Na de bonnetjesaffaire

De Amsterdamse gemeenteraad komt morgen voor het eerst weer bijeen na een hete zomer waarin de bonnetjesaffaire` hoog oplaaide. Raadsleden moeten nu afrekenen met hun imago van zakkenvuller....

Ach Henk, schei toch uit. Al steek je er de brand in!` Henk Bakker, met zijn vader Henk sr. op de Ten Katemarkt actief met meubels, en samen onder de naam Leefbaar Amsterdam de schrik van de Amsterdamse gemeenteraad, herinnert zich hoe hij pas in de loop van 2002, toen hij al een half jaar in de raad zat, ontdekte dat ook zijn tweemansfractie aanspraak kon maken op financiële ondersteuning van gemeentewege, toch gauw een tonnetje per jaar`. Waar hij het geld kon halen en waarvoor hij het mocht gebruiken, zo informeerde de marktkoopman bij een ambtenaar. Volgens Henk kreeg hij bovenstaand antwoord.

Henk Bakker: Toen vroeg ik voor de grap aan de gemeentesecretaris of ik er een nieuwe Mercedes SL van mocht kopen. Ik kon mijn gang gaan, zei hij. Daarop informeerde ik bij de PvdA hoe die fractie-ondersteuning precies in elkaar steekt. Mijn vader en ik waren nieuw in de raad, we wisten van niks en dachten dat de collega`s van de grootste partij ons wel konden helpen. Ze reageerden alsof ik naar de kassa vroeg.`

Uiteindelijk, aldus Henk, vroeg een griffiemedewerker of hij het gironummer van zijn vader bij de hand had. Zou het geld wel op de privérekening worden overgemaakt. Het geld mochten ze aan alles besteden, behalve aan zichzelf. Dat ging mij te ver. Ik zei dat we met zoveel geld op de privérekening onherroepelijk problemen zouden krijgen. Uiteindelijk hebben we een stichting opgericht, net als alle andere partijen, die de fractiegelden beheert. Maar ja, je weet hoe dat bij ons gaat. Zo`n stichting moet een voorzitter hebben, een secretaris en een penningmeester. Terwijl we maar met zijn tweeën zijn.`

Drie jaar later ziet het ernaar uit dat Henk & Henk veel geld moeten terugstorten in de gemeentekas. De besteding van de ruim 100 duizend euro per jaar kunnen ze volgens de gemeentelijke accountantsdienst niet verantwoorden; de bonnen ontbreken. De Groningse hoogleraar Elzinga, door de raad ingehuurd als deskundige, oordeelde in juli nog strenger: er was sprake geweest van onrechtmatig handelen. Het geld moet volgens deze expert op het gebied van gemeentelijke wetgeving terug naar de gemeente.

Ap en Rob`, de fractiemedewerkers van Leefbaar Amsterdam, zijn door de Bakkers in een net pak gestoken, Henk sr. betaalde een advocaat voor een - inmiddels geseponeerde - zedenzaak en elke passant die op de Ten Katemarkt meubelparadijs Henk en Bep aandoet, krijgt gratis koffie. En het nieuwe partijbureau, een vrijwel lege opslagruimte tegenover de meubelhal, kost ook geld, al was het maar omdat aldaar het computergebeuren` van de partij is ondergebracht.

Bakker: We kunnen wel degelijk alles verantwoorden. Ik steek mijn handen ervoor in het vuur, wij zijn twee integere figuren.` Vader en zoon weigeren terug te storten. Hooguit een euro of driehonderd` zou boekhoudtechnisch niet helemaal zijn te achterhalen.

De grote politieke partijen, de gevestigde orde, beseften dat het oordeel van hoogleraar Elzinga ook op hen sloeg, maar hadden graag gezien dat de ophef over de subsidiebesteding - in april aan het licht gebracht via een uitgelekt rapport van de gemeentelijke accountantsdienst - beperkt was gebleven tot die bizarre Bakkers en Mokum Mobiel, partij voor de burger`, ook al zo`n splinter die het met de regels niet te nauw nam.

Mokum Mobiels Gonny van Oudenallen, de voormalige stewardess die niet alleen de eenmansfractie vormt, maar ook hoog op de lijst staat van de landelijke LPF, shopte en belde mobiel tot over de grenzen met overheidsgeld dat het een lieve lust was. Een deel van haar boekhouding, verklaarde ze vlak voor het zomerreces, is zoekgeraakt.

De schade bleek evenwel veel groter. Er was sprake van een wijdverbreide bonnetjesaffaire`. Of zoals burgemeester Cohen het in mei uitdrukte: Het beeld dat in de hoofdstad is ontstaan over het functioneren van politieke groeperingen in uw midden is ongunstig beïnvloed.` Zijn partijgenoot Asscher, fractievoorzitter van de PvdA, was nauwkeuriger: De geur van bederf en een beeld van graaiers en zakkenvullers stijgen op boven sommige fracties en daarmee boven ons allen.`

Niet Leefbaar Amsterdam van vader en zoon Bakker was als eerste aan de beurt, maar de VVD. Frits Huffnagel, voormalig fractievoorzitter van de VVD, die samen met PvdA en CDA de coalitie vormt, sneuvelde. Huffnagel was net een jaar wethouder van Financiën, beheerde in die functie voor de hoofdstad vijf miljard euro, maar bleek er niet van op de hoogte dat hij als fractievoorzitter een extra vergoeding van duizend euro bij zijn inkomen had moeten optellen en fiscaal had moeten verrekenen. Over dit verzuim ontstond veel ophef, maar hoe zat het met die extra vergoeding`?

Die bleek uit de pot fractieondersteuning te zijn gekomen. Anders gezegd: de liberaal hoogde met medeweten van zijn fractiegenoten zijn salaris op met subsidie tot een niveau waarmee hij voor de dag kon komen. Als raadslid ontving Huffnagel reeds 1891,17 euro plus een vaste vergoeding van 451,98 euro, bedragen zoals ze dit jaar naar elk raadslid gaan. Samen met de subsidie incasseerde de fractievoorzitter 3343,15 euro bruto.

De wethouder trok onmiddellijk het boetekleed aan. Hij had verzuimd de extra vergoeding bij de belastinginspecteur te melden. Niemand bij de partij had hem verteld dat hij dat had moeten opgeven. Een misverstand eigenlijk. Maar dat hij duizend euro extra uit de subsidiepot had genomen, vond hij zo gek nog niet. Een liberale voorman heeft veel onkosten. Alleszins redelijk, die extra vaste vergoeding. Maar de PvdA vond dat niet en liet Huffnagel op voorhand weten hem niet langer als wethouder te zullen steunen.

Nog voordat de wethouder dit voorjaar de eer aan zich zelf had gehouden, verklaarde Lucy Spee, fractievoorzitter van de derde coalitiepartner, het CDA, voor de lokale tv-zender AT5: Nee, dan wil ik toch echt nadere uitleg hebben waarom het dan een misverstand is en dat het dan nu achteraf opgelost gaat worden. Daar moet wel een beter verhaal bij komen.`

Het werd zomer en de gemeenteraad ging op reces. De bonnetjesaffaire zou na de vakantie verder worden afgehandeld. Huffnagel was geofferd en Leefbaar Amsterdam en Mokum Mobiel zouden hun vet nog wel krijgen. Er zou een nieuwe verordening komen, waarin voor eens en altijd zou worden vastgelegd hoe die subsidie mag worden aangewend.

Het pakte anders uit. Het afdelingsbestuur van het CDA meende dat de bevindingen van de gemeentelijke accountantsdienst en de hoogleraar Elzinga voldoende aanleiding gaven om extern nog eens te laten uitzoeken hoe de eigen viermans fractie onder leiding van Lucy Spee de subsidie had aangewend.

Het resultaat was in alle opzichten opzienbarend. Op 1 augustus - de meeste fractieleden vertoefden in het buitenland - presenteerde afdelingsvoorzitter De Jong een rapport waarin niets minder dan de integriteit van de fractie in twijfel werd getrokken. Fractievoorzitter Spee bleek maandelijks 1250 euro te ontvangen bovenop haar reguliere raadsvergoeding van 2343,15 euro, en de overige fractieleden ontvingen eveneens extra geld uit de subsidiepot. Haar voorganger, Hans Res, had die vergoeding ingesteld. Ofschoon hij inmiddels wethouder was in het stadsdeel Zuidoost (de Bijlmer en omstreken), kreeg hij er van de onderzoekers ook van langs.

Het CDA zegde het vertrouwen op in Spee, die daarop vanuit Toscane liet weten zelf geen vertrouwen meer te hebben in haar partijbestuur. Raadslid Olaf Olmer eiste rectificatie van De Jong: hij was wél integer. De Jong weigerde en maakte het vertrek bekend van Olmer, die vanaf zijn vakantieadres weer liet weten toch aan te blijven. Raadslid Jeroen de Graaf hield het voor gezien en stapte op. Res was als wethouder in de Bijlmer niet langer te handhaven. En dat alles voltrok zich binnen drie dagen.

Vorige week dinsdag leek alles weer vergeven. De vertrekkende raadsleden werden tijdens een extra ledenvergadering in Artis (een therapeutische bijeenkomst`) met applaus uitgeluid. Lucy Spee bleef demonstratief thuis en liet de volgende verklaring voorlezen: Ik nodig het CDA-bestuur van Amsterdam uit er zorg voor te dragen dat de schade aan mijn geschonden reputatie van strikte integriteit volledig wordt hersteld.`

Vraag aan de hoogleraar Elzinga. Hoe is het mogelijk dat alleen in Amsterdam werd gerotzooid met de financiële fractieondersteuning? Elzinga: In alle gemeenten, behalve Amsterdam, is precies voorgeschreven waaraan het geld niet mag worden besteed. Als je al die bepalingen bij elkaar optelt, blijft er maar een mogelijkheid over, namelijk uitsluitend financiering van fractiemedewerkers, waarvoor de subsidie ook is bedoeld. Nadat het duale systeem in 2002 was ingevoerd, moesten raadsleden meer armslag krijgen om de bestuurders te controleren. Maar Amsterdam was weer heel ruimhartig voor zichzelf. In de Amsterdamse verordening staat alleen dat de besteding niet in strijd mag zijn met de wet. Eigenlijk een overbodige mededeling.`

Zo kon het gebeuren dat verscheidene politici de subsidie aanwendden voor aanvulling van het eigen salaris, dat de PvdA er campagne mee voert, GroenLinks ermee foldert en samen met andere linkse partijen actievoert tegen het huurbeleid van minister Dekker - niet op kosten van de leden, maar van de gemeente. De SP sluist het geld simpelweg door naar de landelijke partijkas. Het is nog onduidelijk uit welk fonds de SP het oude salaris van de raadsleden aanvult (een landelijk principe van de SP: wie voor de partij de politiek ingaat, hoeft er financieel niet op achteruit te gaan).

Elzinga én de accountants adviseren een nieuwe en vooral duidelijke verordening over de fractie-ondersteuning. Bepaalde privileges zullen overboord moeten, Amsterdam zal zich moeten aanpassen aan de rest van het land. Wil Codrington (GroenLinks), lid van het raadspresidium in Amsterdam en verantwoordelijk voor die verandering, laat weten dat het deze maand waarschijnlijk niet zal lukken. Woensdag worden eerst de nieuwe CDA`ers geïnstalleerd. De verordening staat pas volgende maand op de agenda.`

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden