BESCHOUWING ANGLOFIEL IN NEDERLAND

Na de Brexit zullen we opnieuw van de Britten gaan houden

Epsom Downs Racecourse in het Engelse Surrey, 2016. Beeld Martin Parr / Magnum Photos / HH

De talrijke anglofielen in Nederland hebben ondervonden dat hun liefde voor Engeland niet wederkerig is. Maar straks zullen ze weer de illusie koesteren dat de Engelsen hun grapjes leuk vinden.

Morgenavond, als de winnaars en verliezers van de Lagerhuisverkiezingen in elk kiesdistrict voor het electoraat verschijnen, zal de Britse democratie weer haar theatrale kwaliteiten tonen. Nederlandse televisiekijkers zullen daarvan meer genieten dan het gros van hun mede-Europeanen, vermoedt Peter Brusse (83) – oud-correspondent van de Volkskrant in Londen (van 1964 tot 1985) en auteur van meerdere boeken over zijn vroegere werkterrein, waaronder het onlangs verschenen Ach Engeland. ‘Van alle Europese partners volgt Nederland de Brexit, denk ik, het best. Nergens anders heeft de gewezen Lagerhuis-voorzitter John Bercow zo’n celebrity-status verworven. En nergens anders is de uitslag van het Brexitreferendum in 2016 zo sterk als een afwijzing ervaren. Als een onbeantwoorde liefde.’

Anglofilie heet die liefde – waarvan anglomanie de overtreffende trap vormt. Weinig landen – Frankrijk mogelijk uitgezonderd – wekken in Nederland zoveel adoratie. Al gaat die, in het geval van Brusse, ook gepaard met verbazing en irritatie. ‘Brits’ is – zeker in de popmuziek en de cinematografie – een keurmerk voor kwaliteit. Omgekeerd wekt ‘typisch Nederlands’ doorgaans geen positieve verwachtingen (zeker niet bij de Britten), en is ‘on-Nederlands goed’ een gulle loftuiting voor uitzonderlijke prestaties op het gebied van de schone kunsten.

De Nederlandse waardering voor de overburen is van vrij recente datum, zei historicus Hermann von der Dunk (1928-2018) kort na het Brexitreferendum in de Volkskrant. ‘Ze is het gevolg van de Tweede Wereldoorlog, toen Nederlanders wisten dat hun bevrijders uit het westen kwamen. In de meidagen van 1940 was dat al een gevleugelde uitdrukking, herinner ik mij: waar blijven de Engelsen toch? Na de oorlog hebben we de associatie van de Engelsen met onze nationale bevrijding geprojecteerd op de voorgaande eeuwen. In die perceptie hebben de Engelsen ons bijgestaan tegen Lodewijk XIV en hebben ze ons bevrijd van Napoleon. Dat was natuurlijk maar een deel van de werkelijkheid. Want we hebben ook zeeoorlogen met de Engelsen uitgevochten, ze hebben koloniën van ons afgepakt en ze stonden vanuit Nederlands perspectief aan de verkeerde kant tijdens de Boerenoorlog.’ In die rivaliteit schuilt overigens ook de verwantschap tussen beide volken.

In de negentiende eeuw, de hoogtij van het Britse imperialisme, wekte Groot-Brittannië vooral angst en wantrouwen – zoals de huidige grootmachten China en de VS dat nu doen. Maar na de ‘goede oorlog’ die het land tussen 1939 en 1945 uitvocht, was het land uitgeput en ging er geen bedreiging meer van uit. Tezelfdertijd voert het permanent een hoogmis op voor dat glorieuze verleden – alsof het nog altijd hoogst actueel is. Anders dan landen die revoluties en vijandelijke bezettingen hebben moeten ondergaan, kan Engeland vooral continuïteit suggereren. En dat maakt het in de ogen van veel Nederlanders zo aantrekkelijk.

Zelfs in de tijd dat Nederlandse televisiekijkers over slechts twee netten beschikten, werd hier the Last Night of the Proms – de jaarlijkse muzikale ode aan vergane glorie in de Royal Albert Hall – integraal uitgezonden. En Nederlanders voor wie gewoon al gek genoeg is, weten het ceremonieel vertoon van de Britse koninklijke familie desondanks wel te waarderen. De vorm is gebleven, maar de macht waar die vorm ooit uitdrukking aan gaf, is goeddeels verdwenen. Dat maakt het voor de inwoners van een kleine Europese natie makkelijker om van de Engelsen te houden. Te meer omdat die de indruk wekken zichzelf ook niet helemaal serieus te nemen.

Hun humor geeft uitdrukking aan het vermogen om stijlvol achterop te raken in de vaart der volkeren. Maar die humor is ook misleidend. Voor de buitenstaander is de grens tussen grap en ernst niet eenvoudig te markeren. Het hele idee dat continentale anglofielen van Engeland hebben, is daardoor enigszins misleidend, schreef Ian Buruma. Ze houden meer van het gedroomde Engeland van glooiende heuvels en christmas pudding dan van het werkelijke, onvolmaakte Engeland. ‘Hun bewondering voor alles wat Engels is, is doortrokken van ontgoocheling.’

Dat is ook het sentiment dat de Brexit bij de gestaalde anglofielen in Nederland heeft gewekt. Zij voelen zich hoogst ongemakkelijk bij de in hun ogen on-Britse verbetenheid waarmee voor- en tegenstanders van de Brexit elkaar bevechten, en bij het onvermogen van dat schilderachtige Lagerhuis om compromissen te sluiten. Hier wreekt zich de zero sum-mentaliteit van de Engelsen, schreef Joris Luyendijk in zijn afscheidsbrief aan Engeland. Het is niet de bedoeling dat deelnemers aan een debat tot een vergelijk komen. Nee: de een moet door de ander worden gevloerd. De besluitvorming van de Europese Unie is hun dus altijd vreemd gebleven.

De anglofielen op het Europese continent hebben moeten vaststellen dat hun liefde niet wederzijds was. En vermoedelijk vinden Engelsen toch echt alleen hun eigen grapjes leuk. Toch zal op de echtscheiding wel weer toenadering volgen, verwacht Peter Brusse. En daarbij zal Nederland weer de rol op zich gaan nemen die het ook vervulde in de jaren vóór de toetreding van Groot-Brittannië tot de EEG, de voorganger van de EU: die van trait d’union. ‘Nederland is het meest doordrongen van de lotsverbondenheid van Groot-Brittannië en Europa, en Nederland heeft zich binnen de EU altijd sterk op de Britten georiënteerd. Ik heb begrepen dat Nederlandse ambtenaren in Brussel de instructie kregen om de Engelsen te volgen als zij een dossier niet helemaal konden doorgronden. Er wordt wel gezegd dat de Fransen binnen Europa nu onze vrienden zijn, maar dat geloof ik niet zo. Zij zien Europa als een groot, protectionistisch Frankrijk. Daar gaan wij, goddank, niet in mee. Als het stof van de Brexit is gaan liggen, zullen we vaststellen dat de Britten onze ware vrienden zijn. Al houden zij op hun beurt vooral van zichzelf.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden