depressie, sliep hij beter en leek de rust teruggekeerd. ‘Dat hij niets voelt, dus ook niet voor zijn drie kinderen, gaat aan mij voorbij’, schrijft Vos over het drama. ‘Ik denk dat zijn kinderen zijn levensverzekering zijn.’ Op 20 mei 2015 wordt David dood gevonden, thuis. De familie blijft radeloos achter.

In Nederland plegen ruim twee keer zo veel mannen als vrouwen zelfmoord, ongeveer 1.300 mannen per jaar. Journalist Vos (voorheen werkzaam bij De Telegraaf en Het Parool, nu hoofdredacteur van Zin, een magazine voor vijftigplussers) sprak met hulpverleners en interviewde de weduwen van elf mannen die een eind aan hun leven maakten. Wat beweegt mannen hiertoe? ‘Van oudsher hebben mannen geleerd dat vechten de oplossing is voor alle problemen’, zegt Vos in een Amsterdams café. ‘Woede is dus een bekende emotie, maar angst, verdriet en zelfs blijdschap vinden we een stuk moeilijker. Vrouwen delen juist hun gevoelens en zoeken verbinding. Zelfhulp onder vrouwen is big business, maar mannen nemen hun levensgeluk vaak niet serieus.’ Vos ziet veel mannen ‘klooien’. Ze spelen rollen, zijn bang om te falen, stoppen hun onzekerheden weg. Die druk moet zijn broer ook hebben gevoeld. ‘Ik herken het ook bij mezelf en andere mannen. In plaats van te praten, isoleren we onszelf.’

Streng-christelijk

Vos constateerde ook dat veel mannen in psychische nood een moeilijke band met hun vader hadden. Zijn eigen vader schipperde tussen een streng christelijke achtergrond en aardse driften. De zes kinderen werd een schuldbesef aangepraat, ze waren zondaars. Toen hun ouders uit elkaar gingen, was David het oudste thuiswonende kind – vier waren al uitgevlogen. David moest zijn moeder bijstaan, het jongste broertje half opvoeden en langsgaan bij zijn vader, die aan lager wal raakte. Vos vermoedt dat David de onbetrouwbare vaderfiguur probeerde uit te wissen door zelf de meest betrouwbare vader te worden – tegen elke prijs. Was David zo somber geworden omdat hij altijd de boel bij elkaar moest houden? Een afwezige of juist autoritaire vader schaadt opgroeiende jongens, zegt Vos. ‘Van wie moet je anders leren om een man te worden?’ In zijn boek pleit Vos ervoor dat mannen de band met hun vader onderzoeken en verbeteren – indien mogelijk. Zijn eigen vader overleed in 2002.

Zelfhulp voor mannen

Het boek Man o man van Nathan Vos, over zelfdoding onder mannen, verscheen vorig jaar bij Nijgh & Van Ditmar. Frans Bromet interviewde drie weduwen uit het boek voor de documentaire Man in de knoop, die op 10 september om 21.00 uur wordt uitgezonden op NPO 2, in het kader van Wereld Suïcide Preventie Dag. Journalist Vos zal op 4 oktober een lezing geven (in het Engels) tijdens TedXFryslân, in cultureel centrum Neushoorn in Leeuwarden. Kaarten te koop via: www.tedx.frl

Man o man kwam een jaar geleden uit. Vos heeft een stoïcijns voorkomen, maar luchtte zijn hart in het boek, en raakte een snaar. Hij ontving e-mails van mannen die schreven dat dit boek voor hen net op tijd kwam. ‘En mannen die een punt hebben gezet achter het geklooi, die hun baan hebben opgezegd of eindelijk een goed gesprek hadden met hun vader.’ Maar de schrijver kreeg vooral reacties van vrouwen, die hun man of familielid beter zijn gaan begrijpen en milder voor hem zijn geworden. Vos beseft goed dat een groot deel van zijn doelgroep dit boek niet zal lezen, omdat ze denken dat ze geen hulp nodig hebben – precies het afweermechanisme dat Vos probeert te bestrijden. Daarom maakte hij met Frans Bromet ook een documentaire over zelfmoord onder mannen, waarin drie weduwen uit het boek worden geportretteerd. De documentaire Man in de knoop is op 10 september te zien op NPO2, op Wereld Suïcide Preventie Dag.

Tikkende klok

De signatuur van Bromet is duidelijk zichtbaar. De vrouwen worden in hun woonkamer geïnterviewd, familiefoto’s op de achtergrond. Bromet stelt zijn slepende vragen, maar er vallen ook stiltes. Dan hoor je ineens de tikkende klok en zie je de verslagenheid in de ogen van de weduwen. Rode draad is dat ze de zelfmoord nooit zagen aankomen. De vrouwen zagen wel dat hun man worstelde, of opvliegerig was. ‘Maar je veegt veel onder het tapijt om de relatie goed te houden, om niet wéér ruzie te krijgen’, zegt Vos. Hij hoopt dat stellen na het kijken van de documentaire met elkaar in gesprek gaan. ‘We durven anderen nooit te vragen: heb je wel eens aan zelfmoord gedacht? Dat schrikt namelijk af, maar je hoeft je niet te schamen als je soms over de dood nadenkt. Het is een volstrekt valide route, want niemand heeft gekozen om geboren te worden. Juist door vaker over de dood te praten, ontdek je wat het leven de moeite waard maakt.’

Hij zal nooit weten wat er in die laatste weken door Davids hoofd ging, maar Vos begrijpt zijn broer nu wel wat beter. Dat hij bang was om te falen en dacht dat hij helemaal alleen was – en dat in combinatie met een klinische depressie. Vos leerde ook veel over zichzelf, door allerlei behandelmethoden uit te proberen. ‘De meeste doorsneemannen, zoals mijn broers en ik, hebben geen zin om bij een psycholoog op de bank te liggen huilen.’ Vos zag meer nut in het maken van een familieopstelling, waarbij je vreemden ten opzichte van elkaar positioneert alsof het je familieleden zijn. ‘Er wordt bijna niet gesproken, maar je ziet in de ruimte diepliggende familiepatronen ontstaan.’ Dat was een emotionele ervaring, maar tijdens een begeleide mdma-therapie (met de gelijknamige partydrug) liet Vos zich écht gaan. In het bijzijn van een therapeut herbeleefde hij de dood van David en verzoende zich met zijn vader. ‘Ik zal niemand aanraden om drugs te gebruiken, maar deze trip heeft mij enorm geholpen. Ik ben niet meer boos op mijn vader en zie nu in dat hij ook maar een slachtoffer was van zíjn vader, en de kerk.’

Mannelijke manier

Vos noemt zichzelf geen deskundige, maar na zijn persoonlijke onderzoek heeft hij twee belangrijke tips. Ten eerste: ‘Onderzoek jezelf op een mannelijke manier, door de natuur in te gaan, activiteiten te ondernemen met het gezin of iets te bouwen – al dan niet metaforisch. En als een man zegt dat hij even alleen wil zijn of naar buiten wil, gun hem dan die vrijheid.’ Daarnaast moet een man zichzelf (en anderen) betere vragen stellen, zoals: wat is een goede vader? ‘Je reflecteert daarmee niet alleen op je opvoeding, het zegt ook wie je zelf wil zijn.’ Zo dacht Vos dat hij zijn zoon (14) en dochter (12) genoeg veiligheid bood. ‘Maar veiligheid is complexer dan alleen een dak boven hun hoofd, genoeg eten en niet slaan. Door mijn vader te analyseren, besefte ik dat ik vaak passief-agressief was naar mijn kinderen. Als ze iets fout deden, riep ik bijvoorbeeld: lekker bézig! Nu ze ouder zijn, snappen ze dat sarcasme wel, maar een kind van 8 jaar weet niet of je blij of boos bent, of je te vertrouwen bent.’ Hij vindt het saillant dat zijn zoon ook zelden om hulp vraagt. ‘Al zeg ik dat-ie altijd naar me toe kan komen en dat het oké is om te falen.’

Suïcide is na longkanker de belangrijkste doodsoorzaak voor mannen onder de 60. Vos wil daarom dieper in dit thema duiken. Wellicht in een tweede boek, waarin hij mannen wil leren hoe ze hun problemen beter kunnen aanpakken. ‘De gemiddelde vinex-man gaat niet naar een stilteretraite boven op een berg. Maar hoe kunnen we hem dan wél helpen?’ Hij geeft op 4 oktober een TedX-lezing in Leeuwarden en moedigt mannen aan om videoboodschappen op te sturen naar manoman.nl, waarin ze antwoord geven op vragen als: wat is het doel in je leven, welke rollen speel je? Hij hoopt dat dit andere, stuggere mannen helpt om beter te reflecteren.

Het is bijzonder wat de zelfmoord van zijn broer David allemaal teweeg heeft gebracht, zegt Vos. ‘Maar ik had veel liever gehad dat mijn broertje nog leefde en dat ik dit allemaal niet had hoeven doen.’ Hij wil niks verdienen aan dit boek of de lezingen die daaruit voortkomen. Daarom heeft hij de stichting Man o man opgericht, waar hij alle inkomsten uit dit project in stopt, om activiteiten te ontplooien om zelfdoding onder mannen te voorkomen. Vos wil op den duur ook een studiefonds oprichten voor kinderen van ouders die om het leven kwamen door suïcide. ‘Te beginnen bij mijn drie neefjes.’

Hulp nodig? Dan kun je contact opnemen met Stichting 113 Zelfmoordpreventie via telefoonnummer 0900-0113 en via www.113.nl. Stichting 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 beschikbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.